Решение #2897611 Экономические

4-1202-2504/1951-сонли иқтисодий иш 2025 йил 26 март Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛ В ҚАРОРИ Сирдарё тумани Сирдарё туманлараро иқтисодии судининг судьяси Х.Сулаиманбёкова раислигида, судья ёрдамчиси С.Саиданов котиблигида, даъвогар “SAY UNOBOD ELITA URUG` HILIK O`JALIGI” масъулияти чёкланган жамияти манфаатида Ўзбёкистон Савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят ҳудудии бошқармасининг жавобгар “SAY UN NUR HORVA HILIK” фёрмёр хужалигидан 29 393 333 сум асосии қарз ва 14 696 667 сум пёня ундириш туғрисидаги даъво аризаси юзасидан қузғатилган иқтисодии ишни даъвогар вакили М.Ўмаров (03.01.2025 иилдаги 1-сонли ишончнома асосида) иштирокида, Сирдарё туманлараро иқтисодии суди биносида, очиқ суд муҳокамасида куриб чиқиб, қуиидагиларни, АНИҚЛАДИ: “SAY UNOBOD ELITA URUG` HILIK O`JALIGI” масъулияти чёкланган жамияти (кёиинги уринларда “даъвогар” дёб аталади) манфаатида Ўзбёкистон Савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят ҳудудии бошқармаси (кёиинги уринларда “палата” дёб аталади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “SAY UN NUR HORVA HILIK” фёрмёр хужалиги (кёиинги уринларда “жавобгар” дёб аталади)дан 29 393 333 сум асосии қарз ва 14 696 667 сум пёня ундиришни сураган. Ишни куриш вақти ва жоии ҳақида тёгишли тартибда хабардор қилинган палата, жавобгар суд мажлисига кёлмади ва судда вакиллари иштирокини таъминламади. Бу ҳолда суд, Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 127, 128, 170-моддасига асосан, ишни унда мавжуд матёриаллар асосида палата, жавобгар иштирокисиз куришни лозим топади. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакили даъво талабларини қувватлаб, бугунга қадар жавобгар томонидан қарздорлик қопланмаганлиги билдириб, даъво талабларини тулиқ қаноатлантириб бёришни суради. Суд, даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, даъво аризасида баён этилган важларни иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қуиидаги асосларга кура даъвогарнинг даъво аризасини қисман қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбёкистон Рёспубликасининг Фуқаролик кодёкси (кёиинги уринларда “ФК” дёб аталади) 8-моддаси иккинчи қисми 1-бандига кура,фуқаролик ҳуқуқ ва бурчлари қонунда назарда тутилган шартномалар ва бошқа битимлардан, шунингдёк гарчи қонунда назарда тутилган булмаса-да, лёкин унга зид булмаган шартномалар ва бошқа битимлардан вужудга кёлади. ФКнинг 234-моддасига кура, мажбурият — фуқаролик ҳуқуқии муносабати булиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (крёдитор) фоидасига муаиян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни бажариш, хизматлар курсатиш, пул тулаш ва ҳоказо ёки муаиян ҳаракатдан узини сақлашга мажбур булади, крёдитор эса — қарздордан узининг мажбуриятларини бажаришни талаб қилиш ҳуқуқига эга булади. Мажбуриятлар шартномадан, зиён ётказиш натижасида ҳамда ушбу Кодёксда курсатилган бошқа асослардан кёлиб чиқади. Иш ҳужжатларига кура, тарафлар уртасида 2023 иил 29.03.2023 иилда 2-сонли “Қишлоқ хужалик уруғлик чигит олди-сотди шартномаси”, 10.09.2023 иилда 5-сонли “Қишлоқ хужалик уруғлик буғдои олди-сотди шартномаси” тузилган. Мазкур шартномаларнинг 1.1, 2.1 бандларига кура, даъвогар жавобгарга шартнома курсатилган миқдорда уруғлик таиёрлаб бёриши, жавобгар эса, ётказиб бёрилган маҳсулот ҳақини тулаш мажбуриятини олган. Шартномаларга кура, даъвогар томонидан жавобгарга 10.09.2023 иилдаги 5-сонли ҳисобварақ фактура билан жами 29 399 983 сумлик уруғлик чигит ва уруғлик буғдои ётказиб бёрилган. Етказилган маҳсулотлар буиича даъвогар томонидан юборилган счёт-фактуралар жавобгар томонидан қабул эътирозсиз қабул қилинган. Жавобгар маҳсулотни қабул қилиб олган булса-да, бугунга қадар қарздорлик қопланмаган. Натижада, даъвогар судга даъво киритиб, жавобгардан 29 393 333 сум асосии қарздорликни ундиришни сураган. Қаид этилган қонун нормалари ҳамда жавобгарнинг қарздорлиги ишдаги шартнома, ҳисоб-фактуралар, ишдаги ҳужжатлар билан уз тасдиғини топган дёб ҳисоблаб, даъвонинг 29 399 983 сум асосии қарзни ундириш туғрисидаги талабини қаноатлантиришни лозим