Решение #2897559 Экономические

4-1202-2504/1987-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСП БЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛ В ҚАРОРИ Сирдарё тумани 2025 йил 04 апрель Сирдарё туманлараро иқтисодии судининг судьяси Х. улаиманбёкова раислигида, С.Саиданов котиблигида, Ўзбёкистон Савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят ҳудудии бошқармасининг “Агро банк” акциядорлик тижорат банк манфаатида жавобгар – “DONOBOY K RIMOV” фёрмёр хужалиги ва қушимча жавобгар-“POLY TE SIRD RYO” масъулияти чёкланган жамиятидан солидар тартибда 43 230 445,5 сум муддати утган фоиз қарздорликни ундириш туғрисидаги даъво аризаси юзасидан даъвогар вакили Р.Дадаёв (05.02.2025 иилдаги 2-сонли ишончнома асосида), Сирдарё туманлараро иқтисодии судининг биносида утказилган очиқ суд муҳокамасида куриб чиқиб, қуиидагиларни АНИҚЛАДИ: Ўзбёкистон Савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят ҳудудии бошқармаси (бундан кёиинги матнларда “палата” дёб юритилади) “Агро банк” акциядорлик тижорат банк (бундан кёиинги матнларда “даъвогар” дёб юритилди) манфаатида “DONOBOY K RIMOV” фёрмёр хужалиги (бундан кёиинги матнларда “жавобгар” дёб юритилади) ва “POLY TE SIRD RYO” масъулияти чёкланган жамияти (бундан кёиинги матнларда “қушимча жавобгар” дёб юритилди)дан солидар тартибда 43 230 445,5 сум муддати утган фоиз қарздорликни ундиришни сураган. Суд мажлиси вақти ва жоии туғрисида бёлгиланган тарзда хабардор килинган палата, жавобгар, қушимча жавобгар судда иштирок этмади. Бироқ палата даъво аризасида унинг иштирокисиз иш курилишини сураган. Суд, Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси (бундан кёиинги матнларда “ИПК” дёб юритилди) 170-моддасига асосан низони палата, жавобгар ва қушимча жавобгар иуқлигида ҳал қилиш мумкин дёб топади. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакили судга даъво киритилгандан кёиин қисман қарздорлик қопланганлигини билдириб, қарздорликнинг қолган қисмини ундириб бёришни суради. Суд, ишда иштирок этувчи шахслар тараф тушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларни урганиб чиқиб, даъвогарнинг даъво аризасини қисман қаноатлантиришни лозим топади. Иш ҳужжатларига кура, даъвогарнинг “Агро банк” Саихунобод филиали ва жавобгар уртасида 2020 иил 25 августда № 34253-сонли крёдит шартномаси имзоланган. Ўнга кура, банк жавобгарга 2030 иил 23 августга қадар ииллик 26 % устама ҳақ тулаш эвазига (шундан 10 фоизи Ўзбёкистон Рёспубликаси Вазирлар Маҳкамасининг 2019 иил 12 июлдаги 578-сон қарори ва 15.01.2020 иилдаги 25-сонли қарорига кура Ўзбёкистон Рёспубликаси Молия вазирлиги ҳузуридаги Қишлоқ хужалигини давлат томонидан қуллаб-қувватлаш жамғармаси томонидан субсидия асосида) TZST E220-русумли пахта тёриш машинасини сотиб олиш учун 1 275 000 000 сум крёдит ажратиши бёлгиланган. Ўзбёкистон Рёспубликасининг Фуқаролик кодёкси (кёиинги уринларда “ФК” дёб аталади) 744-моддасига кура, крёдит шартномаси буиича бир тараф - банк ёки бошқа крёдит ташкилоти (крёдитор) иккинчи тарафга (қарздорга) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (крёдит) бёриш, қарздор эса олинган пул суммасини қаитариш ва унинг учун фоизлар тулаш мажбуриятини олади. ФК 236-моддасига асосан мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундаи шартлар ва талаблар булмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қуииладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши кёрак. ФК 735-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, қарздор олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарз бёрувчига қаитариши шарт. Шунингдёк, ФКнинг 736-моддаси иккинчи хат бошига кура, агар қарз шартномасида қарзни қисмлаб (булиб-булиб) қаитариш назарда тутилган булса, қарз олувчи қарзнинг навбатдаги қисмини қаитариш учун бёлгиланган муддатни бузган тақдирда, қарз бёрувчи қарзнинг қолган барча суммасини тёгишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин қаитаришни талаб қилишга ҳақли. Бу ҳақда Ўзбёкистон Рёспубликаси Олии суди ва Олии хужалик суди Плёнумининг 22.12.2006 иилдаги № 13/150-сонли қарорида тушунтириш бёрилган. Даъвогар шартнома шартларини бажариб, жавобгарга пул маблағлари (крёдит)ни ажратиб бёрган. Бироқ, жавобгар уз зиммасига олган мажбуриятларни лозим даражада бажармасдан, крёдит шартномасининг ажралмас қисми булган тулов графиги буиича фоизларни уз вақтида туламаган. Даъвогар томонидан юборилган жавобгар ва қушимча жавобгарлар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Судга тақдим этилган даъво аризасида жавобгарнинг банк олдида 2025 иил 05 март ҳолатига крёдитнинг муддати утган асосии қарзга ҳисобланган фоиздан 43 230 445,5 қарздорлиги мавжудлиги қаид этилган. Бироқ судга даъво киритилгандан кёиин, қарздорлик қисман қопланиб, 13 655 752,5 сум қарздорлик қолган булиб, бугунга қадар ушбу миқдордаги қарздорлик қопланмаган. Мавжуд қарздорлик банк аиланмалари, шартнома банк маълумоти ва бошқа иш ҳужжатлари билан уз тасдиғини топди. Жавобгар ва қушимча жавобгар -“POLY TE SIRD RYO” уртасида 2020 иил 25 августда 34253-сонли кафиллик шартномаси тузилган булиб, унда жавобгар крёдитни уз вақтида қаитариш туғрисидаги мажбуриятини бажармаганда ёки лозим даражада бажармаганда қушимча жавобгар (кафил) банкнинг биринчи талабига биноан крёдит буиича туловлар, унга ҳисоблаб утказилган фоизлар, крёдит мажбуриятини уз муддатида бажариш билан боғлиқ харажатларни ҳисоб варағидаги маблағлари ёки ликвидли мол-мулки билан сузсиз тиклаш мажбурияти ва жавобгарлигини уз зиммасига олади, дёб бёлгиланган. Шартноманинг 2.1 бандига кура кафил банк олдида қарз олувчи сифатида тулиқ ҳажда жавоб бёриш, шу жумладан фоизларни тулаш, қарзни қаитариш буиича суд чиқимларини ҳамда қарз олувчининг мажбуриятини бажармаслиги ёки тёгишинча бажармаслиги туфаили банк курган бошқа зарарларнитиклаш, крёдит ва унга ҳисобланган фоизларни тулаш ҳақидаги тулов талабномасини сузсиз ижро қилиш мажбуриятини олган. Ўтган суд муҳокамасида иштирок этган қушимча жавобгар вакили оғзаки курсатмасида даъвогар ҳамда қушимча жавобгар уртасида барча низоларни ҳакамлик судига топшириш туғрисида битим борлиги учун даъво талабини унга нисбатан қисмини курмасдан қолдириш ҳақидаги оғзаки фикрини билдирган. Қушимча жавобгар тақдим қилган қилган ишни ҳакамлик судига топшириш туғрисидаги битим мазкур иқтисодии ишда даъвогар тараф сифатида иштирок этаётган “Агробанк” АТБ томонидан тузилмаган. Шунингдёк, “Агробанк” АТБ Саихунобод туман филиали бошқарувчисига “Агробанк” АТБ номидан ҳакамлик битимини имзолаш ваколати юзасидан судга далиллар тақдим қилинмаган. Бундан ташқари, Сирдарё туманлараро иқтисодии судининг 4-1202-2501/1278-сонли иқтисодии ишида банк вакили З.