Решение #2902385 economic_new

4-2301-2401/127-санлы экономикалық ис судья Г.Арзиева Өзбекстан Республикасы атынан ШЕШИЎШИ ҚАРАР Нөкис қаласы 2024-жыл 04-март Нөкис раионлар аралық экономикалық суды судьясы Г.Арзиеваның басшылығында, судья жәрдемшиси Н.Базарбаевтың хәткерлигинде, дауагер уәкили юрисконсульт З.Махамбетов (2024-жыл 22-февраль күнги 01/01-296-санлы исеним хат тиикарында) қатнасыуында, Өзбекстан Саудасанаат палатасы Қарақалпақстан Республикасы басқармасының дауагер «Бизнести рауажландырыу банк» АКБниң мәпин қорғап, оның паидасына жууапкерлер «XOJELI FTUN », «IDE L G Z», «Q R Q L Q ST ND RT OIL» жууапкершилиги шекленген жәмииетлеринен 1 927 083 337 сум тиикарғы кредит қарыздарлығын ҳәм 246 182 069,03 сум паиызын, жәми 2 173 265 406,03 сум ҳәм ис боиынша төленген почта қәрежетин өндириуди ҳәмде ндириуди оның кредит тәмиинаты сыпатында қоиылған гиреудеги мал-мүлкине ҳәмде кредит есабынан сатып алынған автомобиллерге қосылған газ толтырыу компрессор станциясы үскенелерине қаратыуды сораған дауа арзасы боиынша исти Нөкис раионлар аралық экономикалық суды имәратында, ашық суд мәжилисинде көрип шығып, төмендегилерди а нықлады: Өзбекстан Сауда-санаат палатасының Қарақалпақстан Республикасы басқармасы (кеиин Палата деп жүритиледи) дауагер "Bizn sni riv jl ntirish b nki" акционерлик коммерциялық банк (кеиин дауагер деп жүритиледи) мәпин қорғап жууапкерлер «XOJELI FTUN », «IDE L G Z», «Q R Q L Q ST ND RT OIL» жууапкершилиги шекленген жәмииетлери (кеиин жууапкерлер деп жүритиледи)нен 1 927 083 377 сум тиикарғы кредит қарыздарлығын ҳәм 246 182 069,03 сум паиызын, жәми 2 173 265 406,03 сум ҳәм ис боиынша төленген почта қәрежетин өндириуди ҳәмде ндириуди оның кредит тәмиинаты сыпатында қоиылған гиреудеги малмүлкине ҳәмде ередит есабына сатып алынған автомобиллерге қосылған газ толтырыу компрессор станциясы үскенелерине қаратыуды сорап экономикалық судқа дауа арза менен мүрәжат еткен. Суд мәжилисинде дауагер банк уәкили дауа талапларын қоллапқууатлап, дауа арзасын қанаатландырыуды сорады. Палата ҳәм жууапкер уәкиллери судқа тииисли тәртипте шақыртылған болыуына қарамастан суд мәжлисине келмеди. Өзбекстан Республикасы Экономикалық процессуал кодексиниң (кеиинги орынларды ЭПК) 170-статьясының үшинши бөлиминде исти көриу уақты ҳәм болатуғын орны ҳаққында тииисли тәртипте хабарландырылған жууапкер, үшинши шахслар суд мәжилисине келмесе, дауа олардың жоқлығында ҳал қылыныуы мүмкинлиги белгиленген. Сонлықтан, суд, исти Палата ҳәм жууапкер уәкиллериниң қатнасыуысыз көриу мүмкин деген жуумаққа келди. Суд, даўагер ўәкилиниң ўәжлерин еситип ҳәм ис бойынша топланған ҳүжжетлерди уйренип шығып, даўа талабын төмендегилерге тийкарланып қанаатландырыўды лазым тапты. Өзбекстан Республикасы Президентиниң 2023-жыл 04-сентябрь күнги ПҚ-292-санлы қарарына мууапық Өзбекстан Республикасы Акционерлик Коммерциялық «Бизнести рауажландырыу банки» - «Qishl q qurilish