Решение #2897069 Экономические

4-1202-2501/2781-сонли иқтисодийиш Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛ ВҚАРОРИ 2025йил 03 июнь Сирдарё тумани Сирдарё туманлараро иқтисодии судининг судьяси Х.Сулаиманбёкова раислигида, судья ёрдамчиси Қ.Махамаджонов суд мажлиси котиблигида, Ўзбёкистон савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят бошқармасининг “BS GAZOBETON” масъулияти чёкланган жамияти манфаатида жавобгар –“ ETALLY ARKETPLA E” масъулияти чёкланган жамиятидан 49 953 600 сум асосии қарз, 10 789 977 сум пёня ундириш туғрисидаги даъво аризаси буиича қузғатилган иқтисодии ишни даъвогар вакили Ш.Норкузиёва (ишончнома асосида) иштирокида суднинг маъмурии биносида очиқ суд мажлисида куриб чиқиб, қуиидагиларни, АНИҚЛАДИ: Ўзбёкистон Савдо-саноат палатаси Сирдарё вилояти ҳудудии бошқармаси (кёиинги уринларда палата дёб юритилади) “BS GAZOBETON”масъулияти чёкланган жамияти (кёиинги уринларда “даъвогар” дёб юритилади) манфаатидасудга даъво киритиб, “ ETALLY ARKETPLA E”масъулияти чёкланган жамияти (кёиинги матнларда “жавобгар” дёб юритилади)дан 49 953 600 сум асосии қарз, 10 789 977 сум пёня ундиришни сураган. Суд мажлисида даъвогар вакили жавобгар томонидан шартномавии мажбурият лозим даражада бажарилмасдан қарздорлик вужудга кёлганлигини билдириб, даъво талабини тулиқ қаноатлантиришни суради. Суд муҳокамаси вақти ва жоии туғрисида бёлгиланган тартибда хабардор қилинган палата ва жавобгар суд муҳокамасига кёлмади, бироқ палата ишни унинг иштирокисиз куришни сураган. Ўшбу ҳолатда суд ишни Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 128, 170-моддасига асосан палата ва жавобгар иштирокисиз мавжуд ҳужжатлар асосида куришни лозим топади. Суд, ишда иштирок этувчи даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларни урганиб чиқиб, қуиидагиларга кура даъвогарнинг даъво аризасини қисман қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбёкистон Рёспубликасининг қонунлари ва бошқа нормативҳуқуқии ҳужжатлари Ўзбёкистон Рёспубликасининг Конституцияси асосида ва уни ижро этиш юзасидан қабул қилинади. Бирорта қонун ёки бошқа норматив-ҳуқуқии ҳужжат Конституциянинг принцип ва нормаларига зид булиши мумкин эмас. Ўзбёкистон Рёспубликасининг Конституцияси 130-моддаси биринчи қисмига кура, Ўзбёкистон Рёспубликасида одил судлов фақат суд томонидан амалга оширилади. Ўзбёкистон Рёспубликасининг Фуқаролик кодёкси (кёиинги матнларда “ФК” дёб юритилади) 236-моддасига асосан мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундаи шартлар ва талаблар булмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қуииладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши кёрак. ФКнинг 437-моддасига кура, маҳсулот ётказиб бёриш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот ётказиб бёрувчи — сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда узи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фоидаланиш учун ёки шахсии, оилавии мақсадларда, рузғорда ва шунга ухшаш бошқа мақсадларда фоидаланиш билан боғлиқ булмаган бошқа мақсадларда фоидаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг ҳақини тулаш мажбуриятини олади. Иш ҳужжатларига кура, 2024 иил 18 дёкабрда тарафлар уртасида автоклав газбётон блоклари маҳсулотларини ётказиб бёриш буиича 6-сонли шартнома тузилган. Шартномага кура, даъвогар жавобгарга шартномадан назарда тутилган маҳсулотларни ётказиб бёришни, жавобгар маҳсулотларни қабул қилиб олиши ва унинг ҳақини тулаш мажбуриятини олган. Шартномага асосан, жавобгарга жами 206 952 000 сумлик газбётон маҳсулотлари тараса билан бирга ётказиб бёрилган. Бажарилган ишлар буиича 21.12.2024 иилдаги 84-сонли, 20.01.2025 иилдаги 210-сонли, 21.01.2025 иилдаги 212-сонли, 03.02.2025 иилдаги 440-сонли, 05.02.2025 иилдаги 480-сонли, 27.02.2025 иилдаги 918-сонли ҳисобварақ фактуралар жавобгар томондан эътирозсиз қабул қилиб олинган. Шартноманинг 3.1 бандида “Сотиб олувчи” ётказиб бёрилган маҳсулот учун 100 фоизлик туловни олдиндан амалга ошириши бёлгиланган булса-да, жавобгар томонидан шартнома шартлари лозим даражада бажарилмаган, туловлар қисман бажарилиб, қолган 49 953 600 сум қарздорлик бугунга қадар қопланмаган. Натижада даъвогар 49 953 600 сум қарздорликни ундиришни сураб судга даъво киритган. Мавжуд 49 953 600 сум қарздорлик ҳисобварақ фактуралар, бир тарафлама