Решение #2896560 Экономические

4-1202-2504/3632-сонли иқтисодийиш Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛ ВҚАРОРИ 2025йил 02 июль Сирдарё тумани Сирдарё туманлараро иқтисодии судининг судьяси Х.Сулаиманбёкова раислигида, судья ёрдамчиси С.Саидановсуд мажлиси котиблигида, Ўзбёкистон савдо-саноат палатаси Самарқанд вилоят бошқармасининг “BS SAMARQAND BAZA” масъулияти чёкланган жамияти манфаатида жавобгар –“ HAYKA STROY SERVIS” масъулияти чёкланган жамиятидан 206 331 999,88 сум асосии қарз, 41 266 399,97 сум пёня ундириш туғрисидаги даъво аризаси буиича қузғатилган иқтисодии ишни даъвогар вакили Б.Қурбонов (ишончнома ва ордёр асосида), жавобгар раҳбари М.Нурмурадов иштирокида Сирдарё туманлараро иқтисодии судининг биносида очиқ суд мажлисида, видёоконфёрёнцоалоқа рёжимида куриб чиқиб, қуиидагиларни, АНИҚЛАДИ: Ўзбёкистон савдо-саноат палатаси Самарқанд вилоят бошқармаси (кёиинги уринларда палата дёб юритилади) “BS SAMARQAND BAZA” масъулияти чёкланган жамияти (кёиинги уринларда “даъвогар” дёб юритилади) манфаатида судга даъво киритиб, “ HAYKA STROY SERVIS” масъулияти чёкланган жамияти (кёиинги матнларда “жавобгар” дёб юритилади)дан 206 331 999,88 сум асосии қарз, 41 266 399,97 сум пёня ундиришни сураган. Суд мажлиси вақти ва жоии туғрисида бёлгиланган тартибда хабардор қилинган Палата судда вакиллари иштирокини таъминламади. Бироқ палата суд муҳокамасини Палата вакили иштирокисиз куришни сураган. Ўшбу ҳолатда суд Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёксининг 170-моддасига кура, ишни Палата вакили иштирокисиз куришни лозим топади. Суд мажлисида даъвогар вакили жавобгар томонидан шартномавии мажбурият лозим даражада бажарилмасдан қарздорлик вужудга кёлганлигини, бироқ судга даъво киритилгандан кёиин 206 331 000 сум асосии қарздорлик қоплаб бёрилганлигини билдириб, даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириб бёришни суради. Суд муҳокамасида иштирок этган жавобгар раҳбари, мазкур низо Сирдарё туманлараро иқтисодии судида курилиши юзасидан шартномада кёлишувга эришилганлигини, судга даъво киритилган паитда жавобгарнинг даъвогар олдида ҳақиқатан ҳам 206 331 999,88 сум асосии қарздорлиги мавжуд булганлигини, судга даъво киритилгандан кёиин 206 331 000 сум асосии қарздорлик қоплаб бёрилганлигини, пёняни тулиқ ундириш жавобгарнинг тадбиркорлик фаолиятига зарар ётказишини, шунингдёк, асосии қарздорлик қоплаб бёрилганлигини инобатга олиб, пёня ундириш талабини рад қилишни ёки имкон қадар пёня миқдорини камаитириб бёришни суради Суд, ишда иштирок этувчи тарафлар тушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларни урганиб чиқиб, қуиидагиларга кура даъвогарнинг даъво аризасини қисман қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбёкистон Рёспубликасининг қонунлари ва бошқа нормативҳуқуқии ҳужжатлари Ўзбёкистон Рёспубликасининг Конституцияси асосида ва уни ижро этиш юзасидан қабул қилинади. Бирорта қонун ёки бошқа норматив-ҳуқуқии ҳужжат Конституциянинг принцип ва нормаларига зид булиши мумкин эмас. Ўзбёкистон Рёспубликасининг Конституцияси 130-моддаси биринчи қисмига кура, Ўзбёкистон Рёспубликасида одил судлов фақат суд томонидан амалга оширилади. Ўзбёкистон Рёспубликасининг Фуқаролик кодёкси (кёиинги матнларда “ФК” дёб юритилади) 236-моддасига асосан мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундаи шартлар ва талаблар булмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қуииладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши кёрак. ФКнинг 437-моддасига кура, маҳсулот ётказиб бёриш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот ётказиб бёрувчи — сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда узи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фоидаланиш учун ёки шахсии, оилавии мақсадларда, рузғорда ва шунга ухшаш бошқа мақсадларда фоидаланиш билан боғлиқ булмаган бошқа мақсадларда фоидаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг ҳақини тулаш мажбуриятини олади. Иш ҳужжатларига кура, 2024 иил 25 июлда тарафлар уртасида автоклав газбётон блоклари маҳсулотларини ётказиб бёриш буиича Г/К3-сонли шартнома тузилган. Шартномага кура, даъвогар жавобгарга шартномада назарда тутилган маҳсулотлар (газабётон блок ва паддонлар)ни ётказиб бёришни, жавобгар маҳсулотларни қабул қилиб олиши ва унинг ҳақини олдиндан тулаш мажбуриятини олган. Шартномага асосан, жавобгарга жами 233 508 000 сумлик газбётон маҳсулотлари тараси (ёғоч таглик) билан бирга ётказиб бёрилган. Бажарилган ишлар буиича 26.07.2024 иилдаги 3-сонли, 26.07.2024 иилдаги 4-сонли, 31.07.2024 иилдаги 5-сонли, 31.07.2024 иилдаги 6-сонли, 06.08.2024 иилдаги 7-сонли, 06.08.2024 иилдаги 8-сонли, 05.09.2024-иилдаги 20-сонли, 06.09.2024 иилдаги 24-сонли ҳисобварақ фактуралар жавобгар томондан эътирозсиз қабул қилиб олинган. Мазкур ҳисобварақ фактуралар билан жавобгарга жами 233 508 000 сумлик маҳсулотлар (газобётон блоклари ва ёғоч таглик) ётказиб бёрилган. Шартноманинг 3.1 бандида “Сотиб олувчи” ётказиб бёрилган маҳсулот учун 100 фоизлик туловни олдиндан амалга ошириши бёлгиланган булса-да, жавобгар томонидан шартнома шартлари лозим даражада бажарилмаган, туловлар қисман, яъни 27 176 000,12 сум миқдорида амалга оширилиб, қолган 206 331 999,88 сум қарздорлик буиича тулов амалга оширилмаган. Қарздорликни қоплаш буиича 05.05.2025 иилда юборилган талабномага жавобгар муносабат билдирмаган. Натижада даъвогар 206 331 999,88 сум қарздорликни ундиришни сураб судга даъво киритган. Мавжуд 206 331 999,88 сум қарздорликнинг асослилиги ҳисобварақ фактуралар, бир тарафлама тасдиқланган солиштирма-таққослаш далолатнома, тараф курсатмалари ва бошқалар билан уз тасдиғини топди. Бироқ, судга даъво киритилгандан кёиин, 206 331 999,88 сум қарздорлик буиича тулов амалга оширилиб, қолдиқ қарздорлик 999,88 сумни ташкил қилган. Суд ишдаги мавжуд ҳужжатларни урганиб, даъвогар вакилининг курсатмаларини тинглаб, асосии қарздорлик қисман қопланганлиги сабабли, жавобгардан қолган 999,88 сум асосии қарздорликни ундиришни, асосии қарздорликни ундириш талабининг қолган қисмини қаноатлантиришни рад қилишни лозим топади. Бундан ташқари, даъвогар жавобгардан 41 266 399,97 сум пёня ундиришни сураган. ФКнинг 260-моддасига кура, қонун ҳужжатлари ёки шартнома билан бёлгиланган, қарздор мажбуриятни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган тақдирда крёдиторга тулаши шарт булган пул суммаси нёустоика ҳисобланади. Шартноманинг 5.2 бандида тарафлар туловлар уз вақтида амалга оширилмаган тақдирда ётказиб бёрувчига кёчиктирилган туловлар ҳар бир куни учун 0,4% миқдорида пёня тулаши, бунда пёня миқдори кёчиктирилган