Решение #2897666 Экономические

4-1203-2501/932-сонли иш Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Ховос тумани 2025 йил 19 март Боёвут туманлараро иқтисодий суди, судья Ў.Йўлдошев раислигида, Х.Назаровнинг котиблигида, Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят ҳудудий бошқармасининг «Elsh d Asilb k» фермер хўжалиги манфаатида жавобгар «Боёвут дон кластер» масъулияти чекланган жамиятидан 161 414 291 сўм асосий қарз ва 80 707 145 сўм пеня ундириштўғрисидаги даъво аризаси юзасидан иқтисодий ишни даъвогар вакили Т.Ашуралиев (ишончнома асосида), палата вакили М.Шерназаров (11.02.2025 йилдаги №05-109-сонли ишончнома асосида), жавобгар вакили А.Қодиров (06.03.2025 йилдаги №15сонли ишончнома асосида) ва адвокат Р.Салихов (05.03.2025 йилдаги ордер асосида) лар иштирокида ўз биносида ўтказилган очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни, а н и қ л а д и: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят ҳудудий бошқармаси «Elsh d Asilb k» фермер хўжалиги(кейинги матнларда “даъвогар”деб юритилади) манфаатида судга даъво ариза билан мурожаат қилиб, жавобгар «Боёвут дон кластер» масъулияти чекланган жамияти(кейинги матнларда “жавобгар”деб юритилади)дан 161 414 291 сўм асосий қарз ва 80 707 145 сўм пеня ундиришни сўраган. Суд мажлисида палата ва даъвогар вакили даъвони қувватлаб, жавобгарга 2024 йил ғалла топширилгани, шартномада ғалланинг ҳақи 2024 йил ғалла мавсумида 1 сентябрга қадар тўланиши белгилансада шу кунга қадар тўланмаганлиги, жавобгарнинг эътирозлари асоссизлиги сабабли иш юритишни тугатиш тўғрисидаги илтимосномасини рад этиб, даъво талабларини тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд мажлисида жавобгар вакили ва адвокат даъво ариза бўйича уруғлик ғалла учун шартнома имзоланмагани, уруғлик ғаллани қабул қилишда, уруғлик ғаллани қабул қилишда ва ўзаро таққослаш далолатномасини имзолашда хатога йўл қўйилганлиги, шартноманинг 5.1-бандига асосан низони судгача хал қилиш (талабнома бериш) тартибига риоя қилинмаганлиги сабабли иш юритишни тугатишни сўради ва судга илтимоснома тақдим этди. Суд, даъво аризаси важларини иш ҳужжатлари билан биргаликда муҳокама қилиб, қуйидагиларга асосан даъво талабларини қисман қаноатлантиришни лозим топади. Иш ҳужжатларига кўра, тарафлар ўртасида 2024 йил 28 январда бошоқли дон харид қилиш бўйича №24-42719/G-21949-25-сонли фючерс шартнома имзоланиб, шартномада даъвогар жавобгарга маҳсулотни етказиб бериш мажбуриятини олиб, шартноманинг 3.4-бандида топширилган маҳсулот бўйича якуний ҳисоб-китоб ҳосил йилнинг 1 сентябрига қадар тўлиқ амалга оширилади деб белгиланган. Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси 15-моддасида Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олиниши ва 55-моддасида ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда тақиқланмаган барча усуллар билан ҳимоя қилишга ҳақли деб кўрсатилган. Ўзбекистон Ресупбликасининг Фуқаролик кодекси (ФК) 437-моддасига кўра, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи — сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий мақсадларда, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа мақсадларда фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа мақсадларда фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг ҳақини тўлаш мажбуриятини олади. Жавобгар адвокати уруғлик учун 72 940 кг уруғлик ғалла хато сабабли шартномада кўрсатилган 2 994 000 сўм бахода хисобланмагани, уруғлик ғалла учун алоҳида шартнома имзоланмаганлиги ва низони судгача хал қилиш (талабнома бериш) тартибига риоя қилинмаганлиги сабабли иш юритшни тугатиш лозимлигини билдирди. Суд, жавобгарнинг эътирозларини асоссиз деб ҳисоблайди ва қуйидагиларга асосан уларни инобатга олмасдан илтимосномасини рад этишни лозим топади. Хусусан шартноманинг 3.4.