Решение #2896502 Экономические

4-1202-2504/3762-сонли иш Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Сирдарё тумани 2025 йил 07 июль Сирдарё туманлараро иқтисодий суди, судья Х.Сулайманбекова раислигида, С.Сайданов котиблигида, Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Сирдарё вилояти ҳудудий бошқармасининг “Ўзагролизинг” акциядорлик жамияти манфаатида жавобгар “DAVRON ORZUSI” фермер хўжалиги ҳамда қўшимча жавобгар “OZODBEK-POKIZA HAMKOR” фермер хўжалигидан солидар тартибда 15 043 271сўм асосий қарз, 4 119 356 сўм пеняни ундириш тўғрисидаги даъво аризаси юзасидан қўзғатилган иқтисодий ишнидаъвогар вакили М.Аликулова (03.01.2025 йилдаги №11-06/0-сонли ишончнома асосида) иштирокида, Сирдарё туманлараро иқтисодий суди биносида ўтказилган очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни, АНИҚЛАДИ: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Сирдарё вилояти ҳудудий бошқармаси (кейинги ўринларда палата деб юритилади) “Ўзагролизинг” акциядорлик жамияти (кейинги матнларда “даъвогар” деб юритилади) манфаатида судга даъво ариза билан мурожаат қилиб, “DAVRON ORZUSI” фермер хўжалиги (кейинги матнларда “жавобгар” деб юритилади) ҳамда “OZODBEK-POKIZA HAMKOR” фермер хўжалиги (кейинги ўринларда қўшимча жавобгар)дан 15 043 271 сўм асосий қарз, 4 119 356 сўм пеняни солидар тартибда ундиришни сўраган. Ишни кўриш вақти ва жойи ҳақида тегишли тартибда хабардор қилинган палата, жавобгар ҳамда қўшимча жавобгарлар судда вакиллари иштирокини таъминламади. Бироқ, палата ишни палата вакили иштирокисиз кўриш тўғрисида илтимоснома киритган. Бу ҳолда суд, Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси 170-моддасига асосан, ишни унда мавжуд материаллар асосида палата, жавобгар ва жавобгар вакиллари иштирокисиз кўришни лозим топади. Суд муҳокамасида даъвогар вакили даъво талабини қувватлаб, жавобгар билан ўрталарида 21.08.2024 йилда 24/10-4-298-сонли лизинг шартномаси тузилганлигини, шартномага кўра, даъвогар жавобгарга 1 дона “DONG FENG DF404-H” русумли трактор, 21.08.2024 йилдаги 24/10-4-299сонли лизинг шартномасига кўра, “L320” русумли омоч лизингга берганлигини, даъвогар томонидан шартнома шартлари бажарилганлиги, бироқ жавобгар томонидан тўлов графигига лозим даражада амал қилинмаганлиги сабабли 2025 йил 31 март ҳолатига жавобгарнинг юқоридаги шартномалар бўйича жами 15 043 271 сўм асосий қарздорлиги ҳамда 4 119 356 сўм пенядан бўлган қарздорлиги юзага келганлигини, бугунга қадар мазкур қарздорлик қопланмаганлигини билдириб, мазкур қарздорликни жавобгар ва қўшимча жавобгарлардан солидар тартибда ундириб беришни, даъвони тўлиқ қаноатлантириб беришни сўради. Суд ишда иштирок этувчи даъвогар вакилининг тушунтиришини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларни ўрганиб, қуйидаги асосларга кўра даъво талабини қисман қаноатлантиришни лозим топади. Фуқаролик кодексининг 236-моддасига кўра, мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ лозим даражада бажарилиши керак. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (кейинги ўринларда ФК деб юритилади)нинг 587-моддасига кўра, лизинг шартномаси бўйича лизинг берувчи (ижарага берувчи) бир тараф лизинг олувчи (ижарага олувчи) иккинчи тарафнинг топшириғига биноан сотувчи учинчи тараф билан ундан лизинг олувчи учун мол-мулк сотиб олиш ҳақида келишиш мажбуриятини олади, лизинг олувчи эса бунинг учун лизинг берувчига лизинг тўловларини тўлаш мажбуриятини олади. ФК 293-моддасига мувофиқ, қарздор кафиллик билан таъминланган мажбуриятни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган тақдирда кафил ва қарздор кредитор олдида солидар жавоб берадилар. Ушбу модданинг иккинчи қисмига кўра, кафиллик шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, кафил