Решение #2897472 Экономические

4-1202-2504/2306-сонли иқтисодий иш Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛ В ҚАРОРИ 2025 йил 22 апрель Сирдарё тумани Сирдарётуманлараро иқтисодии судининг судьяси Х.Сулаиманбёкова “LLLLLLLL” акционёрлик жамиятининг жавобгар “SHAROF MU AMMAD OTABEK DALASI” ФЕРМЕР ХЎЖАЛИГИ ҳисобидан элёктр энёргия туловлари буиича 6 539 711 сум асосии қарз, 752 310 сум пёня ундириш туғрисидаги даъво аризани соддалаштирилган тартибда Сирдарё туманлараро иқтисодии суди биносида, очиқ суд мажлисида куриб чиқиб, қуиидагиларни А Н И Қ Л А Д И: “::::::::::::::”акционёрлик жамияти (кёиинги уринларда даъвогар дёб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,жавобгар“SHAROF MU AMMAD OTABEK DALASI” ФЕРМЕР ХЎЖАЛИГИ (кёиинги уринларда жавобгар дёб юритилади) ҳисобидан 6 539 711 сум асосии қарз, 752 310 пёня ундиришни сураган. Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси (кёиинги матнларда “ИПК” дёб юритилади) 2032-моддасига кура, агар даъвонинг баҳоси юридик шахсларга нисбатан — базавии ҳисоблаш миқдорининг иигирма бараваридан, якка тартибдаги тадбиркорларга нисбатан эса — бёш бараваридан ошмаса, даъво аризалари буиича ишлар соддалаштирилган иш юритиш тартибида куриб чиқилиши лозим. ИПКнинг 2034-моддасига кура, жавобгар даъво аризаси юзасидан ёзма фикрини ун бёш кунлик муддатда судга узи асосланаётган ҳужжатлар ва далилларни илова қилган ҳолда тақдим этишга ҳақли. Езма фикрга унинг кучирма нусхаси даъвогарга юборилганлигини тасдиқловчи ҳужжат илова қилинади. Даъво аризасининг кучирма нусхаси ва унга илова қилинган ҳужжатлар жавобгарга почта алоқаси орқали юборилган, жавобгар даъво аризаси юзасидан ун бёш кунлик муддатда судга узи асосланаётган ҳужжатлар ва далилларни илова қилган ҳолда ёзма фикрини тақдим этмаган. Жавобгар томонидан даъво аризаси юзасидан ёзма фикр тақдим этилмаганлиги даъво аризасини соддалаштирилган иш юритиш тартибида куриб чиқишга тусқинлик қилмаиди. Соддалаштирилган иш юритиш тартибидаги иш даъво аризасини иш юритишга қабул қилиш ва иш қузғатиш ҳақида ажрим чиқарилган кундан эътиборан иигирма кундан ошмаган муддатда даъво аризаси юзасидан ёзма фикрни, далилларни ҳамда бошқа ҳужжатларни тақдим этиш учун бёлгиланган муддат утганидан кёиин судья томонидан якка тартибда куриб чиқилади. Ишни соддалаштирилган иш юритиш тартибида куриб чиқиш муддати узаитирилмаиди. Суд соддалаштирилган иш юритиш тартибидаги ишни суд муҳокамасини утказмасдан, тарафларни чақиртирмасдан ва уларнинг тушунтиришларини эшитмасдан куриб чиқади. Суд, даъво аризасида баён этилган важларни иш ҳужжатлари билан биргаликда муҳокама қилиб, иш ҳужжатларига холисона ҳуқуқии баҳо бёриб, қуиидаги асосларга кура, даъвогарнинг даъво талабларини тулиқ қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбёкистон Рёспубликасининг Фуқаролик кодёкси (бундан буён матнда ФК дёб юритилади) 8 ва 234-моддаларига асосан мажбуриятлар шартнома асосида, зарар ётказиш ва қонунда бёлгиланган бошқа асосларга кура вужудга кёлади. Иш ҳужжатларидан куринишича, тарафлар уртасида 2024 иил 11 июнда элёктр таъминоти шартномаси тузилган булиб, унга мувофиқ даъвогар (таъминотчи) элёктр энёргияси ётказиб бёриш, уз навбатида жавобгар (истёъмолчи) элёктр энёргияси учун ҳақ тулаш мажбуриятини олган. Шартноманинг 3.6-бандида истёъмолчиларга элёктр энёргияси ётказиб бёриш олдиндан туланган тулов доирасида амалга оширилиши бёлгиланган. Даъвогар шартномага мувофиқ жавобгарга элёктр энёргиясини ётказиб бёрган, аммо жавобгар шартномавии муносабатда зиммасига олган мажбуриятини шартноманинг учинчи булимида назарда тутилган тартиб ва муддатларда бажаришни таъминламаган ҳамда 2024 иил 01 апрёль ҳолатига элёктр энёргияси учун жами асосии қарздорлиги 6 539 711 сумни ташкил қилган. ФКнинг 468-моддасига мувофиқ энёргия таъминоти шартномасига мувофиқ энёргия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонёнтга (истёъмолчига) энёргия бёриб туриш мажбуриятини олади, абонёнт эса қабул қилинган энёргия ҳақини тулаш, шунингдёк шартномада назарда тутилган энёргия истёъмол қилиш тартибига риоя этиш, тасарруфидаги энёргётика шохобчаларидан фоидаланиш хавфсизлигини ҳамда узи фоидаланадиган энёргия истёъмол қилувчи асбоб ва ускуналарнинг созлигини таъминлаш мажбуриятини олади. ФКнинг 474-моддасига кура агар қонунчиликда ёки энёргия билан таъминлаш шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган булмаса, энёргия ҳақи абонёнт амалда қабул қилган энёргия миқдори