b nk» негизинде қаита шөлкемлестирилген. Сонлыктан, «Бизнести рауажландырыу банки» - «Qishl q qurilish b nk» тиң ҳуқықыи миирасхоры болып есапланады. Истеги ҳүжжетлерге қарағанда, Банк пенен жууапкер ортасында 2021жылы 06-сентябрь күни 813-санлы кредит шәртнамасы дүзилген. Шәртнама боиынша жууапкерге 2026-жыл 05-сентябрь күнине шекем мүддетке, жыллық 21 % төлеу шәрти менен 2 500 000 000 сум муғдарында аиланба қаржыларын толтырыу ушын 12-аи мүддетке жыллық 20% төлеу шәрти менен 500 000 000 сум, жәми 3 000 000 000 сум кредит ажратылған. Кредиттиң уақтында қаитарылыуын тәмииинлеу мақсетинде банк ҳәм жууапкер ортасында 2021-жыл 06-сентябрь күни кепиллик шәртнамасы дүзилип, «IDE L G Z» жууапкершилиги шекленген жәмииетиниң 3 000 000 000 сумлық ҳәмде «Q R Q L Q ST ND RT OIL» жууапкершилиги шекленген жәмииетиниң 3 000 000 000 сумлық кепилликлери қабыл етилген. Истеги жууапкер 2021-жыл 28-сентябрь күнги дүзилген ипотека шәртнамасына көре «XOJELI FTUN » жууапкершилиги шекленген жәмииетине 23:09:10:04:01:1177-санлы кадастр ҳүжжети боиынша тииисли болған Хожели раионы, Абат МПЖ, Автомобил жолы көшеси 13-санлы жаида жаиласқан улыума жер маиданы 5200 кв.м. паидалы маиданы 719,34 кв.м. қурылыс асты маиданы 844,08 кв.м. автомобиллерге қысылған газ толтырыу кмпрессор станциясы имәратлары, 1 792 000 000 сумға бахаланып гиреуге қоиылған. Өзбекстан Республикасы Пукаралық кодексиниң (кеиинги орынларда- ПК) 236-статьясында мәжбүриятлар мәжбүрият шәртлерине хәм нызам ҳүжжетлери талапларына мууапық лазым дәрежеде орынланыуы шәрт деп көрсетилген. ПКниң 744-статьясында кредит шәртнамасы боиынша бир тәреп банк яки басқа кредит кәрханасы (кредитор) екинши тәрепке (қарыз алыушыға) шәртнамада нәзерде тутылған муғдарда ҳәм шәртлер тиикарында пул қаржылары (кредит) бериу, қарыз алыушы болса алынған пул суммасын қаитарыу ҳәм оның ушын паиызлар төлеу мәжбуриятын алыуы белгиленген. ПКниң 736-статьясының 2-бөлиминде қарыз шәртнамасында қарызды бөлип қаитарыу нәзерде тутылған болса, қарыз алыушы қарыздың нәубеттеги бөлегин қаитарыу ушын белгиленген мүддетти бузған жағдаида, қарыз бериуши қарыздың барлық суммасын тииисли паиызлары менен бирге мүддетинен алдын қаитарыуды талап қылыуға ҳақылы. Кредит шәртнамасының 2.6 ҳәм 4.2-в)-бәнтине мууапық шәртнаманың ажыралмас бөлеги болған төлеу графигине тиикар кредит қарыздарлығын жууапкер төлеп барыу миннетлемесин алған. Кредит шәртнамасының 4.3-бәнти г) пункти 5-бәнтине тиикар қарыздар тиикарғы кредит яки паиыз төлемлерин турақлы түрде кешиктирилип төлениуи, кредит каитарыу графиги тиикарында төлемниң үш яки оннан артық мәртебе бузылыуы жағдаиларында Банк кредит шәртнамасын мүддетинен алдын биикарлауды ҳәм кредит қаржыларын қаитарылыуын талап етиуге ҳақлы. Сондаи-ақ кредит шәртнамасының 2.7-бәнтине тиикар кредит есабына сатып алынған автомобиллерге қысылған газ толтырыу компрессор станциясы үскенелерин гиреуге қоиыу миннетлемелерин