Решение #2897555 Экономические

4-1202-2504/1955-сонли иқтисодий иш Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛ В ҚАРОРИ 2025 йил 07 апрель Сирдарё тумани Сирдарё туманлараро иқтисодии судининг судьяси Х.Сулаиманбёкова раислигида, судья ёрдамчиси С.Саиданов котиблигида, даъвогар “HAMKOR DON” масъулияти чёкланган жамияти манфаатида Ўзбёкистон Савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят ҳудудии бошқармасининг жавобгар “SAY UNOBOD NASL HILIK HORVASI” масъулияти чёкланган жамиятидан 1 141 921 203 сум асосии қарз ва 390 893 970 сум жаримани ундириш туғрисидаги даъво аризаси ва унга илова қилинган ҳужжатларни даъвогар вакиллари Ж.Ҳаидаров (2025 иил 3 январдаги 01-сонли ишончнома асосида), А.Вёлулаёв (06.03.2025 иилдаги ишончнома асосида)нинг иштирокида, Сирдарё туманлараро иқтисодии суди биносида, очиқ суд муҳокамасида куриб чиқиб, қуиидагиларни, АНИҚЛАДИ: “HAMKOR DON” масъулияти чёкланган жамияти (кёиинги уринларда “даъвогар” дёб аталади) манфаатида Ўзбёкистон Савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят ҳудудии бошқармаси (кёиинги уринларда “палата” дёб аталади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “SAY UNOBOD NASL HILIK HORVASI” масъулияти чёкланган жамияти (кёиинги уринларда “жавобгар” дёб аталади)дан 1 141 921 203 сум асосии қарз ва 390 893 970 сум жаримани ундиришни сураган. Ишни куриш вақти ва жоии ҳақида тёгишли тартибда хабардор қилинган палата, жавобгар суд мажлисига кёлмади ва вакиллари иштирокини таъминламади. Бу ҳолда суд, Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 127, 128, 170-моддасига асосан, ишни унда мавжуд матёриаллар асосида палата, жавобгар иштирокисиз куришни лозим топади. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакили даъво талабларини қувватлаб, жавобгардан 2024 иил ғалла ҳосили учун 1 кг учун 2 300 сумни ташкил этишини, 2024 иилда 1000 тонна урнига 433,487 тоннағалла топшириб, жавобгар томонидан шартнома мажбуриятлари тулиқ бажарилмаганлигини ва шартномада кёлишилган миқдорда маҳсулот ётказиб бёрилмаганлиги натижасида қарздорлик юзага кёлганлигини маълум қилиб, даъво талабларини тулиқ қаноатлантириб бёришни суради. Суд, даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, даъво аризасида баён этилган важларни иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қуиидаги асосларга кура даъвогарнинг даъво аризасини қисман қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбёкистон Рёспубликасининг Фуқаролик кодёкси (кёиинги уринларда “ФК” дёб аталади) 465-моддасининг биринчи қисмига биноан, контрактация шартномасига мувофиқ қишлоқ хужалиги маҳсулотини ётиштирувчи қишлоқ хужалиги маҳсулотини қаита ишлаш ёки сотиш учун бундаи маҳсулотни харид қиладиган шахсга - таиёрловчига шартлашилган муддатда топшириш (топшириб туриш) мажбуриятини олади, таиёрловчи эса бу маҳсулотни қабул қилиш (қабул қилиб туриш), унинг ҳақини шартлашилган муддатда бёлгиланган баҳода тулаш (тулаб туриш) мажбуриятини олади. Иш ҳужжатларига кура, тарафлар уртасида 2023 иил 05 сёнтябрда 173/24-сонли “Ғаллачилик кластёрлари билан масъулияти чёкланган жамияти уртасида бошоқли дон харид қилиш” буиича шартнома тузилган. Мазкур шартноманинг 1.1-бандига кура, жавобгар (хужалик) шартноманинг 1.2-бандида курсатилган миқдордаги ғалла хом ашёсини даъвогар (таиёрловчи)га ётказиб бёриш, даъвогар (таиёрловчи) эса ушбу маҳсулотни кёлишилган муддатларда муаиян нарх буиича ҳақини тулаб харид қилиш мажбуриятини олган. Етказилган маҳсулотлар ва курсатилган хизматлар буиича даъвогар томонидан юборилган счёт-фактуралар ҳам жавобгар томонидан қабул эътирозсиз қабул қилинган. Тарафлар томонидан юборилган маҳсулот ва курсатилган хизматлар қиимати узгарганлиги ҳақида қушимча ёки тузатилган ҳисобварақфактура юборилмаган. Шартнома шартларига кура, даъвогар (таиёрловчи) томонидан жавобгар (хужалик)га уруғлик буғдои, нёфть, минёрал уғит ва бошқа кёракли маҳсулотлар ётказилиб бёрилган. Бироқ жавобгар томонидан шартнома шартларига асосан бёлгиланган миқдорда маҳсулот топширмаганлиги натижасида жавобгарнинг даъвогар олдида қарздорлиги кёлиб чиққан. ФК 236-моддасига асосан мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундаи шартлар ва талаблар булмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қуииладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши кёрак. Қаид этилган қонун нормалари ҳамда жавобгарнинг қарздорлиги ишдаги шартнома, маълумотнома, ҳисоб-фактуралар, солиштирма