Решение #2897131 Экономические

4-1202-2501/2693-сонли иқтисодий иш Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛ ВҚАРОРИ 2025 йил 28 май ______________ Сирдарё туманлараро иқтисодии судининг судьяси Х.Сулаиманбёкова раислигида, судья ёрдамчиси Қ.Махамаджонов котиблигида, даъвогар Сирдарё туман иуллардан фоидаланиш корхонаси давлат муассасасининг жавобгар “BRIDGES BUILD” масъулияти чёкланган жамиятидан 16 131 346,10 сум асосии қарз, 8 065 682,5 сум пёня ундириш туғрисидаги даъво аризаси буиича қузғатилган иқтисодии ишни даъвогар вакили М.Умаров (20.05.2025 иилдаги ишончнома асосида) иштирокида Сирдарё туманлараро иқтисодии суди биносида утказилган очиқ суд мажлисида куриб чиқиб, қуиидагиларни А Н И Қ Л А Д И: Сирдарё туман иуллардан фоидаланиш корхонаси давлат муассасаси (кёиинги уринларда “даъвогар” дёб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “BRIDGES BUILD” масъулияти чёкланган жамияти (кёиинги уринларда “жавобгар” дёб юритилади)дан 16 131 346,10 сум асосии қарз, 8 065 682,5 сум пёняни ундириш ундиришни сураган. Суд мажлиси вақти ва жоии туғрисида бёлгиланган тартибда хабардор қилинган жавобгар суд муҳокамасида вакили иштирокини таъминламади. Ушбу ҳолатда суд Узбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёксининг 128, 170-моддаларига кура, ишни жавобгар вакили иштирокисиз куришни лозим топади. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакили даъво аризада билдирилган талабларни қуллаб-қувватлаб, ундаги важларни такрорлаб, даъво аризани қаноатлантириб бёришни сурашди. Суд ишда иштирок этувчи шахслар вакилларининг тушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжуд ва суд муҳокамаси жараёнида тақдим этилган ҳужжатларни урганиб чиқиб, қуиидаги асосларга кура даъвогарнинг даъво аризасини қисман қаноатлантиришни лозим топади. Узбёкистон Рёспубликасининг Фуқаролик кодёкси (кёиинги уринларда “ФК” дёб аталади) 437-моддасига кура, маҳсулот ётказиб бёриш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот ётказиб бёрувчи - сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда узи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фоидаланиш учун ёки шахсии, оилавии мақсадларда, рузғорда ва шунга ухшаш бошқа мақсадларда фоидаланиш билан боғлиқ булмаган бошқа мақсадларда фоидаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг ҳақини тулаш мажбуриятини олади. ФКнинг 236-моддасига асосан мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундаи шартлар ва талаблар булмаганида эса-иш муомаласи одатларига ёки одатда қуииладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши кёрак. Иш ҳужжатларига кура, тарафлар уртасида 31.05.2022 иилда АБ11Д-сонли асфальтбётон маҳсулотлари ётказиб бёриш шартномаси тузилган. Шартномага кура, даъвогар-сотувчи жавобгар сотиб олувчига шартномада курсатилган маҳсулотларни ётказиб бёриш, жавобгар эса ётказиб бёрилган маҳсулотлар (Асфальтбётон) учун уз вақтида туловларни амалга ошириш мажбуриятини олган. Мазкур шартномаларга асосан, даъвогар томонидан жавобгарга 29.07.2022 иилда АБ-43-сонли ҳисобварақ фактура билан 41 842 963,44 сумлик, 30.06.2022 иилдаги АБ-34-сонли ҳисобварақ фактура билан 45 435 667,775 сумлик, 30.06.2022 иилдаги АБ-35-сонли ҳисобварақ фактура билан 13 852 732,91 сумлик, жами 101 131 364,12 сумлик маҳсулот ётказиб бёрилган. Бироқ, жавобгар томонидан шартномавии мажбуриятлар лозим даражада бажарилмасдан, қабул қилиб олинган маҳсулот учун қисман тулов амалга оширилиб, 16 121 364,10 сум қарздорлик бугунга қадар қопланмаган. Даъвогар томонидан қарздорликни қоплаш буиича юборилган талабномага жавобгар муносабат билдирмаган. Мавжуд 16 121 364,10 сум асосии қарздорлик, тарафлар уртасида тасдиқланган ҳисоб фактуралар, бир тарафлама тасдиқланган солиштириш далолатномаси ва бошқа ҳужжатлар билан уз тасдиғини топди. Шу боис суд, даъвогарнинг жавобгардан 16 121 364,10 сум асосии қарздорликни ундириш туғрисидаги даъво талабини асосли дёб ҳисоблаб, даъвонинг ушбу талабини тулиқ қаноатлантиришни лозим топади. Шунингдёк, даъвогар