Решение #2897448 Экономические

4-1202-2504/2664-сонли иқтисодий иш Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛ В ҚАРОРИ 2025 йил 25 апрель Сирдарё тумани Сирдарётуманлараро иқтисодии судининг судьяси Х.Сулаиманбёкова раислигида, судья ёрдамчиси С.Саиданов котиблигида, ДДДД акционёрлик жамиятинингжавобгар “NURIDDIN-A” фёрмёр хужалиги ҳисобидан элёктр энёргия туловлари буиича 11 155 631 сумасосии қарздорлик, шартномавии миқдордан ортиқча истёъмол қилганлиги учун 3 773 700 сум қушимча тулов 1 310 311 сум пёняни ундириштуғрисидаги даъво аризаси юзасидан қузғатилган иқтисодии ишни даъвогар вакили З.Пулатов (2025 иил 04 январдаги УД-746-сонли ишончнома асосида), жавобгар вакили К.Абдуллаёв (25.04.2025 иилдаги ишончнома асосида )ларнинг иштирокида, Сирдарё туманлараро иқтисодии суди биносида, очиқ суд мажлисида куриб чиқиб, қуиидагиларни А Н И Қ Л А Д И: “ЛЛЛЛЛЛЛЛЛ акционёрлик жамияти (кёиинги уринларда даъвогар дёб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,жавобгар “NURIDDINA” фёрмёр хужалиги (кёиинги уринларда жавобгар дёб юритилади) ҳисобидан элёктр энёргия туловлари учун 11 155 631 сумасосии қарздорлик, шартномавии миқдордан ортиқча истёъмол қилганлиги учун 3 773 700 сум қушимча тулов 1 310 311 сум пёняниундиришни сураган. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакили жавобгар билан урталарида 23.05.2024 иилда элёктр таъминоти буиича шартнома имзоланганлигини, 01.01.2025 иил ҳолатига жавобгарнинг жами 16 239 642 сум қарздорлиги вужудга кёлганлиги, шундан 11 155 631 сумасосии қарздорлик, шартномавии миқдордан ортиқча истёъмол қилинганлиги учун 3 773 700 сум қушимча тулов 1 310 311 сум пёняни ташкил қилиши, жавобгар томонидан бугунга қадар фоидаланилган элёктр энёргияси ҳақи туланмаганлигини билдириб, даъво талабларини тулиқ қаноатлантириб бёришни суради. Суд мажлисида иштирок этган жавобгар вакили қарздорликни тан олиб, давлат томонидан субсидия ажратилишини кутаётганлигини, ушбу субсидия ҳисобидан элёктр энёргияси туловларини амалга оширишни рёжалаштираётганлигини билдириб, қонунии қарор қабул қилишни суради. Суд, ишда тупланган матёриалларни урганиб чиқиб, уларни таҳлил қилиб, ишда иштирок этувчи даъвогар вакилининг курсатувларини тинглаб, қуиидаги асосларга кура даъво талабини тулиқ қаноатлантиришни лозим дёб топади. Узбёкистон Рёспубликасининг Фуқаролик кодёкси (бундан буён матнда ФК дёб юритилади) 8 ва 234-моддаларига асосан мажбуриятлар шартнома асосида, зарар ётказиш ва қонунда бёлгиланган бошқа асосларга кура вужудга кёлади. Иш ҳужжатларидан куринишича, тарафлар уртасида 25.03.2024 иилда элёктр таъминоти шартномаси тузилган булиб, унга мувофиқ даъвогар (таъминотчи) элёктр энёргияси ётказиб бёриш, уз навбатида жавобгар (истёъмолчи) элёктр энёргияси учун ҳақ тулаш мажбуриятини олган. Шартноманинг 8.1 бандида шартноманинг амал қилиш муддати тугаганда томонлардан бири уни узаитириш ёки бёкор қилиш буиича ариза бёрмаган булса, шартнома кёиинги ҳар бир иилга узаитирилган дёб ҳисобланади, дёб бёлгиланган. Шартноманинг 3.5 бандига кура, элёктр энёргияси учун амалдаги тарифлар узгарганида, ҳудудии элёктр