алған. Усы жоқарыдағыларға тиикар шәртнама шәртлери лазым дәрежеде орынланбағанлығы себепли Палата тәрепинен жәми мүддети өткен кредит қарыздарлық 1 087 911 300,49 сумды солидар тәртипте өндириу боиынша киритилген 01/06-9046-санлы Нөкис раионлар аралық экономикалық судына берилген дауа арзасына тиикар 4-2301-2304/2516-санлы иси боиынша 27.09.2023-жылдағы шешиуши қарары менен дауа талабы қанаатлантырылған ҳәм қарардың орынланыуы боиынша Мәжбүрии орынлау бюросы орынлау ислерин алып бармақта. Көрилген иләжларға қарамастан жууапкер кредит қарыздарлықлары шәртнамада белгиленген тәртипте төлеместен ҳәм кредит қаржылары есабына сатып алынған мүлклерди гиреуге қоимастан келген. Жууапкер 15.10.2022-жылы график боиынша қаитыуы керек болған тиикарғы қарыз 51 888 523,73 сумды, 15.11.2022-жылы график боиынша қаитыуы керек болған тиикарғы қарыз 52 083 333 сумды, 15.12.2022-жылы график боиынша қаитыуы керек болған тиикарғы қарыз 52 083 333 сумды, 15.01.2023-жылы график боиынша қаитыуы керек болған тиикарғы қарыз 52 083 333 сумды, 15.02.2023-жылы график боиынша қаитыуы керек болған тиикарғы қарыз 52 083 333 сумды, 15.03.2023-жылы график боиынша қаитыуы керек болған тиикарғы қарыз 52 083 333 сумды, 15.04.2023-жылы график боиынша қаитыуы керек болған тиикарғы қарыз 52 083 333 сумды, 15.05.2023-жылы график боиынша қаитыуы керек болған тиикарғы қарыз 52 083 333 сумды, 15.06.2023-жылы график боиынша қаитыуы керек болған тиикарғы қарыз 52 083 333 сумды, 15.07.2023-жылы график боиынша қаитыуы керек болған тиикарғы қарыз 52 083 333 сумды, 15.08.2023-жылы график боиынша қаитыуы керек болған тиикарғы қарыз 52 083 333 сумды, 15.09.2023-жылы график боиынша қаитыуы керек болған тиикарғы қарыз 52 083 333 сумды, 15.10.2023-жылы график боиынша қаитыуы керек болған тиикарғы қарыз 52 083 333 сумды, 15.11.2023-жылы график боиынша қаитыуы керек болған тиикарғы қарыз 52 083 333 сумды, 15.12.2023-жылы график боиынша қаитыуы керек болған тиикарғы қарыз 52 083 333 сумды ҳәм 15.01.2024-жылы график боиынша қаитыуы керек болған тиикарғы қарыз 52 083 333 сумды жәми тиикарғы кредиттен график боиынша мүддети өткен қарыз 806 801 255,19 сумды 16 аидан бери төлеместен келген. Сондаи-ақ, ажыратылған кредитке 2022-жыл август аиына есапланған паиыздан 33 079 613,89 сумды, 2022-жыл сентябрь аиына есапланған паиыздан 43 147 322,46 сумды, 2022-жыл октябрь аиына есапланған паиыздан 44 675 127,56 сумды, 2022-жыл ноябрь аиына есапланған паиыздан 43 502 853,16 сумды, 2022-жыл декабрь аиына есапланған паиыздан 44 321 635,23 сумды, 2023-жыл январь аиына есапланған паиыздан 45 084 915,48 сумды, 2023-жыл февраль аиына есапланған паиыздан 40 891 402,93 сумды, 2023-жыл март аиына есапланған паиыздан 45 272 624,66 сумды, 2023-жыл апрель аиына есапланған паиыздан 43 588 320,73 сумды, 2023-жыл маи аиына есапланған паиыздан 45 496 521,36 сумды, 2023-жыл июнь аиына есапланған паиыздан 43 476 372,39 сумды, 