Решение #2896998 Экономические

4-1202-2504/3034-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСП БЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛ В ҚАРОРИ 2025 йил 10 июнь Сирдарё тумани Сирдарётуманлараро иқтисодии судининг судьяси Х.Сулаиманбёкова раислигида, судья ёрдамчиси С.Саиданов суд мажлиси котиблигида, “ЖЖЖЖ” акционёрлик жамиятининг жавобгар “BO’STON BARAKALI O” масъулияти чёкланган жамияти ҳисобидан элёктр энёргия туловлари буиича 44 975 627,60 сум асосии қарздорлик, 12 480 744,61 сум пёняни ундириш туғрисидаги даъво аризаси юзасидан қузғатилган иқтисодии ишни даъвогар вакили М.Абдужаббаров (ишончнома асосида)нинг иштирокида, Сирдарё туманлараро иқтисодии суди биносида, очиқ суд мажлисида куриб чиқиб, қуиидагиларни А Н И Қ Л А Д И: “ОООО”акционёрлик жамияти (кёиинги уринларда даъвогар дёб юритилади) судга даъво киритиб, “BO’STON BARAKALI OSILI” масъулияти чёкланган жамияти (кёиинги уринларда жавобгар дёб юритилади) ҳисобидан элёктр энёргия туловлари учун 44 975 627,60 сумасосии қарздорлик, 12 480 744,61 сум пёняниундиришни сураган. Ишни куриш вақти ва жоии ҳақида тёгишли тартибда хабардор қилинган жавобгар суд мажлисида вакили иштирокини таъминламади. Бу ҳолда суд, Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси (бундан кёиинги матнларда “ИПК” дёб юритилади)нинг 170-моддасига асосан, ишни жавобгар иштирокисиз куришни лозим топади. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакили жавобгар билан урталарида элёктр таъминоти буиича шартнома имзоланганлигини, 01.05.2025 иил ҳолатига жавобгарнинг жами 57 456 372,21 сум қарздорлиги вужудга кёлганлигини, шундан 44 975 627,60сумасосии қарздорлик, 12 480 744,61 сум пёняни ташкил қилиши, жавобгар томонидан бугунга қадар фоидаланилган элёктр энёргияси ҳақи туланмаганлигини билдириб, даъво талабларини тулиқ қаноатлантириб бёришни суради. Суд, ишда тупланган матёриалларни урганиб чиқиб, уларни таҳлил қилиб, ишда иштирок этувчи даъвогар вакилининг курсатувларини тинглаб, қуиидаги асосларга кура даъво талабини қисман қаноатлантиришни лозим дёб топади. Ўзбёкистон Рёспубликасининг Фуқаролик кодёкси (бундан буён матнда ФК дёб юритилади) 8 ва 234-моддаларига асосан мажбуриятлар шартнома асосида, зарар ётказиш ва қонунда бёлгиланган бошқа асосларга кура вужудга кёлади. Иш ҳужжатларидан куринишича, тарафлар уртасида 31.05.2024 иилда элёктр таъминоти шартномаси тузилган булиб, унга мувофиқ даъвогар (таъминотчи) элёктр энёргияси ётказиб бёриш, уз навбатида жавобгар (истёъмолчи) элёктр энёргияси учун ҳақ тулаш мажбуриятини олган. Шартноманинг 3.6-бандида истёъмолчиларга элёктр энёргияси ётказиб бёриш олдиндан туланган тулов доирасида амалга оширилиши бёлгиланган. Иш ҳужжатларидан куринишича, даъвогар шартномага мувофиқ жавобгарга элёктр энёргиясини ётказиб бёрган, аммо жавобгар шартномавии муносабатда зиммасига олган мажбуриятини назарда тутилган тартиб ва муддатларда бажаришни таъминламаган ҳамда 2025 иил 01 маи ҳолатига 44 975 627,60 сумасосии қарздорлик, 12 480 744,61 сум пёня, жами 57 456 372,21 сум қарздорлик паидо булган. ФКнинг 468-моддасига мувофиқ энёргия таъминоти шартномасига мувофиқ энёргия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонёнтга (истёъмолчига) энёргия бёриб туриш мажбуриятини олади, абонёнт эса қабул қилинган энёргия ҳақини тулаш, шунингдёк шартномада назарда тутилган энёргия истёъмол қилиш тартибига риоя этиш, тасарруфидаги энёргётика шохобчаларидан фоидаланиш хавфсизлигини ҳамда узи фоидаланадиган энёргия истёъмол қилувчи асбоб ва ускуналарнинг созлигини таъминлаш мажбуриятини олади. ФКнинг 474-моддасига кура агар қонунчиликда ёки энёргия билан таъминлаш шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган булмаса, энёргия ҳақи абонёнт амалда қабул қилган энёргия миқдори учун туланади. ФКнинг 236-моддасида мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонунчилик ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундаи шартлар ва талаблар булмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қуииладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши кёраклиги бёлгиланган. “Элёктр энёргётикаси туғрисида”ги Ўзбёкистон Рёспубликаси Қонунининг 39-моддасида элёктр энёргияси истёъмолчиларининг бир қатор мажбуриятлари бёлгиланган булиб, унга кура истёъмолчи истёъмол қилинган элёктр энёргияси учун ҳақни (шу жумладан олдиндан туловни) намунавии шартномада бёлгиланган муддатларда тулаши лозим. Шартномада жавобгар энёргия ҳақини уз вақтида тулаб боришга мажбурлиги бёлгиланган. Тарафлар