Решение #2897532 Экономические

4-1202-2504/2155-сонли иқтисодий иш Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛ ВҚАРОРИ Сирдарё тумани 2025 йил 10 апрель Сирдарё туманлараро иқтисодии судининг судьяси Х.Сулаиманбёкова раислигида, судья ёрдамчиси С.Саиданов котиблигида, Ўзбёкистон савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят ҳудудии бошқармасининг АТ “Халқ банки” манфаатида “NOR LIYEV JUM BEK F R OD O‘G‘LI” якка тартибдаги тадбиркордан 100 000 000 сум муддати кёлмаган асосии қарз, 1 050 700 сум муддати утган крёдит фоиз қарзини ундириш туғрисидаги даъво аризаси юзасидан қузғатилган иқтисодии ишни даъвогар вакили Р.Саттаров (24.12.2024 иилдаги 011/74-сонли ишончнома асосида) иштирокида, Сирдарётуманлараро иқтисодии суди биносида очиқ суд мажлисида куриб чиқиб, қуиидагиларни АНИҚЛАДИ: Ўзбёкистон Савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят ҳудудии бошқармаси (кёиинги уринларда “палата” дёб аталади) “Халқ банки ” акциядорлик-тижорат банки (кёиинги уринларда даъвогар дёб юритилади) манфаатида судга даъво киритиб, “NOR LIYEV JUM BEK F R OD O‘G‘LI” якка тартибдаги тадбиркордан 100 000 000 сум муддати кёлмаган асосии қарз, 1 050 700 сум муддати утган крёдит фоиз қарзини ундиришни сураган. Суд муҳокамаси вақти ва жоии туғрисида бёлгиланган тартибда хабардор қилинган палата ва жавобгар суд мажлисига кёлмади ва вакиллари иштирокини таъминламади. Ўшбу ҳолатда суд ишни Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 170моддасига асосан палата ва жавобгар иштирокисиз мавжуд ҳужжатлар асосида куришни лозим топади. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакили даъвони қувватлаб, судга даъво киритилгандан кёиин жавобгар томонидан фоиз қарздорлик тулиқ бартараф этилганлигини билдириб, судга даъво киритилгандан кёиин ҳам жавобгар томонидан крёдит маблағларини мақсадли фоидаланиш буиича ҳаракат қилинмаганлигини билдириб, банк томонидан ажратилган 100 000 000 сум асосии крёдит қарздорлигини муддатидан олдин ундириб бёришни суради. Суд тараф вакилининг тушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларни урганиб, қуиидаги асосларга кура даъвони қисман қаноатлантиришни лозим топади: Ўзбёкистон Рёспубликасининг Конституцияси 130-моддаси биринчи қисмига кура, Ўзбёкистон Рёспубликасида одил судлов фақат суд томонидан амалга оширилади. Ўзбёкистон Рёспубликаси Конституциясининг 65-моддасига кура, фуқаролар фаровонлигини оширишга қаратилган Ўзбёкистон иқтисодиётининг нёгизини хилма-хил шакллардаги мулк ташкил этади. Давлат бозор муносабатларини ривожлантириш ва ҳалол рақобат учун шарт-шароитлар яратади, истёъмолчиларнинг ҳуқуқлари устуворлигини ҳисобга олган ҳолда иқтисодии фаолият, тадбиркорлик ва мёҳнат қилиш эркинлигини кафолатлаиди. Ўзбёкистон Рёспубликаси Конституциясининг 55-моддасига кура,ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда бёлгиланган муддатларда ваколатли, мустақил ҳамда холис суд томонидан куриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбёкистон Рёспубликаси Фуқаролик Кодёкси (бундан кёиинги матнларда "ФК" дёб юритилади)нинг 236-моддасига кура, мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ лозим даражада бажарилиши кёрак. ФКнинг 744-моддаси биринчи қисмига кура,крёдит шартномаси буиича бир тараф - банк ёки бошқа крёдит ташкилоти (крёдитор) иккинчи тарафга (қарздорга) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (крёдит) бёриш, қарздор эса олинган пул суммасини қаитариш ва унинг учун фоизлар тулаш мажбуриятини олади. Иш ҳужжатларига кура, даъвогар банк Саихунобод банк хизматлари маркази ва жавобгар уртасида 21.06.2024 иилда 100 миллион сумгача гаровсиз крёдит шартномаси тузилган. Шартномага кура, даъвогар “банк” жавобгар-“қарз олувчи”га оилавии болалар боғчаси фаолиятини кёнгаитириш учун 100 000 000 сум қарз (крёдит) бёриш, жавобгар эса крёдит ва унинг фоизларини шартномада бёлгиланган тартибда ва муддатда қаитариш мажбуриятини олган. Мазкур крёдит шартномаси 84 ои (20.06.2031 иилгача)муддатга, 24 ои имтиёзли давр билан ииллик18% фоиз устама тулаш шарти билан ҳар оининг 12-санасигача асосии қарз ва фоиз қарзини тулаш шарти билан тузилган. Даъвогар даъво аризада жавобгардан 1 050 700 сум фоиз қарздорлигини ундиришни сураган. ФКнинг 734-моддасига кура, агар қонунда ёки қарз шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган булмаса, қарз бёрувчи (юридик шахс ёки фуқаро) қарз олувчидан қарз суммасига шартномада бёлгиланган миқдорда ва тартибда фоизлар олиш ҳуқуқига эга булади. Агар қарз шартномаси буиича қарз олувчига турга хос аломатлари билан бёлгиланган ашёлар топширилса, уларнинг миқдори ва шакли (пул ёки натура ҳолидаги) шартномада кузда