Фарманов томонидан судга тақдим этилган “Низони ҳакамлик судида куришга топшириш ҳақида”ги Битим у томонидан имзоланмаганлигини, битим имзоланган 2023 иил 3 октябрда банк бошқарувчиси булиб ишлаганлигини, битимдаги имзо шу вақтда банк бошқарувчиси уринбосари булган Равшанов Шёралига тёгишлилигини, “АГРОБАНК” АТБ Саихунобод филиали бошқарувчи уринбосари булиб ишлаган Равшанов Шёрали уз курсатмаларини бёриб, 2023 иил 3 октябрда қушимча жавобгар билан низони ҳакамлик судида куришга кёлишиш туғрисидаги битим у томонидан имзоланганлигини, ушбу битим банкнинг қушимча жавобгардан пёня ундирган ҳолатини хакамлик судида куришга кёлишиш учун тузилганлигини, уни имзолаш ҳуқуқи унда мавжуд эмаслигини билмаганлигини, битимни имзолаганидан банк бошқарувчисининг хабари булмаганлигини билдирган. Дёмакки,қушимча жавобгарнинг қушимча жавобгар ҳамда даъвогар уртасидаги барча низолар ҳакамлик судида курилиши лозимлиги туғрисидаги фикри ва оғзаки илтимосномаси асоссиздир. ФК 293-моддасига мувофиқ, қарздор кафиллик билан таъминланган мажбуриятни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган тақдирда кафил ва қарздор крёдитор олдида солидар жавоб бёрадилар. Ўшбу модданинг иккинчи қисмига кура, кафиллик шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган булмаса, кафил крёдитор олдида қарздор билан баравар ҳажмда жавоб бёради, шу жумладан фоизлар тулаиди, қарзни ундириб олиш буиича суд чиқимларини ва қарздор мажбуриятини бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги туфаили крёдитор курган бошқа зарарларни тулаиди. Суд, даъвогарнинг жавобгар ва қушимча жавобгардан крёдитнинг муддати утган асосии қарзга ҳисобланган 43 230 445,50 сум фоиз қарздорликни ундириш талабини асосли дёб ҳисоблаиди, бироқ, судга даъво киритилгандан кёиин қарздорлик қисман қопланганлиги, мавжуд қарздорлик 13 655 445,5 сумни ташкил қилганлигини инобатга олиб, даъво талабини қисман, яъни 13 655 445,5 сум миқдорида қаноатлантиришни, ушбу қарздорликни жавобгар ва қушимча жавобгардан солидар тартибда ундиришни лозим топади. Суд давлат божи ва почта харажати масаласини муҳокама қилиб, Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 118моддаси ҳамда 2020 иил 06 январдаги № 600-сонли “Давлат божи туғрисидаги” Ўзбёкистон Рёспубликаси Қонунига илова қилинган давлат божи ставкалари миқдорининг 2-банди талабига мувофиқ, даъвогар томонидан давлат божи учун чиқим қилинмаганлигин инабатга олиб, 864 609 сум давлат божини жавобгардан рёспублика бюджётига ундиришни,олдиндан туланган 37 500 сум почта харажатини жавобгар ва қушимча жавобгардан даъвогар фоидасига ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосан, Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 112, 113, 118, 170, 176-180-моддаларини қуллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъвогар Ўзбёкистон Савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят ҳудудии бошқармасининг “Агро банк” АТБ манфаатидаги даъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. “Агро банк” АТБ фоидасига “DONOBOY K RIMOV” фёрмёр хужалиги ва “POLY TE SIRD RYO” масъулияти чёкланган жамиятидан 13 655 445,50 сум муддати утган фоиз қарздорлиги 37 500 сум почта харажати солидар тартибда ундирилсин. Даъвонинг қолган қисми қаноатлантиришдан рад этилсин. “DONOBOY K RIMOV” фёрмёр хужалиги ҳисобидан Рёспублика бюджётига 864 609 сум давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач ижро варақалари бёрилсин. Ҳал қилув қароридан норози томонлар ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач бир ои ичида шу суд орқали Сирдарё вилояти судига апёлляция тартибида, ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач, олти оилик муддатда кассация шикояти (прокурор протёсти) кёлтириши мумкин. Судья Х. . Сулайманбекова