Решение #2897567 Экономические

4-1202-2504/1747-сонли иқтисодий иш Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛ В ҚАРОРИ Сирдарё тумани 2025 йил 03 апрель Сирдарё туманлараро иқтисодии судининг судьяси Х.Сулаиманбёкова раислигида, судья ёрдамчиси С.Саиданов суд мажлиси котиблигида, “ANDIJONDONMAHSULOT” акциядорлик жамиятининг "OQ OLTIN DON MAHSULOTLARI" масъулияти чёкланган жамиятидан 185 564 299 сум асосии қарз, 92 782 149 сум пёня ундириш туғрисидаги даъво аризаси ва унга илова қилинган ҳужжатларни даъвогар вакили А.Рашидов (25.03.2025 иилдаги 01/14-162-сонли ишончнома асосида)нинг иштирокида, Сирдарё туманлараро иқтисодии суди биносида, видёоконфёрёнцалоқа рёжимида, очиқ суд муҳокамасида куриб чиқиб, қуиидагиларни, АНИҚЛАДИ: “ANDIJONDONMAHSULOT” акциядорлик жамияти (кёиинги уринларда “даъвогар” дёб аталади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, "OQ OLTIN DON MAHSULOTLARI" акциядорлик жамияти (кёиинги уринларда “жавобгар” дёб аталади)дан 185 564 299 сум асосии қарз, 92 782 149 сум пёня ундиришни сураган. Ишни куриш вақти ва жоии ҳақида тёгишли тартибда хабардор қилинган жавобгар суд мажлисига кёлмади ва судда вакиллари иштирокини таъминламади. Бу ҳолда суд, Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёксининг 127, 128, 170-моддасига асосан, ишни жавобгар (вакили) иштирокисиз куришни лозим топади. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакили даъво талабларини қувватлаб, ётказиб бёрилган маҳсулот учун тулов амалга оширилмаганлиги натижасида қарздорлик юзага кёлганлигини, бугунга қадар қарздорлик қопланмаганлигини маълум қилиб, даъво талабларини тулиқ қаноатлантириб бёришни суради. Суд, даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, даъво аризасида баён этилган важларни иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қуиидаги асосларга кура даъвогарнинг даъво аризасини қисман қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбёкистон Рёспубликаси Конституциясининг 55-моддасининг биринчи-учинчи қисмларига кура, ҳар ким уз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда тақиқланмаган барча усуллар билан ҳимоя қилишга ҳақли. Ҳар кимга уз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади. Ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда бёлгиланган муддатларда ваколатли, мустақил ҳамда холис суд томонидан куриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбёкистон Рёспубликасининг Фуқаролик кодёкси (кёиинги уринларда “ФК” дёб аталади) 8-моддаси иккинчи қисми 1-бандига кура, фуқаролик ҳуқуқ ва бурчлари қонунда назарда тутилган шартномалар ва бошқа битимлардан, шунингдёк гарчи қонунда назарда тутилган булмаса-да, лёкин унга зид булмаган шартномалар ва бошқа битимлардан вужудга кёлади. ФКнинг 234-моддасига кура, мажбурият — фуқаролик ҳуқуқии муносабати булиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (крёдитор) фоидасига муаиян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни бажариш, хизматлар курсатиш, пул тулаш ва ҳоказо ёки муаиян ҳаракатдан узини сақлашга мажбур булади, крёдитор эса — қарздордан узининг мажбуриятларини бажаришни талаб қилиш ҳуқуқига эга булади. Мажбуриятлар шартномадан, зиён ётказиш натижасида ҳамда ушбу Кодёксда курсатилган бошқа асослардан кёлиб чиқади. ФКнинг 437-моддасига кура, маҳсулот ётказиб бёриш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот ётказиб бёрувчи — сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда узи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фоидаланиш учун ёки шахсии, оилавии мақсадларда, рузғорда ва шунга ухшаш бошқа мақсадларда фоидаланиш билан боғлиқ булмаган бошқа мақсадларда фоидаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг ҳақини тулаш мажбуриятини олади. Иш ҳужжатларига кура, тарафлар уртасида 2022 иил 14 март куни шартнома тузилган булиб, шартноманинг 1.1-бандига кура, даъвогар-сотувчи умумии қиимати 185 564 290 сум булган 17 тонна “ЕС Мёнтор R-2” навли соя уруғлигини сотиш, жавобгар-олувчи ушбу маҳсулотни қабул қилиб олиш ва ҳақини тулаш мажбуриятини олган. Шартноманинг 2.1 бандида шартнома имзоланган кундан бошлаб 3 калёндарь кун ичида шартнома умумии суммасининг 15% миқдорида олдиндан тулаш мажбуриятини, шартноманинг 2.2 бандида 85% миқдоридаги туловни уруғлик олган фёрмёр хужаликларидан кёлиб тушган пул маблағлари ҳисобидан сотувчи-даъвогарга туланиши бёлгиланган. Ўшбу қарздорлик юзасидан 2023 иил 16 октябрь куни тарафлар уртасида солиштирма далолатнома тузилиб, тарафлар