кредитор олдида қарздор билан баравар ҳажмда жавоб беради, шу жумладан фоизлар тўлайди, қарзни ундириб олиш бўйича суд чиқимларини ва қарздор мажбуриятини бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги туфайли кредитор кўрган бошқа зарарларни тўлайди. Иш ҳужжатларидан кўринишича, даъвогар ва жавобгар ўртасида 21.08.2024 йилда 24/10-4-298-сонли, 21.08.2024 йилда 24/10-4-299-сонли лизинг шартномалари тузилган. Тарафлар ўртасидаги 21.08.2024 йилда 24/10-4-298 шартномага кўра, даъвогар жавобгарга умумий қиймати 145 000 000 сўм бўлган бир дона “DONG FENG DF 404” русумли тракторни лизингга бериш, жавобгар эса тўлов графигига мувофиқ тўловларни амалга ошириш мажбуриятини олган. Шунингдек, 21.08.2024 йилда даъвогар, жавобгар ҳамда “OZODBEK-POKIZA HAMKOR” фермер хўжалиги ўртасида 24/450-сонли кафиллик шартномаси тузилган бўлиб, “OZODBEK-POKIZA HAMKOR” фермер хўжалиги 21.08.2024 йилдаги 24/10-4-298-сонли лизинг шартномаси бўйича жавобгар ўз мажбуриятларини бажармаган ёки лозим даражада бажармаган тақдирда жавобгар-лизинг олувчи билан биргаликда солидар жавобгарликни ўз зиммасига олган. кафиллик суммаси 275 000 000 сўмни ташкил қилган. Даъвогар шартнома шартларига риоя қилиб, ўз мажбуриятини бажариб, жавобгарга лизинг шартномасида кўрсатилган қишлоқ хўжалик техникасини олиб берган. Бироқ, жавобгар томонидан тўлов графигига лозим даражада амал қилинмаганлиги сабабли 21.08.2024 йилдаги 24/10-4-298-сонли лизинг шартномасига кўра жавобгарнинг даъвогар олдида 2025 йил 31 март ҳолатига 14 391 832 сўм асосий қарздорлиги юзага келган. Мавжуд 14 391 832 сўм қарздорлик шартнома, маълумотнома, даъвогар вакилининг тушунтиришлар ва бошқа иш ҳужжатлари билан ўз тасдиғини топди. Бундан ташқари, тарафлар ўртасида 21.08.2024 йилдаги 24/10-4-299- сонли лизинг шартномага кўра, даъвогар жавобгарга умумий қиймати 13 000 000 сўм бўлган бир дона “L320” русумли омочни лизингга бериш, жавобгар эса тўлов графигига мувофиқ тўловларни амалга ошириш мажбуриятини олган. Шунингдек, 21.08.2024 йилда даъвогар, жавобгар ҳамда “OZODBEK-POKIZA HAMKOR” фермер хўжалиги ўртасида 24/451-сонли кафиллик шартномаси тузилган бўлиб, “OZODBEK-POKIZA HAMKOR” фермер хўжалиги 21.08.2024 йилдаги 24/10-4-299-сонли лизинг шартномаси бўйича жавобгар ўз мажбуриятларини бажармаган ёки лозим даражада бажармаган тақдирда жавобгар-лизинг олувчи билан биргаликда солидар жавобгарликни ўз зиммасига олган. Кафиллик суммаси 27 000 000 сўмни ташкил қилган. Даъвогар шартнома шартларига риоя қилиб, ўз мажбуриятини бажариб, жавобгарга лизинг шартномасида кўрсатилган қишлоқ хўжалик техникасини олиб берган. Бироқ, жавобгар томонидан тўлов графигига лозим даражада амал қилинмаганлиги сабабли 21.08.2024 йилдаги 24/10-4-299-сонли лизинг шартномасига кўра жавобгарнинг даъвогар олдида 2025 йил 31 март ҳолатига 651 439 сўм асосий қарздорлиги юзага келган. Мавжуд 651 439 сўм асосий қарздорлик шартнома, маълумотнома, даъвогар вакилининг тушунтиришлар ва бошқа иш ҳужжатлари билан ўз тасдиғини топди. Бундан кўринадики жавобгарнинг даъвогар олдида 21.08.2024 йилдаги 24/10-4-298-сонли шартномаси бўйича 14 391 832 сўм, 21.08.2024 йилда 24/10-4-299-сонли шартнома бўйича 651 439 сўм, жами 15 043 271 сўм асосий қарздорлиги юзага келган. Ушбу ҳолатда суд даъвогарнинг жавобгар ва қўшимча жавобгарлардан 15 043 271 сўм қарздорликни ундириш талабини асосли деб ҳисоблайди ҳамда даъвогар ҳисобига жавобгар- “DAVRON ORZUSI” фермер хўжалиги ҳамда қўшимча жавобгар- “OZODBEK-POKIZA HAMKOR” фермер хўжалигидан 15 043 271 сўм асосий қарздорликни солидар тартибда ундиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъвогар лизинг шартномаларига асосан тўлов муддатининг кечиктирилган кунлари учун жавобгар ва қўшимча жавобгардан 4 