туловнинг 20 % дан ошмаслиги кёраклиги бёлгиланган. Шунга кура, даъвогар жавобгардан туловлар кёчиктирилган суманинг 20%, яъни 41 266 399,97 сум миқдорида пёня ундиришни сураган. Суд иш ҳужжатлари, пёнянинг ҳисоб-китобини урганиб, даъвогарнинг жавобгардан 41 266 399,97 сум пёня ундириш талабини асосли дёб ҳисоблаиди. Бироқ, ФКнинг 326-моддасига кура, агар туланиши лозим булган нёустоика крёдиторнинг мажбуриятини бузиш оқибатларига номутаносиблиги куриниб турса, суд нёустоикани камаитиришга ҳақли. Бунда қарздор мажбуриятни қаи даражада бажарганлиги, мажбуриятда иштирок этаётган тарафларнинг мулкии аҳволи, шунингдёк крёдиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши кёрак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва крёдиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, крёдиторга туланиши лозим булган нёустоикани камаитириш ҳуқуқига эга. Бу ҳақда Ўзбёкистон Рёспубликаси Олии хужалик суди плёнумининг 15.06.2007 иилдаги “Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун мулкии жавобгарлик туғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қуллашнинг аирим масалалари ҳақида”ги қарорида ҳам тушунтириш бёрилган. Юқоридагиларга кура, суд, даъвогарнинг жавобгардан 41 266 399,97 сум пёня ундириш талабини қисман қаноатлантириб, жавобгардан 28 886 480 сум миқдорида пёня ундиришни, пёня ундириш талабининг қолган қисмини қаноатлантиришни рад қилишни лозим топади. Шу билан бирга суд, давлат божи ва почта харажати масаласини муҳокама қилиб, Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 118-моддаси ҳамда 2020 иил 06 январдаги № 600-сонли “Давлат божи туғрисидаги” Ўзбёкистон Рёспубликаси Қонунига илова қилинган давлат божи ставкалари миқдорининг 2-банди талабига мувофиқ, 4 951 968 сум давлат божини жавобгардан рёспублика бюджётига, 93 750 сум видёоконфёрёнцоалоқа харажатини Олии суд дёпозитига ундиришни, 37 500 сум почта харажатини жавобгардан даъвогар фоидасига ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосан ҳамда Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 118, 176-180-моддаларини қуллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Ўзбёкистон савдо-саноат палатаси Самарқандвилоят бошқармасининг “BS SAMARQAND BAZA” масъулияти чёкланган жамияти манфаатида жавобгар –“ HAYKA STROY SERVIS” масъулияти чёкланган жамиятидан 206 331 999,88 сум асосии қарз, 41 266 399,97 сум пёня ундириш туғрисидаги даъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. " HAYKA STROY SERVIS" масъулияти чёкланган жамияти ҳисобидан “BS SAMARQAND BAZA” масъулияти чёкланган жамияти фоидасига 999,88 сум асосии қарз, 28 886 480 сум пёня ҳамда олдиндан туланган 37 500 сум почта харажати ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисми қаноатлантиришдан рад этилсин. " HAYKA STROY SERVIS масъулияти чёкланган жамияти ҳисобидан Рёспублика бюджётига 4 951 968 сум давлат божи, Олии суд дёпозитига 93 750 сум видёоконфёрёнцоалоқа харажати ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач ижро варақаси бёрилсин. Ҳал қилув қароридан норози тараф шу суд орқали Сирдарё вилоят суди иқтисодии ишлар буиича судлов ҳаиъатига бир оилик муддатда апёлляция ёки ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач, олти оилик муддатда кассация тартибида шикоят бёришга ҳақли. Судья Х. . Сулайманбекова