-бандида харид қилинган бошоқли дон учун якуний ҳисоб-китоб ҳосил йилининг 1 сентябрига қадар тўлиқ амалга оширилиши белгиланган, лекин электрон шаклдаги ҳисоб-фактураларга асосан жавобгар жами 392 836 372 сўмлик ғаллани жамғарма, сақлаш, уруғлик сифатида хар хил нархларда лекин шартномада кўрсатилган нархдан паст нархда қабул қилиб олган ва 2025 йил 05 февраль холатига тарафлар даъвогарнинг 161 414 291 сўм хақдорлиги (дебитор қарзи) тан олинган. Шартноманинг 5.1.-бандида шартнома мажбуриятлари бўйича вужудга келган келишмовчиликлар мустақил равишда ёки ҳокимлик ҳузуридаги форс мажорни тасдиқлаш комиссия иштирокида, келишиш имкони бўлмаганда низони суд орқали хал қилишга келишилган бўлиб, низони судгача ҳал қилиш, талабнома бериш шарти махсус назарда тутилмаган. Ўзаро таққослаш далолатномада 161 414 291 сўм қарздорликни тан олган бўлсада, товар ҳақи тўлаб берилмаган, даъвогарнинг ундириш чоралари натижа бермаган. Шу сабабли суд, даъвонинг 161 414 291 сўм қисмини асосли деб ҳисоблаб тўлиқ қаноатлантиришни лозим топади. Шунингдек даъвода жавобгардан олинган маҳсулот ҳақи ўз вақтида тўлаб берилмаганлиги сабабли ундан 80 707 145 сўм пеня ундириш сўралган. Даъвонинг неустойка ундириш қисмига шартноманинг 4.2-банди асос қилинган, унга кўра етказиб берилган товарлар ҳақини ўз вақтида тўламаганлик учун сотиб олувчи етказиб берувчига пеня тўлаши назарда тутилган. ФК 333-моддасига асосан қарздор айби бўлган тақдирда мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради, қарздор мажбуриятни лозим даражада бажариш учун ўзига боғлиқ бўлган ҳамма чораларни кўрганлигини исботласа, у айбсиз деб топилади. Шартномада уруғлик буғдой ҳақини бўлиб-бўлиб тўлаш шунингдек етказиб берилган товарлар ҳақини ўз вақтида тўламаганлик учун сотиб олувчи етказиб берувчига пеня тўлаши назарда тутилган. Жавобгар суд мажлисида иштирок этмади ва мажбуриятни лозим даражада бажариш учун ўзига боғлиқ бўлган ҳамма чораларни кўрганлиги ҳужжатлар асосида тасдиқлаб берилмади. Ушбу ҳолатда суд, даъвонинг пеня ундириш қисмини хам асосли лекин пеня ундириш талабини тўлиқ қаноатлантириш жавобгарнинг кейинги фаолиятига салбий таъсир кўрсатиши мумкин деб ҳисоблайди. ФК 326-моддасига асосан агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг мажбуриятини бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ҳақли, бунда қарздор мажбуриятни қай даражада бажарганлиги, мажбуриятда иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак. Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Суд, пеня ундириш талабини тўлиқ қаноатлантириш жавобгарнинг кейинги фаолятига салбий таъсир кўрсатиши мумкин деб ҳисоблаб, жавобгардан 30 000 000 сўм пеня ундиришни лозим топади. Баён этилганларга асосан суд, даъво ариза талабларини қисман қаноатлантириб, даъвогар фойдасига 161 414 291 сўм асосий қарз, 30 000 000 сўм пеня ва 37 500 сўм почта харажати ундиришни ИПК 118-моддасига асосан 4 842 428,72 сўм давлат божи тўловини жавобгар зиммасига юклашни мақсадга мувофиқ деб ҳисоблайди. Юқоридагиларга асосан ҳамда Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 118, 176-179-моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л д и: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Сирдарё вилоят ҳудудий бошқармасининг «Elsh d Asilb k» фермер хўжалиги манфаатида жавобгар «Боёвут дон кластер» масъулияти чекланган жамиятидан 161 414 291 сўм асосий қарз ва 80 707 145 сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво талаблари қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар «Боёвут дон кластер» масъулияти чекланган жамиятидан, даъвогар «Elsh d Asilb k» фермер хўжалиги фойдасига 161 414 291 сўм асосий қарз, 30 000 000 сўм пеня ва 37 500 сўм почта харажати ундирилсин. Жавобгар «Боёвут дон кластер» масъулияти чекланган жамиятидан Республика Бюджетига 4 842 428,72 сўм давлат божи ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қароридан норози тараф, бир ой муддат ичида шу суд орқали, Сирдарё вилоят судига апелляция, олти ой муддатда кассация шикояти бериши (протест келтирилиши) мумкин. Судья Ў.Х. Йўлдошев