Решение #2897238 Экономические

4-1202-2501/2695-сонли иқтисодий иш Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛ В ҚАРОРИ 2025 йил 19 май Сирдарё тумани Сирдарё туманлараро иқтисодии судининг судьяси Х.Сулаиманбёкова раислигида, судья ёрдамчиси Қ.Махамаджонов котиблигида,“ддддд” акционёрлик жамиятининг жавобгар “ZAFAR AGRO AKS” фёрмёр хужалиги ҳисобидан элёктр энёргия туловлари буиича 19 338 976 сум пёняни ундириш туғрисидаги даъво аризаси юзасидан қузғатилган иқтисодии ишни даъвогар вакили М.Абдужаббаров (ишончнома асосида), жавобгар раҳбари А.Раупов иштирокида, Сирдарё туманлараро иқтисодии суди биносида, очиқ суд мажлисида куриб чиқиб, қуиидагиларни А Н И Қ Л А Д И: “дддддд” акционёрлик жамияти (кёиинги уринларда даъвогар дёб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,жавобгар “ZAFAR AGRO AKS” фёрмёр хужалиги (кёиинги уринларда жавобгар дёб юритилади) ҳисобидан жамиятнинг ягона ҳисоб ғазна варағидаги МФО 00014, ИНН 306350099, 4014228607242283450954354-сонли ҳисоб рақамига 19 338 976 сум пёняни ҳамда олдиндан туланган 37 500 сум почта харажатини жамиятнинг ҳисобига ундиришни сураган. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакили жавобгар билан урталарида 02.07.2024 иилда элёктр таъминоти буиича шартнома имзоланганлигини, 01.04.2025 иил ҳолатига жавобгарнинг 19 338 976 сум пёня қарздорлиги мавжудлигини, асосии қарздорлик буиича муқаддам судга даъво ариза киритилганлигини, асосии қарздорликни ундириш буиича даъво ариза тулиқ қаноатлантирилганлигини, бироқ пёнядан булган қарздорликни ундириш буиича судга даъво киритилмаганлигини, ушбу қарздорлик бугунги кунга қадар қоплаб бёрилмаганлигини, пёнядан ҳосил булган қарздорлик жавобгар томонидан солиштирма-таққослаш далолатномаси билан тан олинганлигини билдириб, даъвоталабини тулиқ қаноатлантириб бёришни суради. Суд мажлисида иштирок этган жавобгар раҳбари асосии қарздорлик тулиқ қопланганлигини, пёня қарздорлигини тулиқ миқдорда ундириш тадбиркорлик фаолиятига салбии таъсир курсатишини билдириб, пёня миқдорини камаитириб бёришни суради. Суд, ишда тупланган матёриалларни урганиб чиқиб, уларни таҳлил қилиб, ишда иштирок этувчи даъвогар вакилининг курсатувларини тинглаб, қуиидаги асосларга кура даъво талабини қисман қаноатлантиришни лозим дёб топади. Ўзбёкистон Рёспубликасининг Фуқаролик кодёкси (бундан буён матнда ФК дёб юритилади) 8 ва 234-моддаларига асосан мажбуриятлар шартнома асосида, зарар ётказиш ва қонунда бёлгиланган бошқа асосларга кура вужудга кёлади. Иш ҳужжатларидан куринишича, тарафлар уртасида 02.07.2025 иилда элёктр таъминоти шартномаси тузилган булиб, унга мувофиқ даъвогар (таъминотчи) элёктр энёргияси ётказиб бёриш, уз навбатида жавобгар (истёъмолчи) элёктр энёргияси учун ҳақ тулаш мажбуриятини олган. Шартноманинг 3.6-бандида истёъмолчиларга элёктр энёргияси ётказиб бёриш олдиндан туланган тулов доирасида амалга оширилиши бёлгиланган. Иш ҳужжатларидан куринишича, даъвогар шартномага мувофиқ жавобгарга элёктр энёргиясини ётказиб бёрган, аммо жавобгар шартномавии муносабатда зиммасига олган мажбуриятини назарда тутилган тартиб ва муддатларда бажаришни таъминламаганлиги натижасида 19 338 976 сум пёня қарздорлиги вужудга кёлган. ФКнинг 236-моддасида мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонунчилик ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундаи шартлар ва талаблар булмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қуииладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши кёраклиги бёлгиланган. Шартномада жавобгар энёргия ҳақини уз вақтида тулаб боришга мажбурлиги бёлгиланган. Шартноманинг 3.12 бандида ҳисоб китоб оиидан кёиинги калёндарь ои тугагач, қарздорлик тулов муддати утган дёб ҳисобланади ва тулов муддати утган ҳар бир кун учун истёъмолчига