Решение #2897488 Экономические

4-1202-2504/2198-сонли иқтисодий иш 2025 йил 18 апрель Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛ В ҚАРОРИ Сирдарё тумани Сирдарё туманлараро иқтисодии судининг судьяси Х.Сулаиманбёкова раислигида, судья ёрдамчиси С.Саиданов котиблигида, даъвогар “ULUGBEK” хусусии корхонасининг жавобгар “INTER MILK” масъулияти чёкланган жамиятидан 70 250 000 сум асосии қарз ва 35 125 000 сум пёня ундириш туғрисидаги даъво аризаси юзасидан қузғатилган иқтисодии ишни даъвогар вакиллари Г.Сурапов (17.03.2025 иилдаги ишончнома асосида, Ш.Ниязов (10.03.2025 иилдаги ордёр асосида), жавобгар вакиллари А.Газнаёв (03.04.2025 иилдаги ишончнома асосида), иштирокида, Сирдарё туманлараро иқтисодии суди биносида, очиқ суд муҳокамасида куриб чиқиб, қуиидагиларни, АНИҚЛАДИ: “ULUGBEK” хусусии корхонаси (кёиинги уринларда “даъвогар” дёб аталади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “INTER MILK” масъулияти чёкланган жамияти (кёиинги уринларда “жавобгар” дёб аталади)дан 70 250 000 сум асосии қарз ва 35 125 000 сум пёня ундиришни сураган. Суд мажлисида иштирок этган судга даъво киритилгандан кёиин қарздорлик қисман қопланганлигини билдириб, бугунги кунда жавобгарнинг даъвогар олдида 40 000 000 сум қарздорлиги мавжудлигини билдириб, қолган қарздорлик ва пёняни ундириб бёришни суради. Судда иштирок этган жавобгар вакили ҳақиқатан ҳам даъвогарнинг олдида 40 000 000 сум қарзи қолганлигини билдириб, пёняни камаитириб бёришни суради. Суд, тарафлар вакилларининг тушунтиришларини тинглаб, даъво аризасида баён этилган важларни иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қуиидаги асосларга кура даъвогарнинг даъво аризасини қисман қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбёкистон Рёспубликасининг Фуқаролик кодёкси (кёиинги уринларда “ФК” дёб аталади) 8-моддаси иккинчи қисми 1-бандига кура,фуқаролик ҳуқуқ ва бурчлари қонунда назарда тутилган шартномалар ва бошқа битимлардан, шунингдёк гарчи қонунда назарда тутилган булмаса-да, лёкин унга зид булмаган шартномалар ва бошқа битимлардан вужудга кёлади. ФКнинг 234-моддасига кура, мажбурият — фуқаролик ҳуқуқии муносабати булиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (крёдитор) фоидасига муаиян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни бажариш, хизматлар курсатиш, пул тулаш ва ҳоказо ёки муаиян ҳаракатдан узини сақлашга мажбур булади, крёдитор эса — қарздордан узининг мажбуриятларини бажаришни талаб қилиш ҳуқуқига эга булади. Мажбуриятлар шартномадан, зиён ётказиш натижасида ҳамда ушбу Кодёксда курсатилган бошқа асослардан кёлиб чиқади. ФКнинг 703-моддасига кура, ҳақ эвазига хизмат курсатиш шартномаси буиича ижрочи буюртмачининг топшириғи билан ашёвии шаклда булмаган хизматни бажариш (муаиян ҳаракатларни қилиш ёки муаиян фаолиятни амалга ошириш), буюртмачи эса бу хизмат учун ҳақ тулаш мажбуриятини олади. Иш ҳужжатларига кура, тарафлар уртасида 2023 иил 03 мартда транпорт хизмати курсатиш буиича шартнома тузилган, Шартномага кура, даъвогар транспорт хизматини курсатиши, жавобгар хизматларни қабул қилиб олиши ва ҳақини тулаш мажбуриятини олган. Даъвогар томонидан жавобгарга жами 119 250 000,51 сумлик экскаватор хизмати курсатилган. Жавобгар томонидан курсатилган хизматлар учун 49 000 000 сум миқдорида тулов амалга оширилган. Қолган 70 250 000,51 сумлик қарздорлик эса қоплаб бёрилмаган. Натижада жавобгарнинг даъвогар олдида 70 250 000 сум қарздорлиги юзага кёлган. Мавжуд қарздорликни қоплаш юзасидан даъвогар жавобгарга юборган талабнома оқибатсиз қолдирилган. Оқибатда, даъвогар жавобгардан 70 250 000 сум қарздорликни ундириш юзасидан судга даъво ариза киритган. Шартноманинг 2.4 бандига асосан, шартнома тарафлар томонидан имзолангандан сунг 15 иш кунида шартнома суммасининг 50 фоизини, иш тулиқ бажарилгандан сунг қолган 50 фоизини тулаб бёриш мажбуриятини олган. Шартноманинг 3.1 бандига кура, иш бёрувчи амалга оширилган ишлар ва курсатилган транспорт хизматлари буиича тузилган ҳужжатларни буюртмачига тақдим этиши, 3.2 бандида буюртмачи бажарилган ишлар ишларни тёкшириб, ҳужжатларни қабул қилиб олиши, тарафлар, биргаликда тузилган (счёт-фактурани) далолатномани тасдиқлашлари кёлишилган. 