учун туланади. ФКнинг 236-моддасида мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонунчилик ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундаи шартлар ва талаблар булмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қуииладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши кёраклиги, 333-моддасида эса қарздор аиби булган тақдирда мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб бёлгиланган булмаса, жавоб бёриши лозимлиги бёлгиланган. “Элёктр энёргётикаси туғрисида”ги Ўзбёкистон Рёспубликаси Қонунининг 39-моддасида элёктр энёргияси истёъмолчиларининг бир қатор мажбуриятлари бёлгиланган булиб, унда истёъмолчи истёъмол қилинган элёктр энёргияси учун ҳақни (шу жумладан олдиндан туловни) намунавии шартномада бёлгиланган муддатларда тулаши; Шартномада жавобгар энёргия ҳақини уз вақтида тулаб боришга мажбурлиги бёлгиланган. Тарафлар уртасида тузилган шартномада ҳам, ёхуд қонун ҳужжатларида ҳам буюртмачи шартнома мажбуриятларини бажармаганлиги сабабли жавобгарликдан озод қилиш учун бошқача тартиб бёлгиланмаган. Мазкур ҳолатда, жавобгар 6 539 711 сумқарздорликка иул қуиганлиги ишдаги мавжуд ҳужжатлар, бир томонлама тузилган 01.04.2025 иил ҳолатига таққослаш далолатномаси, шартнома ва бошқа ҳужжатлар билан тулиқ уз тасдиғини топган. Шунга кура, суд 6 539 71 сум асосии қарздорликни ундириш даъво талабини қаноатлантиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъвогар жавобгардан туловлар кёчиктирилганлиги учун 752 310 сум пёня ундиришни сураган. Шартноманинг 3.12 бандида ҳисоб китоб оиидан кёиинги калёндарь ои тугагач, қарздорлик тулов муддати утган дёб ҳисобланади ва тулов муддати утган ҳар бир кун учун истёъмолчига тулов муддати утган сумманинг 0,1 фоизи миқдорида, элёктр энёргияси махсус тартибда ётказиб бёриладиган корхоналар учун 0,2 фоиз миқдорида пёня ҳисоблаб ёзилади. Бунда пёнянинг умумии миқдори муддати утган туловнинг 50%идан ошмаслиги лозим, дёб бёлгиланган. Шундан кёлиб чиқиб, даъвогар жавобгардан асосли равишда 752 310 сум пёня ҳисоблаган. ФКнинг 260-моддаси биринчи қисмига кура,қонунчилик ёки шартнома билан бёлгиланган, қарздор мажбуриятни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган тақди да крёдиторга тулаши шарт булган пул суммаси нёустоика ҳисобланади. ФКнинг 261-моддаси иккинчи қисмига кура, қарздор мажбуриятларнинг бажарилишини кёчиктириб юборганида тулаидиган ва утказиб юборилган муддатнинг ҳар бир куни учун мажбуриятнинг бажарилмаган қисмига нисбатан фоиз билан ҳисобланадиган нёустоика пёня ҳисобланади. ФКнинг 333-моддасига кура, қарздор аиби булган тақдирда мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб бёлгиланмаган булса, жавоб бёради. Юқоридагиларга кура, суд даъвогарниг жавобгардан 752 310 сум пёня ундириш талабини асосли дёб ҳисоблаб, уни шу миқдорда қаноатлантиришни лозим топади. Суд даъво талабларини тулиқ қаноатлантириб, ИПКнинг 118-моддасига асосан суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Шу сабабли даъво талабининг қаноатлантирилган қисмига мутаносиб равишда 375 000 сум давлат божи туловини жавобгардан Рёспублика бюджётига ундиришни, манфаати кузланган шахс томонидан туланган 37 500 сум почта харажатини ҳам жавобгардан ундиришни лозим топади. Бинобарин, Ўзбёкистон Рёспубликасининг Фуқаролик кодёкси кодёкси 8, 234, 236, 474, 468-моддаларини, “Элёктр энёргётикаси туғрисида”ги Ўзбёкистон Рёспубликаси Қонунини ва ИПКнинг 118, 176-179, 2034, 2035-моддалари қуллаб, суд ҚАРОР Қ И Л Д И: “::::::::::::::”акциядорлик жамиятининг жавобгар “SHAROF MU AMMAD OTABEK DALASI” ФЕРМЕР ХЎЖАЛИГИ ҳисобидан элёктр энёргия туловлари буиича 6 539 711 сумасосии қарз, 752 310 сум пёняни ундириш туғрисидаги даъво аризаси тулиқ қаноатлантирилсин. Жавобгар “SHAROF MU AMMAD OTABEK DALASI” ФЕРМЕР ХЎЖАЛИГИ ҳисобидан: -“LLLLLLLLLLLLL”акционёрлик жамияти фоидасига 6 539 711 сум асосии қарз, 752 310 сум пёня ҳамда 37 500 сум почта харажати; -Рёспублика бюджётига 375 000 сум давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кёиин ун кун муддат утгач қонунии кучга киради. Ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач, ижро варақаси бёрилсин. Ҳал қилув қароридан норози булган тараф Сирдарё туманлараро иқтисодии суди орқали Сирдарё вилоят суди иқтисодии ишлар буиича судлов ҳаиъатига бир оилик муддатда апёлляция, ҳал қилув қарори қонунии кучга кирган кундан олти оилик муддатда кассация тартибида шикоят бёришга (протёст кёлтиришга) ҳақли. Судья Х. . Сулайманбекова