119 356 сўм пеня ундиришни сўраган. Иш ҳужжатлари ўрганилганда, жавобгарнинг даъвогар олдида 21.08.2024 йилдаги 24/10-4-298-сонли шартномаси бўйича 3 961 732 сўм, 21.08.2024 йилда 24/10-4-299-сонли шартнома бўйича 157 624 сўм, жами 4 119 356 сўм сўм пеня қарздорлиги ҳосил бўлган. Лизинг шартномаларининг 8.3-бандида лизинг тўлови кўрсатилган миқдор ва муддатларда амалга оширилмаса, жавобгар тўлов муддати ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорда пеня тўлайди деб белгиланган. ФКнинг 333-моддасига кўра қарздор айби бўлган тақдирда мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Қарздор мажбуриятни лозим даражада бажариш учун ўзига боғлиқ бўлган ҳамма чораларни кўрганлигини исботласа, у айбсиз деб топилади. Юқоридагиларга кўра, суд даъвогарнинг жавобгар ва қўшимча жавобгарлардан 4 119 356 сўм пеня ундириш талабини асосли деб ҳисоблайди. Бироқ, ФКнинг 326-моддасига кўра, суд неустойкани камайтиришга ҳақли. Бунда қарздор мажбуриятни қай даражада бажарганлиги, мажбуриятда иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак. Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Бу ҳақда, Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 2007 йил 15 июндаги “Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида”ги 163-сонли Қарорининг 4-бандида ҳам тушунтириш берилган. Баён этилганларга асосланиб суд, пеня тўлиқ ундирилиши унинг иқтисодий аҳволига салбий таъсир кўрсатиши мумкинлигини инобатга олиб, пеня ундириш даъво талабини қисман қаноатлантиришни, яъни жавобгар “DAVRON ORZUSI” фермер хўжалиги ҳамда қўшимча жавобгар “OZODBEK-POKIZA HAMKOR” фермер хўжалигидан 580 000 сўм пеняни солидар тартибда ундиришни, пеня ундириш талабининг қолган қисмини қаноатлантиришни рад қилишни лозим топди. ИПКнинг 118-моддаси биринчи қисмига кўра, суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Ушбу модданинг олтинчи қисмига кўра, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш ҳақидаги талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд харажатларининг камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд харажатлари жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Ўзбекистон Республикасининг “Давлат божи тўғрисида”ги қонуни билан тасдиқланган давлат божи ставкаларининг 2-бандида иқтисодий судларга бериладиган мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи ундирилиши белгиланган. Суд, давлат божи ва почта харажати масаласини муҳокама қилиб, даъвогар томонидан давлат божи учун харажат қилинмаганлигини инобатга олиб олиб, ҳисобланган 383 252,54 сўм давлат божини жавобгардан давлат бюджетига ундиришни, олдиндан тўланган 37 500 сўм почта харажатини жавобгар ва қўшимча жавобгарлардан даъвогар ҳисобига ундиришни лозим топди. Юқоридагиларга асосан, ҳамда Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 118, 176-179 моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъвогар Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят худудий бошқармасининг “Ўзагролизинг” акциядорлик жамияти манфаатидаги даъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. “Ўзагролизинг” акциядорлик жамияти фойдасига “DAVRON ORZUSI” фермер хўжалиги ҳамда “OZODBEK-POKIZA HAMKOR” фермер хўжалигидан 15 043 271 сўм асосий қарздорлик, 580 000 сўм пеня ва 37 500 сўм почта харажати солидар тартибда ундирилсин. Даъвонинг қолган қисми қаноатлантиришдан рад этилсин. Жавобгар “DAVRON ORZUSI” фермер хўжалигидан Республика бюджетига 383 252,54 сўм давлат божи ундирилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан бир ой муддат ичида апелляция тартибида, апелляция тартибида кўрилмаган тақдирда эса ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят қилиниши (прокурор протест келтириши) мумкин. Судья Х.У. Сулайманбекова