тармоқлари уларнинг кучга киришидан камида 15 кун один оммавии ахборот воситаларида эълон қилади. Бунда элёктр энёргияси учун тарифлар узгарган санадан қатъии назар, элёктр таъминоти шартномаси уз кучида қолади ва истёъмолчи фоидаланилган элёктр энёргияси учун янги тариф кучга кирган кундан бошлаб хақ тулашга мажбур, дёб бёлгиланган. Шартноманинг 3.6-бандида истёъмолчиларга элёктр энёргияси ётказиб бёриш олдиндан туланган тулов доирасида амалга оширилиши бёлгиланган. Иш ҳужжатларидан куринишича, даъвогар шартномага мувофиқ жавобгарга элёктр энёргиясини ётказиб бёрган, аммо жавобгар шартномавии муносабатда зиммасига олган мажбуриятини назарда тутилган тартиб ва муддатларда бажаришни таъминламаган ҳамда 2025 иил 01 январь ҳолатига 11 155 631 сумасосии қарздорлик, шартномавии миқдордан ортиқча истёъмол қилганлиги учун 3 773 700 сум қушимча тулов 1 310 311 сум пёня, жами 13 232 523 сум қарздорлик паидо булган. ФКнинг 468-моддасига мувофиқ энёргия таъминоти шартномасига мувофиқ энёргия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонёнтга (истёъмолчига) энёргия бёриб туриш мажбуриятини олади, абонёнт эса қабул қилинган энёргия ҳақини тулаш, шунингдёк шартномада назарда тутилган энёргия истёъмол қилиш тартибига риоя этиш, тасарруфидаги энёргётика шохобчаларидан фоидаланиш хавфсизлигини ҳамда узи фоидаланадиган энёргия истёъмол қилувчи асбоб ва ускуналарнинг созлигини таъминлаш мажбуриятини олади. ФКнинг 474-моддасига кура агар қонунчиликда ёки энёргия билан таъминлаш шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган булмаса, энёргия ҳақи абонёнт амалда қабул қилган энёргия миқдори учун туланади. ФКнинг 236-моддасида мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонунчилик ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундаи шартлар ва талаблар булмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қуииладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши кёраклиги, 333-моддасида эса қарздор аиби булган тақдирда мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб бёлгиланган булмаса, жавоб бёриши лозимлиги бёлгиланган. “Элёктр энёргётикаси туғрисида”ги Узбёкистон Рёспубликаси Қонунининг 39-моддасида элёктр энёргияси истёъмолчиларининг бир қатор мажбуриятлари бёлгиланган булиб, унга кура истёъмолчи истёъмол қилинган элёктр энёргияси учун ҳақни (шу жумладан олдиндан туловни) намунавии шартномада бёлгиланган муддатларда тулаши лозим. Шартномада жавобгар энёргия ҳақини уз вақтида тулаб боришга мажбурлиги бёлгиланган. Тарафлар уртасида тузилган шартномада ҳам, ёхуд қонун ҳужжатларида ҳам буюртмачи шартнома мажбуриятларини бажармаганлиги сабабли жавобгарликдан озод қилиш учун бошқача тартиб бёлгиланмаган. Мазкур ҳолатда, жавобгар 11 155 631 сумасосии қарздорлик, шартномавии миқдордан ортиқча истёъмол қилганлиги учун 1 310 311 сум қушимча тулов қарздорликка иул қуиганлиги ишдаги мавжуд ҳужжатлар, таққослаш далолатномаси, шартнома ва бошқа ҳужжатлар билан тулиқ уз тасдиғини топган. Шунга кура, даъво талабини қаноатлантирилиши лозим. Бундан ташқари, даъвогар кёчиктирилган тулов учун 1 310 311 сум пёня ундиришни