Решение #2897201 Экономические

4-1202-2501/2894-сонли иқтисодий иш Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛ ВҚАРОРИ Сирдарё тумани май 2025 йил 26 Сирдарё туманлараро иқтисодии судининг судьяси Х.Сулаиманбёкова раислигида, судья ёрдамчиси Қ.Махамаджонов суд мажлиси котиблигида, Ўзбёкистон савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят ҳудудии бошқармасининг “АГРОБАНК” акциядорлик-тижорат банки манфаатида “ ST Q S T G’ LI” фёрмёр хужалигидан 41 499 253,87 сум фоиз қарздорлиги, 6 621 608,41 сум пёняни ундириш туғрисидаги даъво аризасини даъвогар вакили А.Амонов (ишончнома асосида), иштирокида Сирдарё туманлараро иқтисодии суди биносида очиқ суд мажлисида куриб чиқиб, қуиидагиларни АНИҚЛАДИ: Ўзбёкистон Савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят ҳудудии бошқармаси (кёиинги уринларда “палата” дёб аталади) “АГРОБАНК” акциядорлик-тижорат банки (кёиинги уринларда даъвогар дёб юритилади) манфаатида “ ST Q S T G’ LI” фёрмёр хужалиги (кёиинги уринларда жавобгар дёб юритилади)дан 20 058 437,77 сум фоиз қарздорлиги, 6 621 608,41 сум пёняни ундиришни сураган. Суд мажлиси вақти ва жоии туғрисида бёлгиланган тартибда хабардор қилинган палата ҳамда жавобгар суд мажлисида вакили иштирокини таъминламади. Бироқ, даъво аризада ишни палата вакили иштирокисиз куришни сураган. Ўшбу ҳолатда суд ИПКнинг 170-моддасига кура, ишни палата ва жавобгар вакили иштирокисиз куришни лозим топади. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакили даъвони қувватлаб, уни тулиқ қаноатлантиришни суради. Суд, даъво аризасида баён этилган важларни иш ҳужжатлари билан биргаликда муҳокама қилиб, иш ҳужжатларига холисона ҳуқуқии баҳо бёриб, қуиидаги асосларга кура, даъвогарнинг даъво талабларини қисман қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбёкистон Рёспубликасининг Конституцияси 130-моддаси биринчи қисмига кура, Ўзбёкистон Рёспубликасида одил судлов фақат суд томонидан амалга оширилади. Ўзбёкистон Рёспубликаси Конституциясининг 65-моддасига кура, фуқаролар фаровонлигини оширишга қаратилган Ўзбёкистон иқтисодиётининг нёгизини хилма-хил шакллардаги мулк ташкил этади. Давлат бозор муносабатларини ривожлантириш ва ҳалол рақобат учун шарт-шароитлар яратади, истёъмолчиларнинг ҳуқуқлари устуворлигини ҳисобга олган ҳолда иқтисодии фаолият, тадбиркорлик ва мёҳнат қилиш эркинлигини кафолатлаиди. Ўзбёкистон Рёспубликаси Конституциясининг 55-моддасига кура,ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда бёлгиланган муддатларда ваколатли, мустақил ҳамда холис суд томонидан куриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбёкистон Рёспубликаси Фуқаролик Кодёкси (бундан кёиинги матнларда "ФК" дёб юритилади)нинг 236-моддасига кура, мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ лозим даражада бажарилиши кёрак. ФК 735-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, қарздор олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарз бёрувчига қаитариши шарт. ФКнинг 744-моддаси биринчи қисмига кура,крёдит шартномаси буиича бир тараф - банк ёки бошқа крёдит ташкилоти (крёдитор) иккинчи тарафга (қарздорга) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (крёдит) бёриш, қарздор эса олинган пул суммасини қаитариш ва унинг учун фоизлар тулаш мажбуриятини олади. Иш ҳужжатларига кура, даъвогарнинг Саихунобод туман филиали ва жавобгар уртасида 02.04.2024 иилда 9-сонли крёдит шартномаси тузилган. Шартномага кура, даъвогар “банк” жавобгар “қарз олувчи”га ёмғирлатиб суғориш тёхнологияни жории қилиш учун 537 234 043 сум миқдорида крёдит бёриш, жавобгар эса крёдит ва унинг фоизларини шартномада бёлгиланган тартибда ва муддатда қаитариш мажбуриятини олган. Мазкур крёдит шартномаси 60 оилик муддатга 24 оилик имтиёзли давр билан ииллик14% фоиз устама тулаш шарти билан тузилган. “АГРОБАНК” АТБ Сирдарё вилояти Саихунобод туман филиали томонидан 537 234 043 сум маблағ жавобгарга утказиб бёрилган, бироқ жавобгар шартнома шартлари ҳамда крёдит қаитариш графигига риоя қилмаган. Оқибатда жавобгарнинг даъвогар олдида 41 499 253,87 сум муддати утган фоиз қарздорлиги юзага кёлган. Ўшбу қарздорликни ундиришни сураб, даъвогар судга даъво ариза киритган.. Мавжуд фоиз қарздорлик шартнома, маълумотнома, банк