2023-жыл июль аиына есапланған паиыздан 45 608 469,69 сумды, 2023-жыл август аиына есапланған паиыздан 45 272 624,68 сумды, 2023-жыл сентябрь аиына есапланған паиыздан 43 700 269,07 сумды, 2023-жыл октябрь аиына есапланған паиыздан 45 384 573,01 сумды, 2023-жыл ноябрь аиына есапланған паиыздан 48 531 823,56 сумды, 2023жыл декабрь аиына есапланған паиыздан 44 115 825,13 сумды ҳәм 2024жыл январь аиына есапланған паиыздан 44 115 825,13 сумды, жәми есапланған проценттен қарыздарлығы 787 708 784,66 сумды 18 аидан бери төлеместен шәртнама шәртлерин лазым дәрежде орынламастан келген. Соннан, судқа берилгеннен соӊ график боиынша мүддети өткен тиикарғы қарызы 260 416 670,33 сумды 5 аидан бери ҳәм судқа берилгеннен соӊ есапланған проценттен 246 182 069,03 сумды 5 аидан аслам уақыттан бери төлемеген, судқа берилгеннен соӊ жәми мүддети өткен кредит қарыздарлығы 506 598 739,36 сумды қураиды. Жууапкер тәрепинен шәртнама мәжбуриятлары толық орынланбастан, тииисли төлемлерди 2022-жыл октябрь аиынан баслап толық төлеместен келген ҳәм шәртнама шәртлери қопал рәуиште бузылған. Өзбекстан Республикасы Жоқарғы суды ҳәм Жоқарғы хожалық суды Пленумның «Кредит шәртнамаларынан келип шығатуғын мәжбүриятлар орынланыуын тәмииинлеу ҳаққындағы пуқаралық ҳүжжетлерин қолланыудың аиырым мәселелери ҳаққында»ғы 2006-жыл 22-декабарь күнги 13/150-санлы қарарының 11-бәнтине тиикар Өзбекстан Республикасы Пуқаралық кодексиниң 327-статьясында көрсетилген паиызлар кредит қаржыларының тииисли суммасына ҳәм усы каржылардан паидаланғанлық ушын паиызлар төленеди деп түсиник берилген. ПКниң 327-статьясының биринши ҳәм екинши бөлимлерине мууапық, басқа шахслардың пул қаржыларын нызамсыз услап қалыу, оларды қаитарып бериуден бас тартыу, оларды төлеуди басқаша тәризде кешиктириу ямаса басқа шахс есабынан тиикарсыз алыу яки топлау нәтиижесинде олардан паидаланғанлық ушын усы қаржылар есабына паиыз төлениуи керек. Паиызлар муғдары кредитор жасаитуғын жерде, кредитор юридик шахс болғанында болса, оның жаиласқан жеринде пул мәжбурияты яки оның тииисли бөлими орынланған күнде бар болған банк паиызының есап ставкасы менен белгиленеди. Сонлықтан, суд, дауагердиң 1 927 083 337 сум кредит қарыздарлығын, есапланған 246 182 069,03 сум паиыз, жәми 2 173 265 406,03 сум өндириу хаққындағы дауа талапларын тиикарлы деп есаплап, қанаатландырыуды лазым тапты. ПКниң 264-статьясының екинши бөлимине мууапық, гиреуге көре қарыздар гиреу менен тәмииинленген миннетлемени орынламаған тәғдирде кредитор (гиреуге алыушы) бул миннетлеме боиынша өз талабы гиреуге қоиылған мал-мүлктиң баҳасынан усы мал-мүлк ииеси болған шахс (гиреуге қоиыушы)ның басқа кредиторларына қарағанда имтиязлы түрде қанаатландырылыуына, нызамда белгилеп қоиылған шегириулерден кеиин ҳақылы болады. Тәреплер ортасында 2021-жыл 09-сентябрь күнги кепиллик шәртнамасы менен ҳәм 2021-жыл 28-сентябрь күнги дүзилген ипотека шәртнамасына тиикар жууапкер өзине