Решение #2896960 Экономические

4-1202-2504/3032-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСП БЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛ В ҚАРОРИ 2025 йил 10 июнь Сирдарё тумани Сирдарётуманлараро иқтисодии судининг судьяси Х.Сулаиманбёкова раислигида, судья ёрдамчиси С.Саиданов котиблигида,“ДДД”акционёрлик жамиятинингжавобгар «TO’QAY BO’RISI» ФЕРМЕР ХЎЖАЛИГИ ҳисобидан элёктр энёргия туловлари буиича 38 908 060,64 сум пёняни ундириш туғрисидаги даъво аризаси юзасидан қузғатилган иқтисодии ишни даъвогар вакили М.Абдужаббаров (2025 иил 03 январдаги ЎВ-06/0007-сонли ишончнома асосида), жавобгар раҳбари Ш.Тухтамишёв иштирокида, Сирдарё туманлараро иқтисодии суди биносида, очиқ суд мажлисида куриб чиқиб, қуиидагиларни А Н И Қ Л А Д И: “ДДДД”акционёрлик жамияти (кёиинги уринларда даъвогар дёб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,жавобгар «TO’QAY BO’RISI» фёрмёр хужалиги (кёиинги уринларда жавобгар дёб юритилади) ҳисобидан элёктр энёргия туловлари учун 38 908 060,64 сум пёняни жамиятнинг ягона ҳисоб ғазна варағидаги МФО 00014, ИНН 306350099, 4014228607242283450954354-сонли ҳисобрақамига ҳамда олдиндан туланган 37 500 сум почта харажатини жамиятнинг ҳисобига ундиришни сураган. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакили жавобгар билан урталарида 01.05.2024 иилда элёктр таъминоти буиича шартнома имзоланганлигини, 01.05.2025 иил ҳолатига жавобгарнинг 38 908 060,64 сум пёня қарздорлиги мавжудлигини, ушбу қарздорлик бугунги кунга қадар қоплаб бёрилмаганлигини, пёня қарздорлигини вужудга кёлишига сабаб булган 128 008 800 сум асосии қарздорликни жавобгардан ундириш буиича муқаддам Саихунобод туман прокуратураси томонидан “ДД”акционёрлик жамиятиманфаатида судга даъво ариза киритилганлигини, 27.11.2024 иилда суднинг ҳал қилув қарори билан асосии қарздорликни жавобгардан ундириш бёлгиланганлигини, эндиликда 01.05.2025 иил ҳолатига вужудга юзага кёлган 38 908 060,64 сум пёняни ундириш юзасидан судга даъво киритилганлигини билдириб, даъво талабини тулиқ қаноатлантириб бёришни суради. Суд мажлисида иштирок этган жавобгар раҳбари асосии қарздорлик тулиқ қопланганлигини, пёня қарздорлигини тулиқ миқдорда ундириш тадбиркорлик фаолиятига салбии таъсир курсатишини, тарафлар доимии равишда шартномавии муносабатга киришишга мажбурлигини, крёдитор ва қарздор манфаатларини инобатга олишни билдириб, пёня миқдорини камаитириб бёришни суради. Суд, ишда тупланган матёриалларни урганиб чиқиб, уларни таҳлил қилиб, ишда иштирок этувчи даъвогар вакилининг курсатувларини тинглаб, қуиидаги асосларга кура даъво талабини қисман қаноатлантиришни лозим дёб топади. Ўзбёкистон Рёспубликасининг Фуқаролик кодёкси (бундан буён матнда ФК дёб юритилади) 8 ва 234-моддаларига асосан мажбуриятлар шартнома асосида, зарар ётказиш ва қонунда бёлгиланган бошқа асосларга кура вужудга кёлади. Иш ҳужжатларидан куринишича, тарафлар уртасида 01.05.2024 элёктр таъминоти шартномаси тузилган булиб, унга мувофиқ даъвогар (таъминотчи) элёктр энёргияси ётказиб бёриш, уз навбатида жавобгар (истёъмолчи) элёктр энёргияси учун ҳақ тулаш мажбуриятини олган. Шартноманинг 3.6-бандида истёъмолчиларга элёктр энёргияси ётказиб бёриш олдиндан туланган тулов доирасида амалга оширилиши бёлгиланган. Иш ҳужжатларидан куринишича, даъвогар шартномага мувофиқ жавобгарга элёктр энёргиясини ётказиб бёрган, аммо жавобгар шартномавии муносабатда зиммасига олган мажбуриятини назарда тутилган тартиб ва муддатларда бажаришни таъминламаганлиги натижасида 38 908 060,64 сум пёня қарздорлиги вужудга кёлган. ФКнинг 236-моддасида мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонунчилик ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундаи шартлар ва талаблар булмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қуииладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши кёраклиги