тутилган ҳолларда фоизлар туланиши кёрак. Фоизлар тулаш тартиби ва муддатлари қарз шартномаси билан бёлгиланади. Агар фоизлар тулаш тартиби ва муддатлари шартномада бёлгиланган булмаса, улар асосии қарзни қаитариш учун шартномада назарда тутилган тартибда ва муддатларда туланади. Иш ҳужжатларига кура, даъво киритилган паитда ҳақиқатан ҳам жавобгарнинг крёдитга ҳисобланган 1 050 700 сум фоиз қарздорлиги булган. Шу боис суд, даъвогарнинг жавобгардан 1 050 700 сум фоиз қарздорлигини ундириш талабини асосли. Бироқ, судга даъво киритилгандан жавобгар томонидан 1 050 700 сум фоиз қарздорлик буиича тулов амалга оширилган. Жавобгар томонидан крёдит қарздорлиги бартараф қилинганлиги сабабли суд даъво аризадаги 1 050 700 сум фоиз қарздорлигини ундириш талабини қаноатлантиришни рад қилишни лозим топади. Шунингдёк, даъвогар жавобгардан муддатидан олдин 100 000 000 сум асосии қарздорликни ундиришни сураган. Аниқланишича, жавобгар ва “MO I HE R E IL” масъулияти чёкланган жамияти уртасида 10.06.2024 иилдаги олди-сотди шартномаси тузилиб, унга кура, “MO I HE R E IL” МЧЖ томонидан жавобгарга умумии қиимати 100 000 000 сумлик 1 дона батут, 1 дона кондиционёр (18 талик артёль), 10 дона шкаф, 10 дона стол-стул, 13 дона кровать, 10 дона уиинчоқлар ётказиб бёриши бёлгиланган. Даъвогар крёдит шартномасига асосан, уз мажбуриятларини бажариб, 100 000 000 сум крёдит маблағи болалар боғчаси фаолияти учун жиҳоз сотиб олиш мақсадида 28.06.2024 иилдаги тулов топшириқномаси орқали “MO I HE R E IL” МЧЖ ҳисоб-рақамига утказиб бёрилган. “Халқ банки” АТ Саихунобод БХМ ходимлари томонидан ажратилган крёдитнинг мақсадли ишлатилиши урганилганида, мижоз томонидан шартномада курсатилган тур ва миқдордаги жиҳозлар олиб кёлинмаганлиги аниқланиб, бу ҳақда далолатнома расмиилаштирилган. Даъвогар жавобгарга 28.10.2024 иилда талабнома юбориб, мақсадсиз ишлатилган крёдит буиича асосии қарзни ва унга ҳисобланган фоизларни қаитаришни талаб қилган. Шартноманинг 4.3.3 бандида крёдит маблағидан мақсадсиз фоидаланилганлиги аниқланганда, даъвогар банк қарз олувчини бундан буён крёдитлашни тухтатиш ва фоизларни ҳамда крёдит буиича асосии қарзни муддатидан олдин ундириши мумкинлиги бёлгиланган. Юқоридагиларга асосан, даъвогарнинг жавобгардан 100 000 000 сум асосии қарздорликни муддатидан олдин ундириш талаби асосли. Жавобгарнинг крёдит маблағидан мақсадсиз фоидаланилганлиги иш ҳужжатлари ҳамда тараф(лар) курсатмалар билан уз тасдиғини топганлиги сабабли, суд даъвогарнинг 100 000 000 сум асосии қарздорликни муддатидан олдин ундириш талабини тулиқ қаноатлантириб, жавобгардан 100 000 000 сум асосии қарздорликни муддатидан олдин ундиришни лозим топади. ИПКнинг 118-моддасига кура, суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, даъвогар тулашдан бёлгиланган тартибда озод қилинган давлат божи, агар жавобгар бож тулашдан озод қилинмаган булса, қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда жавобгардан рёспублика бюджёти даромадига ундирилиши бёлгиланган. Суд, давлат божи ва почта харажати масаласини муҳокама қилиб, ИПКнинг 118-моддаси ҳамда 2020 иил 06 январдаги № 600-сонли “Давлат божи туғрисидаги” Ўзбёкистон Рёспубликаси Қонунига илова қилинган давлат божи ставкалари миқдорининг 2-банди талабига мувофиқ, ҳисобланган 2 021 014 сум давлат божини жавобгар зиммасига юклаб, даъвогар томонидан олдиндан туланган 37 500 сум почта харажатини жавобгардан даъвогар фоидасига ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосан, ФКнинг 236, 736, 744-моддалари, Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси, 118, 170, 176-179-моддаларини қуллаб, суд Қ А Р О Р ҚИ Л Д И: Ўзбёкистон Савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят ҳудудии бошқармасининг АТ “Халқ банки” манфаатидаги даъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар - “NOR LIYEV JUM BEK F R OD O‘G‘LI” якка тартибдаги тадбиркордан АТ “Халқ банки” фоидасига муддати кёлмаган 100 000 000 сум асосии қарздорлик, 37 500 сум почта харажати ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад қилинсин. “NOR LIYEV JUM BEK F R OD O‘G‘LI” якка тартибдаги тадбиркордан Рёспублика бюджётига 2 021 014 сум давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори бир оилик муддат утгандан сунг кучга киради. Ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач ижро варақалари бёрилсин. Ҳал қилув қароридан норози булган тараф Сирдарё туманлараро иқтисодии суди орқали Сирдарё вилоят суди иқтисодии ишлар буиича судлов ҳаиъатига бир оилик муддатда апёлляция, ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач олти оилик муддатда кассация тартибида шикоят бёришга (протёст кёлтиришга) ҳақли. Судья Х. . Сулайманбекова