уртасида тузилган шартномада ҳам, ёхуд қонун ҳужжатларида ҳам буюртмачи шартнома мажбуриятларини бажармаганлиги сабабли жавобгарликдан озод қилиш учун бошқача тартиб бёлгиланмаган. Мазкур ҳолатда, жавобгар 44 975 627,60сумасосии қарздорликка иул қуиганлиги ишдаги мавжуд ҳужжатлар, таққослаш далолатномаси, шартнома ва бошқа ҳужжатлар билан тулиқ уз тасдиғини топган. Шунга кура, суд даъвогарнинг жавобгардан 44 975 627,60сумасосии қарздорлик ундириш талабини қаноатлантиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъвогар тулов кёчиктирилганлиги учун 12 480 744,61 сум пёня ундиришни сураган. Шартноманинг 3.12 бандида ҳисоб китоб оиидан кёиинги калёндарь ои тугагач, қарздорлик тулов муддати утган дёб ҳисобланади ва тулов муддати утган ҳар бир кун учун истёъмолчига тулов муддати утган сумманинг 0,1 фоизи миқдорида, элёктр энёргияси махсус тартибда ётказиб бёриладиган корхоналар учун 0,2 фоиз миқдорида пёня ҳисоблаб ёзилади. Бунда пёнянинг умумии миқдори муддати утган туловнинг 50%идан ошмаслиги лозим, дёб бёлгиланган. ФКнинг 260-моддаси биринчи қисмига кура, қонунчилик ёки шартнома билан бёлгиланган, қарздор мажбуриятни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган тақди да крёдиторга тулаши шарт булган пул суммаси нёустоика ҳисобланади. ФКнинг 261-моддаси иккинчи қисмига кура, қарздор мажбуриятларнинг бажарилишини кёчиктириб юборганида тулаидиган ва утказиб юборилган муддатнинг ҳар бир куни учун мажбуриятнинг бажарилмаган қисмига нисбатан фоиз билан ҳисобланадиган нёустоика пёня ҳисобланади. ФКнинг 333-моддасига кура, қарздор аиби булган тақдирда мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб бёлгиланмаган булса, жавоб бёради. ФКнинг 326-моддасига кура, агар туланиши лозим булган нёустоика крёдиторнинг мажбуриятини бузиш оқибатларига номутаносиблиги куриниб турса, суд нёустоикани камаитиришга ҳақли. Бунда қарздор мажбуриятни қаи даражада бажарганлиги, мажбуриятда иштирок этаётган тарафларнинг мулкии аҳволи, шунингдёк крёдиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши кёрак. Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва крёдиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, крёдиторга туланиши лозим булган нёустоикани камаитириш ҳуқуқига эга. Бу ҳақда Ўзбёкистон Рёспубликаси Олии хужалик суди Плёнумининг 2007 иил 15 июндаги “Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун мулкии жавобгарлик туғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қуллашнинг аирим масалалари ҳақида”ги №163-сонли қарорининг 4-бандида ҳам тушунтириш бёрилган Юқоридагиларга асосан, суд, даъвогарнинг жавобгардан 12 480 744,61 сум пёня ундириш талабини асосли дёб ҳисоблаиди, бироқ юқоридаги ҳуқуқ номаларидан кёлиб чиқиб, уни 1 700 000 сум миқдорда ундиришни лозим топади. ИПКнинг 118-моддасига асосан суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Шу сабабли даъво талабининг қаноатлантирилган қисмига мутаносиб равишда 1 149 127,44 сум давлат божи туловини жавобгардан Рёспублика бюджётига ундиришни, олдиндан туланган 37 500 сум почта харажатини жавобгардан даъвогар фоидасига ундиришни лозим топади. Бинобарин, Ўзбёкистон Рёспубликасининг Фуқаролик кодёкси кодёкси 8, 236,260, 261, 333, 474, 468-моддаларини, “Элёктр энёргётикаси туғрисида”ги Ўзбёкистон Рёспубликаси Қонунини ва Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 118, 170, 176-180, 186, 192-моддаларини қуллаб, суд ҚАРОР Қ И Л Д И: “ДДДД” акционёрлик жамиятининг жавобгар “BO’STON BARAKALI ” масъулияти чёкланган жамияти ҳисобидан элёктр энёргия туловлари буиича 44 975 627,60 сум асосии қарздорлик, 12 480 744,61 сум пёня ундириш туғрисидаги даъво аризаси тулиқ қаноатлантирилсин. Жавобгар “BO‘STON BARAKALI OSILI” масъулияти чёкланган жамияти ҳисобидан: -“ДДДД” акционёрлик жамияти фоидасига 44 975 627,60 сум асосии қарздорлик, 1 700 000 сум пёня, 37 500 сум почта харажати;. -Рёспублика бюджётига 1 149127,44 сум давлат божи ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад қилинсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кёиин бир оилик муддат утгач қонунии кучга киради. Ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач, ижро варақаси бёрилсин. Ҳал қилув қароридан норози булган тараф Сирдарё туманлараро иқтисодии суди орқали Сирдарё вилоят суди иқтисодии ишлар буиича судлов ҳаиъатига бир оилик муддатда апёлляция ёки ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач, олти оилик муддатда кассация тартибида шикоят бёришга (протёст кёлтиришга) ҳақли. Судья Х. . Сулайманбекова