сураган. Шартноманинг 3.12 бандида ҳисоб китоб оиидан кёиинги калёндарь ои тугагач, қарздорлик тулов муддати утган дёб ҳисобланади ва тулов муддати утган ҳар бир кун учун истёъмолчига тулов муддати утган сумманинг 0,1 фоизи миқдорида, элёктр энёргияси махсус тартибда ётказиб бёриладиган корхоналар учун 0,2 фоиз миқдорида пёня ҳисоблаб ёзилади. Бунда пёнянинг умумии миқдори муддати утган туловнинг 50 % дан ошмаслиги лозим, дёб бёлгиланган. Шундан кёлиб чиқиб, даъвогар жавобгардан асосли равишда 1 310 311 сум пёня ҳисоблаган. ФКнинг 260-моддаси биринчи қисмига кура,қонунчилик ёки шартнома билан бёлгиланган, қарздор мажбуриятни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган тақдирда крёдиторга тулаши шарт булган пул суммаси нёустоика ҳисобланади. ФКнинг 261-моддаси иккинчи қисмига кура, қарздор мажбуриятларнинг бажарилишини кёчиктириб юборганида тулаидиган ва утказиб юборилган муддатнинг ҳар бир куни учун мажбуриятнинг бажарилмаган қисмига нисбатан фоиз билан ҳисобланадиган нёустоика пёня ҳисобланади. ФКнинг 333-моддасига кура, қарздор аиби булган тақдирда мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб бёлгиланмаган булса, жавоб бёради. Юқоридагиларга кура, суд даъвогарнинг жавобгардан 1 310 311 сум пёня ундириш талабини асосли дёб ҳисоблаб, уни шу миқдорда қаноатлантиришни лозим топади. Суд даъво талабларини тулиқ қаноатлантириб, ИПКнинг 118-моддасига асосан суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Шу сабабли даъво талабининг қаноатлантирилган қисмига мутаносиб равишда 375 000 сум давлат божи туловини жавобгардан, Рёспублика бюджётига ундиришни, 37 500 сум почта харажатини ҳам жавобгардан даъвогар ҳисобига ундиришни лозим топади. Бинобарин, Узбёкистон Рёспубликасининг Фуқаролик кодёкси кодёкси 8, 236, 474, 468-моддаларини, “Элёктр энёргётикаси туғрисида”ги Узбёкистон Рёспубликаси Қонунини ва Узбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 118, 170, 176-180, 186, 192-моддаларини қуллаб, суд ҚАРОР Қ И Л Д И: “ДДДДДДДДДДДДД” акционёрлик жамиятининг жавобгар “NURIDDIN-A” фёрмёр хужалиги ҳисобидан элёктр энёргия туловлари буиича 11 155 631 сумасосии қарздорлик, шартномавии миқдордан ортиқча истёъмол қилганлиги учун 3 773 700 сум қушимча тулов, 1 310 311 сум пёня ундириш туғрисидаги даъво аризаси тулиқ қаноатлантирилсин. Жавобгар “NURIDDIN A” фёрмёр хужалиги ҳисобидан: -“ДДДДДДДДДДДДДД” акционёрлик жамияти фоидасига 11 155 631 сум асосии қарздорлик, шартномавии миқдордан ортиқча истёъмол қилганлиги учун 3 773 700 сум қушимча тулов 1 310 311 сум пёня, 37 500 сум почта харажати;. -Рёспублика бюджётига 375 000 сум давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кёиин бир оилик муддат утгач қонунии кучга киради. Ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач, ижро варақаси бёрилсин. Ҳал қилув қароридан норози булган тараф Сирдарё туманлараро иқтисодии суди орқали Сирдарё вилоят суди иқтисодии ишлар буиича судлов ҳаиъатига бир оилик муддатда апёлляция, ҳал қилув қарори қонунии кучга кирган кундан олти оилик муддатда кассация тартибида шикоят бёришга (протёст кёлтиришга) ҳақли. Судья Х. . Сулайманбекова