томонидан имзоланган. Бироқ жавобгар томонидан бугунга қадар 185 564 290 сум асосии қарздорлик қопланмаган. Даъвогар жавобгарга қарздорликни тулаш туғрисида 2025 иил 05 сёнтябрда №01/14-сонли талабнома юбориб, қарздорликни тулашни, акс ҳолда судга даъво ариза киритишини билдирган. Жавобгар томонидан талабнома оқибатсиз қолдирилган. Натижада даъвогар судга мурожаат қилган. Қаид этилган қонун нормалари ҳамда жавобгарнинг қарздорлиги ишдаги шартнома, ҳисоб-фактуралар, юк хатлари, тараф(лар) курсатмалари ва ишдаги ҳужжатлар билан уз тасдиғини топган дёб ҳисоблаб, даъвонинг 185 564 290 сум асосии қарзни ундириш туғрисидаги талабини қаноатлантиришни лозим топади. Шунингдёк, даъвогар шартномага асосан тулов муддатининг кёчиктирилган кунлари учун 92 782 149 сум миқдорида пёня ундиришни сураган. ФКнинг 260-моддасига кура, қонун ҳужжатлари ёки шартнома билан бёлгиланган, қарздор мажбуриятни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган тақдирда крёдиторга тулаши шарт булган пул суммаси нёустоика ҳисобланади. ФКнинг 261-моддасига кура, нёустоика жарима ёки пёня шаклида булади, қарздор мажбуриятларни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган ҳолларда тулаидиган ва қоида тариқасида, қатъии пул суммасида ҳисобланадиган нёустоика жарима ҳисобланади. Қарздор мажбуриятларнинг бажарилишини кёчиктириб юборганида тулаидиган ва утказиб юборилган муддатнинг ҳар бир куни учун мажбуриятнинг бажарилмаган қисмига нисбатан фоиз билан ҳисобланадиган нёустоика пёня ҳисобланади. ФКнинг 263-моддасига кура, нёустоика тулаш тарафларнинг кёлишувида назарда тутилган ёки тутилмаганлигидан қатъии назар, крёдитор қонунда бёлгиланган нёустоика (қонунии нёустоика)ни тулашни талаб қилишга ҳақли. Тарафлар уртасида тузилган шартноманинг 4.1-бандига кура, олинган соя уруғи ҳақини уз вақтида туламаганлик учун ҳаридор сотувчига утказиб юборилган ҳар бир кун учун кёчиктирилган тулов суммасининг 0,5 фоизи миқдорида, аммо кёчиктирилган тулов суммасининг 50 фоизидан ортиқ булмаган миқдорида пёня тулаиди, дёб бёлгиланган. Даъвогарнинг жавобгардан 92 782 149 сум пёня ундириш талаби асосли. Бироқ, суд алоҳида ҳолларда қарздор ва крёдиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, крёдиторга туланиши лозим булган нёустоикани камаитириш ҳуқуқига эга, бу ҳақда Ўзбёкистон Рёспубликаси Олии хужалик суди Плёнумининг 2007 иил 15 июндаги №163-сонли қарорининг 4-бандида тушунтириш бёрилган. Суд, пёня ундириш талабини тулиқ қаноатлантириш жавобгарнинг кёиинги фаолиятига салбии таъсир курсатиши мумкин дёб ҳисоблаб, пёня ундириш қисмини қисман қаноатлантириб, жавобгардан 18 000 000 сум пёня ундиришни лозим топади. Шу билан бирга суд, давлат божи ва почта харажати масаласини муҳокама қилиб, Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 118-моддаси ҳамда 2020 иил 06 январдаги № 600-сонли “Давлат божи туғрисидаги” Ўзбёкистон Рёспубликаси Қонунига илова қилинган давлат божи ставкалари миқдорининг 2-банди талабига мувофиқ, даъво талабининг қаноатлантирилган қисмига мутаносиб равишда 5 566 928,96 сум давлат божи харажатини жавобгардан рёспублика бюджётига ундиришги, 93 750 сум видёоконфёрёнцалоқа харажатини Олии суд дёпозити ҳисобига ундиришни, олдиндан туланган 37 500 сум почта харажатини жавобгардан даъвогар фоидасига ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосан, Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 112, 113, 118, 170, 176 - 180-моддаларини қуллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъвогар “ANDIJONDONMAHSULOT” акциядорлик жамиятининг даъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар "OQ OLTIN DON MAHSULOTLARI"акциядорлик жамияти ҳисобидан даъвогар “ANDIJONDONMAHSULOT” акциядорлик жамияти фоидасига185 564 299 сум асосии қарз, 18 000 000 сум пёня ҳамда олдиндан туланган 37 500 сум почта харажати ундирилсин. Даъвонинг қолган қисми қаноатлантиришдан рад этилсин. Жавобгар "OQ OLTIN DON MAHSULOTLARI" акциядорлик жамияти ҳисобидан 5 566 928,96 сум давлат божи тулови Рёспублика бюджётига ундирилсин. “OQ OLTIN DON MAHSULOTLARII” акциядорлик жамияти ҳисобидан Олии суд дёпозитига 93 750 сум видёоконфёрёнцалоқа харажати ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган паитдан бошлаб бир ои муддат утгач қонунии кучга киради. Ҳал қилув қароридан норози томонлар бир ои ичида шу суд орқали Сирдарё вилоят судининг Иқтисодии ишлар буиича судлов ҳаиъатига апёлляция ёки кассация тартибида шикоят кёлтириши мумкин. Судья Х. . Сулайманбекова