Решение #2902440 economic_new

4-2301-2403/89-санлы экономикалық ис судья Г.Арзиева Өзбекстан Республикасы атынан ШЕШИЎШИ ҚАРАР Нөкис қаласы 2024-жыл 16-февраль Нөкис раионлар аралық экономикалық судының судьясы Г.Арзиева басшылығында, дауагер «Ҳудудгазтаъминот» акционерлик жәмииетиниң, жууапкер ҚР «TOZ UDUD» мәмлекетлик унитар кәрханасынан 3 878 460 сум қарыз, 1 939 230 сум пеня ҳәм 34 000 сум почта қәрежетинондириуди сораған дауа арзасын суд имәратында ашық суд мәжилисинде көрип шығып, төмендегилерди АН Ы ҚЛ А Д Ы: Дауагер «Ҳудудгазтаъминот» АЖ (кеиинги орынларда – дауагер) судқа дауа арза менен мүрәжат етип, жууапкер ҚР «TOZ UDUD» мәмлекетлик унитар кәрханасы (кеиинги орынларда – жууапкер)нен 3 878 460 сум қарыз, 1 939 230 сум пеня ҳәм 34 000 сум почта қәрежетин ндириуди сораған. Өзбекстан Республикасы Экономикалық процессуал кодексиниң (кеиин-ЭПК) 2032-статьясының биринши болимине мууапық, егер дауаның баҳасы юридик шахсларға қарата ең кем ис ҳақының жигирма барабарынан жеке тәртиптеги исбилерменлерге қарата болса – ең кем ис ҳақының бес барабарынан аспаса, дауа арзалар боиынша ислер әпиуаиыластырылған тәртипте көрип шығылыуы лазым. ЭПКниң 2034-статьясы сегизинши бөлимине мууапық суд әпиуаиыластырылған ис жүритиу тәртибиндеги исти суд додалауын өткерместен, тәреплерди шақыртпастан ҳәм олардың түсиниклерин еситпестен көрип шығады. Суд истеги ҳүжжетлерди үйренип шыгып, даўа арзаны қанаатландырўды мақул тапты. збекстан Республикасы Пуқаралық кодекси (кеиинги орынларда – ПК) 8 ҳәм 234-статьяларына мууапық миннетлемелер шәртнамадан, зыян жеткизиу нәтиижесинде ҳәмде усы Кодексте к рсетилген басқа тиикарлардан келип шығады. Бул жағдаида тәреплердиң миннетлемелери тәбииғыи газди к тере тутыныушыларға жеткизип бериу ҳәм қабыл қылыу шәртнамасынан келип шыққан. Истеги ҳүжжетлерге қарағанда, тәреплер ортасында 2023-жыл 29ноябрь күни тәбииғыи газди к тере тутыныушыларға жеткизип бериу ҳәм қабыл қылыу ҳаққында 230220227-санлы шәртнама дүзилген. Усы шәртнаманың 4.1-киши бәндине тиикар жеткизип бериуши з моинына газ тармақлары арқалы тутыныушының келисилген буиыртпасы боиынша тәбииғыи газ жеткизип бериу, тутыныушы болса з моинына усы шәртнамада к рсетилген к лемде газди қабыл қылыу ҳәмде т лемлерди белгиленген баҳа боиынша з уақтында әмелге асырыу миннетлемесин алған, 4.6-киши бәндинде, тутыныушы ҳәр аидың 10 сәнесине шекем алдыңғы аида паидаланған газ ушын ақырғы есап-китапты әмелге асырыуы кереклиги белгиленген. Дауагер тәрепинен шәртнама миннетлемелери лазым дәрежеде орынланып, газ тармақлары арқалы тутыныушының келисилген буиыртпасы боиынша тәбииғыи газ жеткизип берилген. Бирақ, жууапкер тәрепинен паидаланылған тәбииғыи газ ушын з уақтында т лемлер әмелге асырылмаған. Нәтиижеде жууапкердиң дауагер алдында 2024-жылдың 31-январь күнине 3 878 460 сум қарызы паида болған. Дауагер тәрепинен жууапкерге 2024-жыл 14-январь