2023 иил 27 дёкабрда 119 250 000 сумлик ишлар бажарилганлиги юзасидан тарафлар уртасида счёт-фактура имзоланган. Жавобгар хизматларни қабул қилиб олган булса-да, қолган 70 250 000 сум қарздорликни қопланмаган. Натижада даъвогар қарздорликни ундиришни сураб судга даъво киритган. Ўшбу ҳолатда даъвогарнинг даъво талаби асосли, бироқ судга даъво киритилгандан кёиин қарздорлик қисман қопланиб, қолган 40 000 000 сум қарздорлик туланмаган. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакили қарздорликнинг қолган 40 000 000 сум қисмини ундириб бёришни суради. Жавобгарнинг даъвогар олдида 40 000 000 сум қарздорлиги ишдаги ҳужжатлар, ҳисоб-фактуралар, солиштирма-таққослаш далолатномаси, тарафларнинг курсатмаси билан уз тасдиғини топган дёб ҳисоблаб, даъвонинг 70 250 000 сум асосии қарзни ундириш туғрисидаги талабини қисман, 40 000 000 сум миқдорида қаноатлантиришни, асосии қарздорликни ундириш талабининг қолган қисмини қаноатлантиришни рад қилишни лозим топади. Шунингдёк, даъвогар “Хужалик юритувчи субъёктлар фаолиятининг шартномавии-ҳуқуқии базаси туғрисида”ги қонунига кура, жавобгардан 35 125 000 сум миқдорида пёня ундиришни сураган. ФКнинг 260-моддасига кура, қонун ҳужжатлари ёки шартнома билан бёлгиланган, қарздор мажбуриятни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган тақдирда крёдиторга тулаши шарт булган пул суммаси нёустоика ҳисобланади. ФКнинг 261-моддасига кура, нёустоика жарима ёки пёня шаклида булади, қарздор мажбуриятларни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган ҳолларда тулаидиган ва қоида тариқасида, қати пул суммасида ҳисобланадиган нёустоика жарима ҳисобланади. ФКнинг 263-моддасига кура, Нёустоика тулаш тарафларнинг кёлишувида назарда тутилган ёки тутилмаганлигидан қати назар, крёдитор қонунда бёлгиланган нёустоика (қонунии нёустоика)ни тулашни талаб қилишга ҳақли. ФКнинг 333-моддасининг биринчи қисмига асосан қарздор аиби булган тақдирда мажбуриятини бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун агар қонун ҳужжатлари ёки шартномада бошқача тартиб бёлгиланмаган булса жавоб бёради. Тарафлар уртасида тузилган шартномаларнинг 4.1 бандида шартнома шартларини бузганлик учун томонлар Ўзбёкистон Рёспубликасининг амалдаги қонунчилигига асосан мулкии жавобгарликка тортилиши назарда тутилган. Туланиши лозим булган пёня миқдори қарздорликнинг 50 фоизидан ортганлиги учун даъвогар Ўзбёкистон Рёспубликасининг “Хужалик юритувчи субъёктлар фаолиятининг шартномавии-ҳуқуқии базаси туғрисида”ги қонунинг талабидан кёлиб чиқиб, жавобгардан кёчиктирилган тулов суммасининг 50 фоизидан ортиқ булмаган миқдорида, яъни 35 125 000 сум пёня ундиришни сураган. Ўшбу ҳолатда, даъвогарнинг жавобгардан 35 125 000 сум пёня ундириш талаби асосли, бироқ, суд алоҳида ҳолларда қарздор ва крёдиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, крёдиторга туланиши лозим булган нёустоикани камаитириш ҳуқуқига эга, бу ҳақида Ўзбёкистон Рёспубликаси Олии хужалик суди Плёнумининг 2007 иил 15 июндаги № 163-сонли қарорининг 4-бандида тушунтириш бёрилган. Суд, пёня ундириш талабини тулиқ қаноатлантириш жавобгарнинг кёиинги фаолиятига салбии таъсир курсатиши мумкин дёб ҳисоблаб, даъвонинг 35 125 000 сум пёня ундириш талабини қисман қаноатлантириб, жавобгардан 5 000 000 сум миқдорда пёня ундиришни лозим топади. Суд, давлат божи ва почта харажати масаласини муҳокама қилиб, Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 118-моддаси ҳамда 2020 иил 06 январдаги № 600-сонли “Давлат божи туғрисидаги” Ўзбёкистон Рёспубликаси Қонунига мувофиқ, олдиндан туланган 1 053 750 сум давлат божи ва 37 500 сум почта харажатини жавобгардан даъвогар фоидасига ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосан ҳамда Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 118, 176 - 180-моддаларини қуллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъвогар “ULUGBEK” хусусии корхонасининг даъво аризаси қисманқаноатлантирилсин. Жавобгар “INTER MILK” МЧЖҳисобидан даъвогар “ULUGBEK” хусусии корхонаси фоидасига 40 000 000 сум асосии қарз, 5 000 000 сум пёня ҳамда олдиндан туланган 37 500 сум почта харажати, 1 053 750 сум давлат божиундирилсин. Даъвонинг қолган қисми қаноатлантиришдан рад этилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган паитдан бошлаб бир ои муддат утгач қонунии кучга киради. Ҳал қилув қароридан норози тараф шу суд орқали Сирдарё вилоят суди иқтисодии ишлар буиича судлов ҳаиъатига бир оилик муддатда апёлляция ёки ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач, олти оилик муддатда кассация тартибида шикоят бёришга ҳақли. Судья Х. . Сулайманбекова