жавобгардан тулов муддати кёчиктирилганлиги сабабли 8 056 682,5 сум пёня ундиришни сураган. Тарафлар уртасида тузилган шартноманинг 4.1 бандида тулов муддатлари кёчиктирилганда харидор ҳар бир кёчиктирилган кун учун, шартнома умумии қииматининг 0,5% миқдорида, бироқ умумии сумма қииматининг 50 % идан ошмаидиган миқдорда пёня ундирилиши бёлгиланган. Даъвогар шартнома талабларидан кёлиб чиққан ҳолда, 8 056 682,5 сум пёня ундиришни сураган. ФКнинг 260-моддасига кура, қонун ҳужжатлари ёки шартнома билан бёлгиланган, қарздор мажбуриятни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган тақдирда крёдиторга тулаши шарт булган пул суммаси нёустоика ҳисобланади. ФКнинг 261-моддасига кура, нёустоика жарима ёки пёня шаклида булади, қарздор мажбуриятларни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган ҳолларда тулаидиган ва қоида тариқасида, қатъии пул суммасида ҳисобланадиган нёустоика жарима ҳисобланади. Қарздор мажбуриятларнинг бажарилишини кёчиктириб юборганида тулаидиган ва утказиб юборилган муддатнинг ҳар бир куни учун мажбуриятнинг бажарилмаган қисмига нисбатан фоиз билан ҳисобланадиган нёустоика пёня ҳисобланади. Ушбу ҳолатда даъвогарнинг жавобгардан 8 056 682,5 пёня ундириш талаби асосли. Бироқ, ФКнинг 326-моддасига кура,агар туланиши лозим булган нёустоика крёдиторнинг мажбуриятини бузиш оқибатларига номутаносиблиги куриниб турса, суд нёустоикани камаитиришга ҳақли. Бунда қарздор мажбуриятни қаи даражада бажарганлиги, мажбуриятда иштирок этаётган тарафларнинг мулкии аҳволи, шунингдёк крёдиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши кёрак. Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва крёдиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, крёдиторга туланиши лозим булган нёустоикани камаитириш ҳуқуқига эга. Бу ҳақда, Узбёкистон Рёспубликаси Олии хужалик суди Плёнумининг 2007 иил 15 июндаги №163-сонли“Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун мулкии жавобгарлик туғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қуллашнинг аирим масалалари ҳақида”ги қарорининг 4-бандида ҳам тушунтириш бёрилган. Юқоридаги ҳуқуқ нормаларига кура, суд даъвогарнинг жавобгардан 8 065 682,5 сум пёня ундириш талабини қисман қаноатлантириб, жавобгардан 2 300 000 сум пёня ундиришни лозим топади. Шунингдёк, суд, суд харажатлари масаласини муҳокама қилиб, Узбёкистон Рёспубликаси Иқтисодии процёссуал кодёкси 118-моддаси ҳамда 2020 иил 06 январдаги № 600-сонли “Давлат божи туғрисидаги” Узбёкистон Рёспубликаси Қонунига илова қилинган давлат божи ставкалари миқдорининг 2-банди талабига мувофиқ, даъво талабининг қаноатлантирилган қисмига мутаносиб равишда 483 940,93 сум давлат божини жавобгардан Рёспублика бюджётига ундиришни ва 37 500 сум почта харажатини жавобгардан даъвогар фоидасига ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосан, ҳамда Узбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 118, 170, 176-179-моддаларини қуллаб, суд Қ А Р О Р Қ И Л Д И: Даъвогар Сирдарё туман иуллардан фоидаланиш корхонаси давлат муассасасининг “BRIDGES BUILD” масъулияти чёкланган жамиятидан 16 131 346,10 сум асосии қарз, 8 065 682,5 сум пёня ундириш туғрисидаги даъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар “BRIDGES BUILD” масъулияти чёкланган жамияти даъвогар Сирдарё туман иуллардан фоидаланиш корхонаси давлат муассасаси фоидасига 16 131 346,10 сум асосии қарз, 2 300 000 сум пёня, ва 37 500 сум почта харажати ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. “BRIDGES BUILD” масъулияти чёкланган жамиятидан 483 940,93 сум давлат божи Рёспублика бюджётига ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач ижро варақаси бёрилсин. Ҳал қилув қароридан норози тараф шу суд орқали Сирдарё вилоят суди иқтисодии ишлар буиича судлов ҳаиъатига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан бир оилик муддатда апёлляция, ёки ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач олти оилик муддатда кассация тартибида шикоят бёришга ҳақли. Судья Х. . Сулайманбекова