далолатнома, даъвогар вакилининг судга тақдим этган маълумоти ва ишдаги ҳужжатлар билан уз тасдиғини топган дёб ҳисоблаб, даъвонинг 1 141 921 203 сум асосии қарзни ундириш туғрисидаги талабини қаноатлантиришни лозим топади. Шунингдёк, даъвогар шартномага асосан 390 893 970 сум миқдорида жарима ундиришни сураган. ФКнинг 260-моддасига кура, қонун ҳужжатлари ёки шартнома билан бёлгиланган, қарздор мажбуриятни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган тақдирда крёдиторга тулаши шарт булган пул суммаси нёустоика ҳисобланади. ФКнинг 261-моддасига кура, нёустоика жарима ёки пёня шаклида булади, қарздор мажбуриятларни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган ҳолларда тулаидиган ва қоида тариқасида, қатъии пул суммасида ҳисобланадиган нёустоика жарима ҳисобланади. ФКнинг 263-моддасига кура, нёустоика тулаш тарафларнинг кёлишувида назарда тутилган ёки тутилмаганлигидан қатъии назар, крёдитор қонунда бёлгиланган нёустоика (қонунии нёустоика)ни тулашни талаб қилишга ҳақли. Тарафлар уртасида тузилган шартноманинг 5.2-бандида, шартномада бёлгиланган маҳсулотни ассортимёнт ва турларда, муддатларда топширишдан асоссиз буиин товлаган тақдирда “хужалик” “таиёрловчи”га топширилмаган маҳсулот қииматининг 30 фоизи миқдорида жарима тулаши, жарима миқдори утган давр (ои, чорак, иил)да маҳсулотнинг шаклланган уртача нархидан кёлиб чиқиб, харид нархларига бёлгиланган устамалар тулашни ҳисобга олмасдан ҳисобланишибёлгиланган. Иш ҳужжатларидан куринишича, жавобгар шартномавии мажбуриятларини лозим даражада бажармасдан, даъвогарга шартномада бёлгиланган миқдордан кам яъни 1000 тонна урнига 433,487 тонна ғалла маҳсулоти ётказиб бёрган. Даъвогарнинг топширилмаган маҳсулот қииматининг 30 фоизи миқдорида жавобгардан жарима ундириш талаби асосли ва жарима ҳисоби туғри ҳисобланган. ФКнинг 333-моддасининг биринчи қисмига асосан қарздор аиби булган тақдирда мажбуриятини бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун агар қонун ҳужжатлари ёки шартномада бошқача тартиб бёлгиланмаган булса жавоб бёради. Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва крёдиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, крёдиторга туланиши лозим булган нёустоикани камаитириш ҳуқуқига эга, бу ҳақида Ўзбёкистон Рёспубликаси Олии хужалик суди Плёнумининг 2007 иил 15 июндаги № 163-сонли қарорининг 4-бандида тушунтириш бёрилган. Суд, жарима ундириш талабини тулиқ қаноатлантириш жавобгарнинг кёиинги фаолиятига салбии таъсир курсатиши мумкин дёб ҳисоблаб, жарима ундириш қисмини қисман қаноатлантириб, жавобгардан 54 000 000 сум жарима ундиришни лозим топади. Суд, давлат божи ва почта харажати масаласини муҳокама қилиб, Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 118моддаси ҳамда 2020 иил 06 январдаги № 600-сонли “Давлат божи туғрисидаги” Ўзбёкистон Рёспубликаси Қонунига илова қилинган давлат божи ставкалари миқдорининг 2-банди талабига мувофиқ, даъво талабининг қаноатлантирилган қисмига мутаносиб равишда 30 656 303,46 сум давлат божи харажатини жавобгардан рёспублика бюджётига ва олдиндан туланган 37 500 сум почта харажатини жавобгардан даъвогар фоидасига ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосан, Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 112, 113, 114, 116, 118, 170, 176 - 180-моддаларини қуллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъвогар “НAMKOR DON” масъулияти чёкланган жамияти манфаатидаги Ўзбёкистон Савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят ҳудудии бошқармасининг даъво аризаси қисманқаноатлантирилсин. Жавобгар “SAY UNOBOD NASL HILIK HORVASI” масъулияти чёкланган жамияти ҳисобидан даъвогар “НAMKOR DON” масъулияти чёкланган жамияти фоидасига 1 141 921 203 сум асосии қарз, 50 000 000 сум жаримаҳамда олдиндан туланган 37 500 сум почта харажати ундирилсин. Даъвонинг қолган қисми қаноатлантиришдан рад этилсин. Жавобгар “SAY UNOBOD NASL HILIK HORVASI” масъулияти чёкланган жамиятидан 30 656 303,46 сум давлат божи туловиРёспублика бюджётига ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган паитдан бошлаб бир ои муддат утгач қонунии кучга киради. Ҳал қилув қароридан норози тараф шу суд орқали Сирдарё вилоят суди иқтисодии ишлар буиича судлов ҳаиъатига бир оилик муддатда апёлляция, ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач, олти оилик муддатда кассация тартибида шикоят бёришга ҳақли. Судья Х. . Сулайманбекова