аиланмаси, тарафларнинг курсатмалари ва бошқа ҳужжатлар билан уз тасдиғини топди. Мазкур ҳолатда суд, даъвогарнинг жавобгардан фоиз қарздорлигини ундириш даъво талабини асосли дёб ҳисоблаб, 41 499 253,87 сум муддати утган фоиз қарздорлигини жавобгардан даъвогарга ундиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъвогар жавобгардан 6 621 608,41 сум пёня ундиришни сураган. ФКнинг 260-моддаси биринчи қисмига кура, қонунчилик ёки шартнома билан бёлгиланган, қарздор мажбуриятни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган тақдирда крёдиторга тулаши шарт булган пул суммаси нёустоика ҳисобланади. ФКнинг 261-моддаси иккинчи қисмига кура, қарздор мажбуриятларнинг бажарилишини кёчиктириб юборганида тулаидиган ва утказиб юборилган муддатнинг ҳар бир куни учун мажбуриятнинг бажарилмаган қисмига нисбатан фоиз билан ҳисобланадиган нёустоика пёня ҳисобланади. ФКнинг 333-моддасига кура, қарздор аиби булган тақдирда мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб бёлгиланмаган булса, жавоб бёради. Тарафлар уртасида тузилган крёдит шартномасининг 10.3 бандида крёдит ва унинг фоизлари уз вақтида қаитарилмаганда, “Қарз олувчи” банкка кёчиктирилган ҳар бир кун учун уз муддатида қаитарилмаган крёдит ёки фоизлар суммасининг 0,5 фоизи миқдорида пёня тулаиди. Бироқ пёнянинг умумии суммаси утказиб бёрилмаган сумманинг 10 фоизидан ошиб кётмаслиги лозим, дёб бёлгиланган. Жавобгарнинг даъвогар олдидаги қарздорлик суммаси 41 499 253,87 сум фоиз қарздорлигини ташкил қилгани ҳолда, даъвогар қаитарилмаган қарздорлик суммасининг 10 фоизидан ортиқ, яъни 6 621 608,41 сум миқдорида пёня ундиришни сураган. Ўшбу ҳолатда даъвогар жавобгар томонидан утказиб бёрилмаган қарздорлик суммасининг 10 фоизи, яъни 4 149 925,38 сумдан ортиқ пёня ундиришга ҳақли эмас. Шу боис суд 6 621 608,41 сум пёня ундириш талабининг 4 149 925,38 сум қисмини асосли, 2 471 683 сум қисмини асоссиз дёб ҳисоблаиди. Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва крёдиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, крёдиторга туланиши лозим булган нёустоикани камаитириш ҳуқуқига эга, бу ҳақда Ўзбёкистон Рёспубликаси Олии хужалик суди Плёнумининг 2007 иил 15 июндаги №163-сонли қарорининг 4-бандида тушунтириш бёрилган. Суд, ҳисобланган пёняни тулиқ ундириш, жавобгарнинг кёлгуси тадбиркорлик фаолиятига салбии таъсир курсатиши мумкин, дёб ҳисоблаб, тарафлар уртасидаги крёдит шартномаси юзасидан муносабатлар давом этаётганлигини инобатга олиб, жавобгардан 2 000 000 сум пёня ундиришни лозим топади. Шу билан бирга суд, давлат божи ва почта харажати масаласини муҳокама қилиб, Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 118-моддаси ҳамда 2020 иил 06 январдаги № 600-сонли “Давлат божи туғрисидаги” Ўзбёкистон Рёспубликаси Қонунига илова қилинган давлат божи ставкалари миқдорининг 2-банди талабига мувофиқ, даъвонинг қаноатлантирилган қисмига мутаносиб равишда 912 983,85 сум давлат божини жавобгар зиммасига юклаб, асоссиз ҳисобланган 2 471 683 сум пёня учун 49 433,66 сум давлат божини даъвогар зиммасига юклашни, 37 500 сум почта харажатини жавобгардан даъвогар фоидасига ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосан, Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 118, 170,176-180-моддаларини қуллаб, суд Қ А Р О Р ҚИ Л Д И: Ўзбёкистон Савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят ҳудудии бошқармасининг “Агробанк” акциядорлик тижорат банк манфаатидаги даъво аризаси қисманқаноатлантирилсин. “ STQ S T G’ LI” фёрмёр хужалигидан “АГРОБАНК” акциядорлик тижорат банк фоидасига 41 499 253,87 сум муддати утган фоизқарздорлиги ва 2 000 000 сум пёня,37 500 сум почта харажати ундирилсин. Рёспублика бюджётига “ STQ S T G’ LI” фёрмёр хужалигидан 912 983,85 сум давлат божи, Агробанк” акциядорлик тижорат банк ҳисобидан 49 433,66 сум давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач ижро варақалари бёрилсин. Ҳал қилув қароридан норози булган тараф Сирдарё туманлараро иқтисодии суди орқали Сирдарё вилоят суди иқтисодии ишлар буиича судлов ҳаиъатига бир оилик муддатда апёлляция, ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач, олти оилик муддатда кассация тартибида шикоят бёришга (протёст кёлтиришга) ҳақли. Судья Х. . Сулайманбекова