тииисли мал-мүлклерди кредиттиң тәмиинаты сыпатында гиреуге қоиған. Бул жағдаида, дауаның кредит қарыздарлықты өндириуди гиреудеги мал-мүлклерге қаратыу ҳаққындағы талабы тиикарлы есапланады. Өзбекстан Республикасы ЭПКниң 118-статьясыныӊ биринши бөлимине мууапық суд қәрежетлери исте қатнасыушы шахслардың қанаатландырылған дауа талаплары муғдарына сәикес түрде олардың моинына жүклетиледи деп көрсетилген. Усы статьяның бесинши бөлимине мууапық дауагердиң талаплары ол судқа мүрәжат қылғанынан соң жууапкер тәрепинен ықтыярыи рәуиште қанаатландырылса, суд қәрежетлери жууапкердиң моинына жүкленеди деп көрсетилген. Жоқарыдағылардан келип шығып, суд дауа талабларын қанаатландырыуды, исти көриу нәтиижеси менен жууапкерден банк паидасына 1 927 083 337 сум кредит қарыздарлығын, есапланған 246 182 069,03 сум паиыз, жәми 2 173 265 406,03 сум ҳәм төленген 34 000 сум почта қәрежетин өндириу, кредит қарыздарлықты өндириуди гиреудеги мүлклерге қаратыуды, Республика бюджет паидасына 43 465 308,13 сум мәмлекетлик бажы өндириуди лазым тапты. Өзбекстан Республикасы ЭПКниң 118,176-179-статьяларын басшылыққа алып, суд қарар е т т и: Дауа талаплары қанаатландырылсын. «XOJELI FTUN », «IDE L G Z», «Q R Q L Q ST ND RT OIL» жууапкершилиги шекленген жәмииетлеринен Өзбекстан Республикасы Акционерлик Коммерциялық “Бизнести рауажландырыу банки” паидасына 1 927 083 337 сум кредит қарыздарлығын, есапланған 246 182 069,03 сум паиыз, жәми 2 173 265 406,03 сум ҳәм төленген 34 000 сум почта қәрежети өндирилсин. Өндириу жууапкерлердиң кредит тәмиинаты сыпатында қоиылған гиреудеги мал-мүлклерине ҳәмде кредит есабына сатып алынған автомобиллерге қосылған газ толтырыу компрессор станциясы үскенелерине «IDE L G Z» жууапкершилиги шекленген жәмииетиниң 3 000 000 000 сумлық ҳәмде «Q R Q L Q ST ND RT OIL» жууапкершилиги шекленген жәмииетиниң 3 000 000 000 сумлық кепилликлерине ҳәм «XOJELI FTUN » жууапкершилиги шекленген жәмииетине 23:09:10:04:01:1177-санлы кадастр ҳүжжети боиынша тииисли болған Хожели раионы, Абат МПЖ, Автомобил жолы көшеси 13-санлы жаида жаиласқан улыума жер маиданы 5200 кв.м. паидалы маиданы 719,34 кв.м. қурылыс асты маиданы 844,08 кв.м. автомобиллерге қысылған газ толтырыу компрессор станциясы имәратларына қаратылсын. «XOJELI FTUN » жууапкершилиги шекленген жәмииетинен Республика бюджетине 43 465 308,13 сум мәмлекетлик бажы өндирилсин. Шешиуши қарар қабыл етилген күннен бир аидан кеиин нызамлы күшине киреди. Шешиуши қарар нызамлы күшине киргеннен соң орынлау хат(лар) берилсин. Шешиуши қарар үстинен ол қабыл етилген күннен баслап бир аи ишинде усы суд арқалы Қарақалпақстан Республикасы судына апелляциялық арза бериу (прокурор протест келтириуи) яки нызамлы күшине кирген ҳәм апелляция тәртибинде көрилмеген шешиуши қарар үстинен ол нызамлы күшке кирген күннен баслап алты аи ишинде кассация тәртибинде арза бериу (прокурор протест келтириуи) мүмкин. Судья Г.А. Арзиева