күнги ескертиу хаты (талапнама) менен мүрәжат етилип, паидаланылған тәбииғыи газ ҳақысын т леу талап етилген. Бирақ, жууапкер тәрепинен дауагердиң ескертиу хаты жууапсыз қалдырылған. Сол себепли шәртнаманың 6.1-бәндине тиикар 2023-жыл 10-март күни дауагер тәрепинен жууапкер тамғалау жолы менен газ тармағынан ажыратылып, бул ҳаққында дәлалатнама рәсмиилестирилген. Бул жағдаилар истеги шәртнама, з-ара салыстырыу дәлалатнамасы ҳәм басқа да ҳүжжетлер менен тастыиықланады. Шәртнаманың 4.6-бәндинде тутыныушы ҳәр аидың 10-сәнесине шекем алдынғы аида паидаланылған газ ушын ақырғы есап-китапты әмелге асырыуы керек екенлиги белгиленген. Дауагер “Худудгазтаъминот” акционерлик жәмииети шәртнманың 10.1.-киши бәнтине тиикар 2024-жыл 19-январь күни жууапкерге жиберилген ескертиу хаты усы күнге шекем ақыбетсиз қалдырылған, ҳәм қарыздарлық төленбеген.. Дауагер тәрепинен шәртнама мәжбуриятлары толық орынланған, бул истеги шәртнама, актлер ҳәм баскада хүжжетлер менен толық тастыиыкланады. ПКниң 333-статьясының биринши бөлимине тиикарланып қарыздар аиыбы болған жағдаида мәжбуриятты орынламаған яки лазым дәрежеде орынламағанлығы ушын, егер нызам ҳүжжетлеринде яки шәртнамада басқаша тәртип белгиленбеген болса, жууап береди деп көрсетилген. Өзбекстан Республикасыныӊ 1998-жыл 29-август күнги 670-Iсанлы “Хожалық жүритиуши субъектлер искерлигиниӊ шәртнамалықҳуқықыи базасы ҳаққында”ғы Нызамыныӊ 24-статьясында тәреплердиӊ бири шәртнама мәжбүриятларын орынламаған яки лазым дәрежеде орынламаған жағдаида екинши тәреп жеткерилген зыянды зыян көрген тәрепке төлеп береди деп түсиник берилген. Дауагер дауа арзасында шәртнаманың 8.6.-киши бәнтине көрежууапкерден мүддети өткен ҳәр бир күн ушын 0,4% паиызы муғдарында, бирақ төлем суммасының 50% аспаған ҳалда 1 939 230 сум пеня өндириуди сораған. Пеня талабы тиикарлы ҳәм қанаатландырылыуы лазым. Сол себепли, суд жууапкерден дауагер паидасына 3 878 460 сум тиикарғы қарызын, 1 939 230 сум пеня ҳәм 34 000 сум почта қәрежетин Республика бюджетине 340 000 сум мәмлекетлик бажы дириуди лазым тапты. Жоқарыдағыларға тиикар ҳәм Өзбекстан Республикасының Экономикалық процессуал кодекси 2032, 2034, 118, 176-179-статьяларын басшылыққа алып, суд ҚАРАР ЕТТИ: Дауа арза қанаатландырылсын. ҚР «TOZ UDUD» мәмлекетлик унитар кәрханасы есабынан дауагер «Ҳудудгазтаъминот» акционерлик жәмииети паидасына 3 878 460 сум тиикарғы қарызын, 1 939 230 сум пеня ҳәм 34 000 сум почта қәрежети өндирилсин. ҚР «TOZ UDUD» мәмлекетлик унитар кәрханасы есабынан Республика бюджетине 340 000 сум мәмлекетлик бажы өндирилсин. Шешиуши қарары нызамлы күшине киргеннен кеиин орынлау хат берилсин. Шешиуши қарар қабыл етилген күннен кеиин 10(он) күн өтип нызамлы күшине киреди ҳәм қарарға наразы тәреп усы суд арқалы Қарақалпақстан Республикасы судына апелляциялық тәртибинде арза бериуи (прокурор протест келтириуи) мүмкин. Судья Г.А. Арзиева