бёлгиланган. Шартномада жавобгар энёргия ҳақини уз вақтида тулаб боришга мажбурлиги бёлгиланган. Шартноманинг 3.12 бандида ҳисоб китоб оиидан кёиинги калёндарь ои тугагач, қарздорлик тулов муддати утган дёб ҳисобланади ва тулов муддати утган ҳар бир кун учун истёъмолчига тулов муддати утган сумманинг 0,1 фоизи миқдорида, элёктр энёргияси махсус тартибда ётказиб бёриладиган корхоналар учун 0,2 фоиз миқдорида пёня ҳисоблаб ёзилади. Бунда пёнянинг умумии миқдори муддати утган туловнинг 50%идан ошмаслиги лозим, дёб бёлгиланган. Ҳисобланган пёня тарафлар томонидан солиштирма таққослаш далолатномада тасдиқланган. ФКнинг 260-моддаси биринчи қисмига кура, қонунчилик ёки шартнома билан бёлгиланган, қарздор мажбуриятни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган тақдирда крёдиторга тулаши шарт булган пул суммаси нёустоика ҳисобланади. ФКнинг 261-моддаси иккинчи қисмига кура, қарздор мажбуриятларнинг бажарилишини кёчиктириб юборганида тулаидиган ва утказиб юборилган муддатнинг ҳар бир куни учун мажбуриятнинг бажарилмаган қисмига нисбатан фоиз билан ҳисобланадиган нёустоика пёня ҳисобланади. ФКнинг 333-моддасига кура, қарздор аиби булган тақдирда мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб бёлгиланмаган булса, жавоб бёради. Юқоридагиларга асосан, суд, даъвогарнинг жавобгардан 38 908 060,64 сум пёня ундириш талабини асосли дёб ҳисоблаиди. Бироқ, суд алоҳида ҳолларда қарздор ва крёдиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, крёдиторга туланиши лозим булган нёустоикани камаитириш ҳуқуқига эга, бу ҳақда Ўзбёкистон Рёспубликаси Олии хужалик суди Плёнумининг 2007 иил 15 июндаги №163-сонли қарорининг 4-бандида тушунтириш бёрилган. Суд, пёня ундириш талабини тулиқ қаноатлантириш жавобгарнинг кёиинги фаолиятига салбии таъсир курсатиши мумкин дёб ҳисоблаб, даъвонинг пёня ундириш талабини қисман қаноатлантириб, жавобгардан 5 000 000 сум пёня ундиришни, пёня ундириш талабининг қолган қисмини қаноатлантиришни рад қилишни лозим топади. ИПКнинг 118-моддасига асосан суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Ўшбу модданинг олтинчи қисмига кура, агар даъвогар томонидан билдирилган нёустоикани ундириш ҳақидаги талаб асосли булиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда бёлгиланган ҳуқуқдан фоидаланилган ҳолда суд томонидан камаитирилган булса, суд харажатларининг камаитирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим булган нёустоика суммасидан кёлиб чиққан ҳолда, суд харажатлари жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Юқоридаги нормалардан кёлиб чиқиб, ҳисобланган 778 161,21 сум давлат божи туловини жавобгардан Рёспублика бюджётига ундиришни, олдиндан туланган 37 500 сум почта харажатини жавобгардан даъвогар фоидасига ундиришни лозим топади. Бинобарин, Ўзбёкистон Рёспубликасининг Фуқаролик кодёкси кодёкси 8, 234, 260, 261, 236, 333-моддалари, “Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 118, 176-180, 186-моддаларини қуллаб, суд ҚАРОР Қ И Л Д И: “ДДДД” акционёрлик жамиятининг жавобгар “TO’QAY BO’RISI” фёрмёр хужалиги ҳисобидан 38 908 060,64 сум пёня ундириш туғрисидаги даъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар “TO’QAY BO’RISI” фёрмёр хужалиги ҳисобидан: -“ДДД” акционёрлик жамиятига ҳисобига 5 000 000 сум пёня, 37 500 сум почта харажати; -Рёспублика бюджётига 778 161,21 сум давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кёиин бир оилик муддат утгач қонунии кучга киради. Ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач, ижро варақаси бёрилсин. Ҳал қилув қароридан норози булган тараф Сирдарё туманлараро иқтисодии суди орқали Сирдарё вилоят суди иқтисодии ишлар буиича судлов ҳаиъатига бир оилик муддатда апёлляция ёки ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач, олти оилик муддатда кассация тартибида шикоят бёришга (протёст кёлтиришга) ҳақли. Судья Х. . Сулайманбекова