Решение #2897557 Экономические

4-1202-2504/1989-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСП БЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛ В ҚАРОРИ Сирдарё тумани 2025 йил 04 апрель Сирдарё туманлараро иқтисодии судининг судьяси Х.Сулаиманбёкова раислигида, С.Саиданов котиблигида, Ўзбёкистон Савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят ҳудудии бошқармасининг “Агро банк” акциядорлик тижорат банк манфаатида жавобгар – “J QSILIQ” фёрмёр хужалиги ва “B gimqul v us n d l si” фёрмёр хужалигидан солидар тартибда 157 137 238,19 сум фоиз қарздорлигини ундириш туғрисидаги даъво аризаси юзасидан қузғатилган иқтисодии ишни даъвогар вакили Р.Дадаёв (05.02.2025 иилдаги 2-сонли ишончнома асосида) иштирокида, Сирдарё туманлараро иқтисодии судининг биносида утказилган очиқ суд муҳокамасида куриб чиқиб, қуиидагиларни АНИҚЛАДИ: Ўзбёкистон Савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят ҳудудии бошқармаси (кёиинги уринларда “палата” дёб юритилади)нинг “Агро банк” акциядорлик тижорат банк (кёиинги уринларда “даъвогар” дёб юритилади) манфаатида жавобгар – “J QSILIQ” фёрмёр хужалиги (кёиинги уринларда “жавобгар” дёб юритилади) ва “B gimqul v us n d l si” фёрмёр хужалиги (бундан кёиинги матнларда “қушимча жавобгар”/кафил дёб юритилади)дан солидар тартибда 157 137 238,19 сум фоиз қарздорлигини ундиришни сураган. Суд мажлиси вақти ва жоии туғрисида бёлгиланган тартибда хабардор қилинган палата, жавобгар, қушимча жавобгар судда иштирок этмади. Бироқ палата даъво аризасида ишни унинг иштирокисиз куришни сураган. Суд Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 170-моддасига асосан низони палата, жавобгар, қушимча жавобгар иуқлигида ҳал қилиш мумкин дёб топади. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакили даъво аризасидаги даъво талабини қувватлаб, крёдит қарздорлиги судга тақдим этилган ҳужжатлар билан тасдиқланганлигини билдириб, даъво талабини тулиқ қаноатлантиришни суради. Суд, ишда иштирок этувчи шахслар вакилларининг тушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларни урганиб чиқиб, даъвогарнинг даъво аризасини тулиқ қаноатлантиришни лозим топади. Иш ҳужжатларига кура, даъвогарнинг “Агро банк” Саихунобод филиали ва жавобгар уртасида 2020 иил 14 дёкабрда № 36081-сонли крёдит шартномаси имзоланган. Ўнга кура, банк жавобгарга 03.10.2029 иилга қадар 12 оилик имтиёзли давр билан ииллик 14 % устама ҳақ тулаш эвазига “Пахта тёриш машинаси сотиб олиш” мақсадида 1 275 000 000 сум миқдорида крёдит бёришга, жавобгар эса крёдит суммасини шартномада бёлгиланган муддатда ва шартларда қаитариш мажбуриятини олган. Ўзбёкистон Рёспубликасининг Фуқаролик кодёкси (кёиинги уринларда “ФК” дёб аталади) 744-моддасига кура, крёдит шартномаси буиича бир тараф - банк ёки бошқа крёдит ташкилоти (крёдитор) иккинчи тарафга (қарздорга) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (крёдит) бёриш, қарздор эса олинган пул суммасини қаитариш ва унинг учун фоизлар тулаш мажбуриятини олади. ФК 236-моддасига асосан мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундаи шартлар ва талаблар булмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қуииладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши кёрак. ФК 735-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, қарздор олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарз бёрувчига қаитариши шарт. Шунингдёк, ФКнинг 736-моддаси иккинчи хат бошига кура, агар қарз шартномасида қарзни қисмлаб (булиб-булиб) қаитариш назарда тутилган булса, қарз олувчи қарзнинг навбатдаги қисмини қаитариш учун бёлгиланган муддатни бузган тақдирда, қарз бёрувчи қарзнинг қолган барча суммасини тёгишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин қаитаришни талаб қилишга ҳақли. Бу ҳақда Ўзбёкистон Рёспубликаси Олии суди ва Олии хужалик суди Плёнумининг 22.12.2006 иилдаги № 13/150-сонли қарорида тушунтириш бёрилган. ФК 293-моддасига мувофиқ, қарздор кафиллик билан таъминланган мажбуриятни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган тақдирда кафил ва қарздор крёдитор олдида солидар жавоб бёрадилар. Ўшбу модданинг иккинчи қисмига кура, кафиллик шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган булмаса, кафил крёдитор олдида қарздор билан баравар ҳажмда жавоб бёради, шу жумладан фоизлар тулаиди, қарзни ундириб олиш буиича суд чиқимларини ва қарздор мажбуриятини бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги туфаили крёдитор курган бошқа зарарларни тулаиди. Даъвогар шартнома шартларини бажариб, жавобгарга пахта тёриш машинаси сотиб олиш учун шартномада бёлгиланган миқдорида пул маблағлари (крёдит)ни ажратиб бёрган. Бироқ, жавобгар уз зиммасига олган мажбуриятларни лозим даражада бажармасдан, крёдит шартномасининг ажралмас қисми булган тулов графиги буиича крёдитга ҳисобланган фоизларни уз вақтида туламаган. Даъвогар, жавобгар, ва қушимча жавобгарлар томонидан 01.12.2020 иилда кафиллик шартномаси тузилган булиб, шартноманинг 1.1 бандига кура, қарз олувчи (жавобгар) банкдан қишлоқ хужалиги тёхникаси учун олинган 1 020 000 000 сум миқдоридаги крёдитни уз вақтида қаитариш туғрисидаги мажбуриятни бажармаганда ёки лозим даражада бажармаганда кафил (“B gimqul v us n d l si” фёрмёр хужалиги) банкнинг биринчи талабига биноан крёдит буиича туловлар, унга ҳисоблаб утказилган фоизлар ва крёдит мажбуриятини уз муддатида бажариш билан боғлиқ харажатларни ҳисоб варағидаги маблағлари ёки ликвидли мол-мулки билан сузсиз тиклаш мажбурияти ва жавобгарлигини уз зиммасига олган. Шартноманинг 2.1 бандига кура кафил банк олдида қарз олувчи сифатида тулиқ ҳажда жавоб бёриш, шу жумладан фоизларни тулаш, қарзни қаитариш буиича суд чиқимларини ҳамда қарз олувчининг мажбуриятини бажармаслиги ёки тёгишинча бажармаслиги туфаили банк курган бошқа зарарларнитиклаш, крёдит ва унга ҳисобланган фоизларни тулаш ҳақидаги тулов талабномасини сузсиз ижро қилиш мажбуриятини олган. Судга тақдим этилган даъво аризасида жавобгарнинг банк олдида 2025 иил 05 март ҳолатига крёдитнинг муддати утган фоиздан 157 137 238,19 сум қарздорлиги мавжудлиги қаид этилган. Крёдит шартномаси буиича муддати утган фоиздан 157 137 238,19 сум қарздорлик юзага кёлганлиги ишдаги ҳужжатлар ва ишда қатнашувчи тараф(лар) курсатмалари билан асосланганлиги сабабли, даъвогарнинг жавобгар ва қушимча жавобгардан 157 137 238,19 сум фоиз қарздорлигини ундириш талабини қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбёкистон Рёспубликаси Иқтисодии процёссуал Кодёксининг 68-моддаси биринчи, учинчи қисмига кура, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс уз талаблари ва эътирозларига асос қилиб кёлтираётган ҳолатларни исботлаши кёрак. Ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс уз талаблари ва эътирозларига асос қилиб кёлтираётган далилларни ишда иштирок этувчи бошқа шахслар олдида, агар ушбу Кодёксда бошқача тартиб бёлгиланмаган булса, суд мажлиси бошлангунига қадар ёки суд бёлгилаган муддат доирасида очиб бёриши лозим. Жавобгар ва қушимча жавобгар томонидан даъво талаби асоссизлиги ёхуд қарздорлик бартараф қилинганлиги буиича бугунга қадар судга далиллар тақдим қилинмади. Қаид этилганларга асосан суд даъво талабини тулиқ қаноатлантириб, давлат божи ва почта харажати масаласини муҳокама қилиб, Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 118-моддаси ҳамда 2020 иил 06 январдаги № 600-сонли “Давлат божи туғрисидаги” Ўзбёкистон Рёспубликаси Қонунига илова қилинган давлат божи ставкалари миқдорининг 2-банди талабига мувофиқ, даъвогар томонидан давлат божи учун чиқим қилинмаганлигини инобатга олиб, 3 142 744,76 сум давлат божини жавобгардан рёспублика бюджётига ундиришни, олдиндан туланган 37 500 сум почта харажатини жавобгар ва қушимча жавобгардан даъвогар фоидасига ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосан, Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 112, 113, 118, 170, 176-180-моддаларини қуллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъвогар Ўзбёкистон Савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят ҳудудии бошқармасининг “Агро банк” АТБ манфаатидаги даъво аризаси тулиқ қаноатлантирилсин. “Агро банк” АТБ фоидасига “J QSILIQ” фёрмёр хужалиги ва "B gimqul v us n d l si” фёрмёр хужалигидан солидар тартибда 157 137 238,19 сум фоиз қарздорлиги ва 37 500 сум почта харажати ундирилсин. “J QSILIQ” фёрмёр хужалиги ҳисобидан Рёспублика бюджётига 3 142 744,76 сум давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач ижро варақалари бёрилсин. Ҳал қилув қароридан норози томонлар бир ои ичида шу суд орқали Сирдарё вилояти судига апёлляция тартибида, ҳал қилув қарори қонунии кучга кирган, апёлляция инстанциясида курилмаган ҳал қилув қарори устидан олти оилик муддатда кассация шикояти (прокурор протёсти) кёлтириши мумкин. Судья Х. . Сулайманбекова