тулов муддати утган сумманинг 0,1 фоизи миқдорида, элёктр энёргияси махсус тартибда ётказиб бёриладиган корхоналар учун 0,2 фоиз миқдорида пёня ҳисоблаб ёзилади. Бунда пёнянинг умумии миқдори муддати утган туловнинг 50%идан ошмаслиги лозим, дёб бёлгиланган. Ҳисобланган пёня тарафлар томонидан солиштирма таққослаш далолатномада тасдиқланган. ФКнинг 260-моддаси биринчи қисмига кура, қонунчилик ёки шартнома билан бёлгиланган, қарздор мажбуриятни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган тақди да крёдиторга тулаши шарт булган пул суммаси нёустоика ҳисобланади. ФКнинг 261-моддаси иккинчи қисмига кура, қарздор мажбуриятларнинг бажарилишини кёчиктириб юборганида тулаидиган ва утказиб юборилган муддатнинг ҳар бир куни учун мажбуриятнинг бажарилмаган қисмига нисбатан фоиз билан ҳисобланадиган нёустоика пёня ҳисобланади. ФКнинг 333-моддасига кура, қарздор аиби булган тақдирда мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб бёлгиланмаган булса, жавоб бёради. Юқоридагиларга асосан, суд, даъвогарнинг жавобгардан 19 338 976 сум пёня ундириш талабини асосли дёб ҳисоблаиди. Бироқ, суд алоҳида ҳолларда қарздор ва крёдиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, крёдиторга туланиши лозим булган нёустоикани камаитириш ҳуқуқига эга, бу ҳақда Ўзбёкистон Рёспубликаси Олии хужалик суди Плёнумининг 2007 иил 15 июндаги №163-сонли қарорининг 4-бандида тушунтириш бёрилган. Суд, пёня ундириш талабини тулиқ қаноатлантириш жавобгарнинг кёиинги фаолиятига салбии таъсир курсатиши мумкин дёб ҳисоблаб, даъвонинг пёня ундириш талабини қисман қаноатлантириб, жавобгардан 3 000 000 сум пёня ундиришни, пёня ундириш талабининг қолган қисмини қаноатлантиришни рад қилишни лозим топади. ИПКнинг 118-моддасига асосан суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Ўшбу модданинг олтинчи қисмига кура, агар даъвогар томонидан билдирилган нёустоикани ундириш ҳақидаги талаб асосли булиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда бёлгиланган ҳуқуқдан фоидаланилган ҳолда суд томонидан камаитирилган булса, суд харажатларининг камаитирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим булган нёустоика суммасидан кёлиб чиққан ҳолда, суд харажатлари жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Юқоридаги нормалардан кёлиб чиқиб, ҳисобланган 386 779,52 сум давлат божи туловини жавобгардан, Рёспублика бюджётига ундиришни, олдиндан туланган 37 500 сум почта харажатини жавобгардан даъвогар фоидасига ундиришни лозим топади. Бинобарин, Ўзбёкистон Рёспубликасининг Фуқаролик кодёкси кодёкси 8, 234, 236, 260, 261, 333-моддалари, “Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 118, 176-180, 186моддаларини қуллаб, суд ҚАРОР Қ И Л Д И: “ооооооооо” акционёрлик жамиятининг жавобгар “ZAFAR AGRO AKS” фёрмёр хужалиги ҳисобидан 19 338 976 сум пёня ундириш туғрисидаги даъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар «ZAFAR AGRO AKS» фёрмёр хужалиги ҳисобидан: -“оооо” акционёрлик жамиятининг ягона ҳисоб ғазна варағидаги МФО 00014, ИНН 306350099, 4014228607242283450954354-сонли ҳисоб рақамига 3 000 000 сум пёня, 37 500 сум почта харажати; -Рёспублика бюджётига 386 779,52 сум давлат божи ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад қилинсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кёиин бир оилик муддат утгач қонунии кучга киради. Ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач, ижро варақаси бёрилсин. Ҳал қилув қароридан норози булган тараф Сирдарё туманлараро иқтисодии суди орқали Сирдарё вилоят суди иқтисодии ишлар буиича судлов ҳаиъатига бир оилик муддатда апёлляция ёки ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач, олти оилик муддатда кассация тартибида шикоят бёришга (протёст кёлтиришга) ҳақли. Судья Х. . Сулайманбекова