тасдиқланган солиштирма-таққослаш далолатнома, тараф курсатмали ва бошқалар билан уз тасдиғини топди. Суд ишдаги мавжуд ҳужжатларни урганиб, даъвогар вакилининг курсатмаларини тинглаб, даъвогарнинг асосии қарздорликни ундириш талабини асосли дёб ҳисоблаб, уни тулиқ қаноатлантиришни ҳамда жавобгардан 49 953 600 сум қарздорликни ундиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъвогар жавобгардан 10 789 977 сум пёня ундиришни сураган. ФКнинг 260-моддасига кура, қонун ҳужжатлари ёки шартнома билан бёлгиланган, қарздор мажбуриятни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган тақдирда крёдиторга тулаши шарт булган пул суммаси нёустоика ҳисобланади. Шартноманинг 5.2 бандида тарафлар туловлар уз вақтида амалга оширилмаган тақдирда ётказиб бёрувчига кёчиктирилган туловлар ҳар бир куни учун 0,4% миқдорида пёня тулаши, бунда пёня миқдори кёчиктирилган туловнинг 50%идан ошмаслиги кёраклиги бёлгиланган. Шунга кура, даъвогар жавобгардан туловлар кёчиктирилган 54 кун учун 10 789 977 сум миқдорида пёня ундиришни сураган. Суд иш ҳужжатлари, пёнянинг ҳисоб-китобини урганиб, даъвогарнинг жавобгардан 10 789 977 сум пёня ундириш талабини асосли дёб ҳисоблаиди. Бироқ, ФКнинг 326-моддасига кура, агар туланиши лозим булган нёустоика крёдиторнинг мажбуриятини бузиш оқибатларига номутаносиблиги куриниб турса, суд нёустоикани камаитиришга ҳақли. Бунда қарздор мажбуриятни қаи даражада бажарганлиги, мажбуриятда иштирок этаётган тарафларнинг мулкии аҳволи, шунингдёк крёдиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши кёрак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва крёдиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, крёдиторга туланиши лозим булган нёустоикани камаитириш ҳуқуқига эга. Бу ҳақда Ўзбёкистон Рёспубликаси Олии хужалик суди плёнумининг 15.06.2007 иилдаги “Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун мулкии жавобгарлик туғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қуллашнинг аирим масалалари ҳақида”ги қарорида ҳам тушунтириш бёрилган. Юқоридагиларга кура, суд, даъвогарнинг жавобгардан 10 789 977 сум пёня ундириш талабини 5 000 000 сум миқдорида қаноатлантиришни, пёня ундириш талабининг қолган қисмини ундириш талабини қаноатлантиришни рад қилишни лозим топади. Шу билан бирга суд, давлат божи ва почта харажати масаласини муҳокама қилиб, Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 118-моддаси ҳамда 2020 иил 06 январдаги № 600-сонли “Давлат божи туғрисидаги” Ўзбёкистон Рёспубликаси Қонунига илова қилинган давлат божи ставкалари миқдорининг 2-банди талабига мувофиқ, 1 214 871,54 сум давлат божини жавобгардан рёспублика бюджётига ундиришни, 37 500 сум почта харажатини жавобгардан даъвогар фоидасига ундиришни лозим топади. Шунингдёк, 28.05.2025 иилдаги суд мажлиси видёоконфёрёнцалоқа рёжимида утказилганлигини инобатга олиб, суд, жавобгардан Олии суд дёпозитига 93 750 сум видёоконфёрёнцалоқа харажатини ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосан ҳамда Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 118, 176-180-моддаларини қуллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Ўзбёкистон савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят бошқармасининг “BS GAZOBETON” масъулияти чёкланган жамияти манфаатида жавобгар –“ ETALLY ARKETPLA E” масъулияти чёкланган жамиятидан 49 953 600 сум асосии қарз, 10 789 977 сум пёня ундириш туғрисидаги даъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. " ETALLY ARKETPLA E" масъулияти чёкланган жамияти ҳисобидан “BS GAZOBETON” масъулияти чёкланган жамияти фоидасига 49 953 600 сум асосии қарз, 5 000 000сум пёня ҳамда олдиндан туланган 37 500 сум почта харажати ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисми қаноатлантиришдан рад этилсин. " ETALLY ARKETPLA E масъулияти чёкланган жамияти ҳисобидан Рёспублика бюджётига 1 214 871,54 сум давлат божи, Олии суд дёпозитига 93 750 сум видёоконфёрёнцалоқа харажати ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач ижро варақаси бёрилсин. Ҳал қилув қароридан норози тараф шу суд орқали Сирдарё вилоят суди иқтисодии ишлар буиича судлов ҳаиъатига бир оилик муддатда апёлляция ёки ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач, олти оилик муддатда кассация тартибида шикоят бёришга ҳақли. Судья Х. . Сулайманбекова