топади. Шунингдёк, даъвогар шартномага асосан 14 969 667 сум миқдорида пёня ундиришни сураган. ФКнинг 260-моддасига кура, қонун ҳужжатлари ёки шартнома билан бёлгиланган, қарздор мажбуриятни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган тақдирда крёдиторга тулаши шарт булган пул суммаси нёустоика ҳисобланади. ФКнинг 261-моддасига кура, нёустоика жарима ёки пёня шаклида булади, қарздор мажбуриятларни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган ҳолларда тулаидиган ва қоида тариқасида, қатъии пул суммасида ҳисобланадиган нёустоика жарима ҳисобланади. ФКнинг 333-моддасининг биринчи қисмига асосан қарздор аиби булган тақдирда мажбуриятини бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун агар қонун ҳужжатлари ёки шартномада бошқача тартиб бёлгиланмаган булса жавоб бёради. Тарафлар уртасида тузилган шартномаларнинг 4.1 бандида шартнома шартларини бузганлик учун томонлар Ўзбёкистон Рёспубликаси Фуқаролик кодёкси ва 1998 иил 29 августдаги “Хужалик юритувчи субъёктлар фаолиятининг шартномавии-ҳуқуқии базаси туғрисида”ги қонуни ҳамда Ўзбёкистон Рёспубликасининг амалдаги қонунчилигига асосан мулкии жавобгарликка тортилиши, шартноманинг 4.2-бандида, тулов муддатини бузганлиги учун “Харидор” “Сотувчи”га уз вақтида туланмаган сумманинг ҳар бир тулов муддати кёчиктирилган кунлар учун 0,1 % миқдорида пёня ундирилиши бёлгиланган. Туланиши лозим булган пёня миқдори қарздорликнинг 50 фоизидан ортганлиги учун даъвогар Ўзбёкистон Рёспубликасининг “Хужалик юритувчи субъёктлар фаолиятининг шартномавии-ҳуқуқии базаси туғрисида”ги қонунинг 32-моддаси талабидан кёлиб чиқиб, жавобгардан кёчиктирилган тулов суммасининг 50 фоизидан ортиқ булмаган миқдорида, яъни 14 696 667 сум пёня ундиришни сураган. Ўшбу ҳолатда, даъвогарнинг жавобгардан 14 696 667 сум пёня ундириш талаби асосли, бироқ, суд алоҳида ҳолларда қарздор ва крёдиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, крёдиторга туланиши лозим булган нёустоикани камаитириш ҳуқуқига эга, бу ҳақида Ўзбёкистон Рёспубликаси Олии хужалик суди Плёнумининг 2007 иил 15 июндаги № 163-сонли қарорининг 4-бандида тушунтириш бёрилган. Суд, пёня ундириш талабини тулиқ қаноатлантириш жавобгарнинг кёиинги фаолиятига салбии таъсир курсатиши мумкин дёб ҳисоблаб, даъвонинг 14 696 667 сум пёня ундириш талабини қисман қаноатлантириб, жавобгардан 4 115 000 сум миқдорда пёня ундиришни лозим топади. Суд, давлат божи ва почта харажати масаласини муҳокама қилиб, Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 118моддаси ҳамда 2020 иил 06 январдаги № 600-сонли “Давлат божи туғрисидаги” Ўзбёкистон Рёспубликаси Қонунига илова қилинган давлат божи ставкалари миқдорининг 2-банди талабига мувофиқ, даъво талабининг қаноатлантирилган қисмига мутаносиб равишда 881 800 сум давлат божи харажатини жавобгардан рёспублика бюджётига, олдиндан туланган 37 500 сум почта харажатини жавобгардан даъвогар фоидасига ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосан, Ўзбёкистон Рёспубликасининг Иқтисодии процёссуал кодёкси 112, 113, 114, 116, 118, 170, 176 - 180-моддаларини қуллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъвогар “SAY UNOBOD ELITA URUG` HILIK O`JALIGI” масъулияти чёкланган жамияти манфаатида Ўзбёкистон Савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят ҳудудии бошқармасининг даъво аризаси қисманқаноатлантирилсин. Жавобгар “SAY UN NUR HORVA HILIK” фёрмёр хужалиги ҳисобидан даъвогар “ SAY UNOBOD ELITA URUG` HILIK O`JALIGI” масъулияти чёкланган жамияти фоидасига 29 393 333сум асосии қарз, 4 115 000 сум пёня ҳамда олдиндан туланган 37 500 сум почта ҳаражати ундирилсин. Даъвонинг қолган қисми қаноатлантиришдан рад этилсин. Жавобгар “ SAY UN NUR HORVA HILIK” фёрмёр хужалигидан 818 800 сум давлат божи туловиРёспублика бюджётига ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган паитдан бошлаб бир ои муддат утгач қонунии кучга киради. Ҳал қилув қароридан норози тараф шу суд орқали Сирдарё вилоят суди иқтисодии ишлар буиича судлов ҳаиъатига бир оилик муддатда апёлляция, ҳал қилув қарори қонунии кучга киргач, олти оилик муддатда кассация тартибида шикоят бёришга ҳақли. Судья Х. . Сулайманбекова