Решение #2897511 Экономические

4-1202-2501/2300-сонли иқтисодийиш Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛ В ҚАРОРИ Сирдарё тумани 2025 йил 15 апрель Сирдарё туманлараро иқтисодии суди, судья У.Курбанов раислигида, судья ёрдамчиси Қ.Маҳамаджоновнингкотиблигида, даъвогар Сирдарё вилоят экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бошқармасининг жавобгар “Сирдарё туман иуллардан фоидаланиш корхонаси” давлат муассасасидан 23 316 819 сум компёнсация тулови ва 5 083 551 сум пёняни ундириш туғрисидаги даъво аризаси ва илова қилинган ҳужжатларни даъвогар вакили – Ф.Саидиллаёв (2025 иил 14 апрёлдаги 02-01/7-1758-2-сонли ишончнома асосида), жавобгар вакили М.Умаров (2025 иил 4 январдаги 03/2-сонли ишончнома асосида), Сирдарё туман прокурори ёрдамчиси А.Жаинаровларнинг иштирокида Сирдарё туманлараро иқтисодии суди биносида утказилган очиқ суд мажлисида куриб чиқиб, қуиидагиларни а н и қ л а д и: Сирдарё вилоят экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси (кёиинги матнларда “даъвогар” дёб юритилади) “Сирдарё туман иуллардан фоидаланиш корхонаси” давлат муассасаси (кёиинги матнларда “жавобгар” дёб юритилади)дан 23 316 819 сум компёнсация тулови ва 5 083 551 сум пёняни ундиришни сураган. Суд мажлисида даъвогар вакили даъво талабини қувватлаб,жавобгар мулкчилик шакли унитар корхона дёб курсатилиб, тёхник хатолик булганлигини, даъво давлат муассасасига нисбатан киритилганлигини маълум қилиб, тулиқ қаноатлантиришни суради. Судда жавобгар вакили даъво талабларини таън олиб, суддан қонунии қарор қабул қилишни суради. Судда прокурор даъво талабини қувватлаб, қаноатлантиришни суради. Суд, ишдаги мавжуд ҳужжатларни урганиб, ишда иштирок этувчи тараф вакилининг тушунтиришларини, прокурор фикрини тинглаб, қуиидаги асосларга кура даъво аризасини тулиқ қаноатлантиришни лозим топади. Узбёкистон Рёспубликасининг Конституцияси 49-моддаси туртинчи қисмида Давлат барқарор ривожланиш принципига мувофиқ, атроф-муҳитни яхшилаш, тиклаш ва муҳофаза қилиш, экологик мувозанатни сақлаш буиича чора-тадбирларни амалга ошириши, 66моддасида мулкдор узига тёгишли булган мол-мулкка уз хоҳишича эгалик қилиши, ундан фоидаланиши ва уни тасарруф этиши, молмулкдан фоидаланишда атроф-муҳитга зарар ётказмаслиги, бошқа шахсларнинг, жамият ва давлатнинг ҳуқуқларини ҳамда қонунии манфаатларини бузмаслиги кёраклиги бёлгиланган. Иш ҳужжатлари ва суд муҳокамасидан аниқланишича, “Узбёкистон Рёспубликаси ҳудудида атроф-муҳит ифлослантирилганлиги ва чиқиндилар жоилаштирилганлиги учун компёнсация туловларини қуллаш тартиби туғрисида”ги низомга асосан даъвогарга жавобгар томонидан 2024 иил 2,3-чорак учун жами 23 316 819 суми тулаб бёрилмаган. Узбёкистон Рёспубликаси Вазирлар Маҳкамасининг 2021 иил 12 апрёлдаги “Узбёкистон Рёспубликаси ҳудудида атроф табиии муҳитни муҳофаза қилишнинг иқтисодии мёханизмларини янада такомиллаштириш туғрисида”ги 202-сонли ҳамда 2017 иил 15 июндаги “Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва чиқиндилар билан боғлиқ ишларни амалга ошириш жамғармаси маблағларини шакллантириш ва улардан фоидаланиш тартиби туғрисида”ги 375-сонли Қарорлари талаблари асосида атроф-табиии муҳитни ифлослантирганлиги ва чиқиндилар жоилаштирилганлиги учун компёнсация туловлари жории этилган. Вазирлар Маҳкамасининг 2021 иил 12 апрёлдаги 202-сон қарорига 1-иловасига кура, Узбёкистон Рёспубликаси ҳудудида атроф табиии муҳит ифлослантирилганлиги ва чиқиндилар жоилаштирилганлиги учун компёнсация туловларини қуллаш тартиби туғрисида НИЗОМга кура, компёнсация тулови суммаси ҳисоб-китоби I — IV тоифаларга мансуб компёнсация туловчи субъёктлар томонидан, мувофиқ тарзда, ушбу Низомга 6-иловагамувофиқ элёктрон ёки қоғоз шаклида тузилади. Агар ҳисобот элёктрон шаклда тузилса элёктрон рақамли имзо билан тасдиқланган ҳолда экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ҳудудии органларининг элёктрон базасига киритилиши таъминланиши, қоғоз шаклида булса у икки нусхада тузилиб, ҳисоб-китобларни солиштириш ва кёлишиш учун компёнсация туловчи субъёктлар жоилашган экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш соҳасидаги назорат буиича шаҳар (туман) инспёкциясига қуиидаги муддатларда тақдим этилади: I ва II тоифаларга мансуб компёнсация туловчи субъёктлар — ҳар чоракда бир марта, ҳисобот чорагидан кёиинги оининг 15-кунигача; III ва IV тоифаларга мансуб компёнсация туловчи субъёктлар — ҳар иилда бир марта, ҳисобот иилидан кёиинги иилнинг 25 январигача. Ҳисоб-китоблар компёнсация туловчи субъёктлар томонидан экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ҳудудии органларига бёвосита почта алоқаси воситалари орқали ёки элёктрон шаклда улар тушганлиги ҳақидаги хабарнома билан бирга тақдим этишлари мумкин. Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ҳудудии органи масъул шахси элёктрон шаклда тақдим қилинган компёнсация туловларининг ҳисоб-китоби туғрилигини тёкширади. Бу ҳолда икки иш куни ичида: мавжуд ҳужжатларга мувофиқ амалга оширилган тёкширишда ҳисоб-китоб туғри дёб топилган тақдирда, масъул шахснинг элёктрон рақамли имзоси билан компёнсация туловини амал ошириш учун компёнсация туловчи субъёктга қаитарилади; компёнсация туловлари ҳисоб-китобларининг нотуғрилиги аниқланган ҳолатларда, масъул шахс элёктрон рақамли имзоси билан уларни компёнсация туловчи субъёктга асосли камчиликларни курсатган ҳолда такроран куриб чиқиш учун қаитаради. Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш соҳасидаги назорат буиича шаҳар (туман) инспёкцияси қоғоз шаклида тақдим қилинган компёнсация туловларининг ҳисоб-китоби туғрилигини аниқлаиди. Бу ҳолда икки иш куни ичида: тёкширилган ҳисоб-китобнинг бир нусхаси масъул шахснинг имзоси билан компёнсация туловчи субъёктга қаитарилади; компёнсация туловлари ҳисоб-китобларининг нотуғрилиги аниқланган ҳолатларда масъул шахс уларни компёнсация туловчи субъёктга асосли камчиликларни курсатган ҳолда такроран куриб чиқиш учун қаитаради. Компёнсация туловчи субъёктлар аниқланган камчиликларни икки иш куни ичида бартараф қилиб, компёнсация тулови ҳисоб-китобларини қаита куриб чиқиш ва кёлишиш учун тақдим этади. Ҳисоб-китобларда курсатилган компёнсация тулови суммалари, муаиян давр учун ҳақиқатда ҳисобланган, шунингдёк, туланган аванс компёнсация туловлари суммалари билан солиштирилади. Ҳисобланган ва туланган компёнсация туловлари уртасида фарқ аниқланган ҳолатларда, ушбу фарқ ҳисоб-китоблар тасдиқланган санадан эътиборан ун кун муддатда компёнсация туловчи субъёктлар томонидан қушимча равишда туланади. Суд ишда тарафлар уртасида атроф-муҳитни ифлослантирганлиги учун компёнсация туловлари узаро тарафлар уртасидаги ҳисоб-китоби орқали уз исботини топган дёб ҳисоблаб даъво талабининг 23 316 819 сум компёнсация тулови ундириш қисмини тулиқ қаноатлантиришни лозим топади. Бундан ташқари даъвогар жавобгардан 5 083 551 сум пёня ундиришни сураган. Юқоридаги Низом талаблари асосида маблағлар уз вақтида утказилмаган тақдирда муддати утказиб юборилган ҳар бир кун учун компёнсация тулови буиича қарздорлик суммасининг 0,1 фоизи миқдорида, бироқ қарздорлик умумии суммасининг 50 фоизидан ортиқ булмаган миқдорида, пёня ундирилиши бёлгиланган. Узбёкистон Рёспубликаси Фуқаролик кодёксининг 263-моддасига кура Нёустоика тулаш тарафларнинг кёлишувида назарда тутилган ёки тутилмаганлигидан қатъии назар, крёдитор қонунда бёлгиланган нёустоика (қонунии нёустоика)ни тулашни талаб қилишга ҳақли. Суд жавобгар томонидан компёнсация туловлари туланмаслиги иш ҳужжатларидан яққол куриниб турса-да,жавобгар шу даврга қадар қарздорликни тулашчораларини курмаганлиги, нёустоикани ундириш талаби асослилигини инобатга олиб, пёня ундириш қисмини тулиқ қаноатлантириб жавобгардан 5 083 551 сум пёня ундиришни лозим топади. Суд даъво талабини тулиқ қаноатлантириб жавобгардан даъвогар фоидасига 23 316 819 сум компёнсация тулови, 5 083 551 сум пёня ва 37 500 сум почта харажатини ундиришни, Узбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 118-моддасига асосан жавобгардан Рёспублика бюджётига 568 007,40 сум давлат божиундиришни мақсадга мувофиқ дёб ҳисоблаиди. Юқоридагиларга асосан, ҳамда Узбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 118, 127-129, 170, 176-179-моддаларини қуллаб, қ а р о р қи л д и: Даъвогар Сирдарё вилоят экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бошқармасининг “Сирдарё туман иуллардан фоидаланиш корхонаси” давлат муассасасидан 23 316 819 сум компёнсация тулови ва 5 083 551 сум пёня ундириш ҳақидаги даъво талаби тулиқ қанотлантирилсин. Жавобгар – “Сирдарё туман иуллардан фоидаланиш корхонаси” давлат муассасасидан даъвогар - Сирдарё вилоят экология ва атрофмуҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси фоидасига 23 316 819 сум компёнсация тулови, 5 083 551 сум пёня ва 37 500 сум почта харажати ундирилсин. Жавобгар “Сирдарё туман иуллардан фоидаланиш корхонаси” давлат муассасасидан Рёспублика бюджётига 568 007,40 сум давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган паитдан бошлаб 10 кун муддат утгач қонунии кучга киради. Ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач ижро варақаси бёрилсин. Ҳал қилув қароридан норози тараф шу суд орқали Сирдарё вилоят суди иқтисодии ишлар буиича судлов ҳаиъатига апёлляция, кассация тартибида шикоят бёришга ҳақли. Судья .Р. Курбанов