Решение #484530 Экономические

4-1804-2302/2639-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ (маҳсулот етказиб бериш шартномаси бўйича) Косон туман 2023 йил 11 октябрь Косон туманлараро иқтисодий суди судьяси А.Турақулов раислигида, Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Қашқадарё вилоят ҳудудий бошқармасининг даъвогар – *****манфаатида, жавобгар – *****ҳисобидан 4.270.658 сўм асосий қарз, 1.024.980 сўм пеняни ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишни соддалаштирилган тартибда кўриб чиқиб, қуйидагиларни бошқармаси судга даъвогар – *****манфаатида даъво ариза билан мурожаат этиб, жавобгар – *****ҳисобидан 4.270.658 сўм асосий қарз, 1.024.980 сўм пеняни ундиришни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (кейинги матнда - ИПК)нинг 2034-моддаси саккизинчи қисмига асосан суд соддалаштирилган иш юритиш тартибидаги ишни суд муҳокамасини ўтказмасдан, тарафларни чақиртирмасдан ва уларнинг тушунтиришларини эшитмасдан кўриб чиқади. Ушбу даъво аризаси жавогарга буюртма хат орқали юборилган. Мазкур иқтисодий иш бўйича тарафлар суд мажлиси тайиланган кун ва вақти ҳақида хабардор қилинган. Суд ишдаги мавжуд ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, ҳуқуқий баҳо бериб, қуйидаги асосларга кўра даъво талабларини тўлиқ қаноатлантиришни ҳамда ишни кўриш билан боғлиқ суд харажатларини жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Иш ҳужжатларига кўра, тарафлар ўртасида 2022 йил 19 август куни 52сонли хизмат кўрсатиш ҳақида шартнома расмийлаштирилган. Даъвогар томонидан жавобгарга 2022 йил 30 сентябрь куни 43-сонли ҳисоб фактурага асосан 4.270.658 сўмлик ер хайдаш ишлари бажариб берилган. Бироқ жавобгар томонидан бажарилган ишлар ҳақи шу кунга қадар тўланмасдан келинган. Натижада тарафлар ўртасида шартномалар бўйича 4.270.658 сўм миқдорида қарздорлик вужудга келган. Даъво талабини судгача ҳал қилиш бўйича кўрилган чоралар натижа бермаган. Суд даъво талабини асосли деб ҳисоблайди. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда – ФК деб юритилади)нинг 8, 234-моддаларига кўра, мажбурият - фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (кредитор) фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: молмулкни топшириш, ишни бажариш, ҳизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳоказо ёки муайян ҳаракатдан ўзини сақлашга мажбур бўлади, кредитор эса - қарздордан ўзининг мажбуриятларини бажаришни талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлади. Мазкур ҳолатда тарафларнинг мажбуриятлари шартномадан келиб чиққан. ФКнинг 703-моддасига кўра, ҳақ эвазига хизмат кўрсатиш шартномаси бўйича ижрочи буюртмачининг топшириғи билан ашёвий шаклда бўлмаган хизматни бажариш (муайян ҳаракатларни қилиш ёки муайян фаолиятни амалга ошириш), буюртмачи эса бу хизмат учун ҳақ тўлаш мажбуриятини олади. ФКнинг 236-моддасига кўра мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонунчилик ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиги керак, 237-моддасига асосан мажбуриятни бажаришдан бир томонлама бош тортиш ва шартнома шартларин бир томонлама ўзгартиришга йўл қўйилмайди. ФКнинг 238-моддасига мувофиқ мажбурият келишилган ва тарафлар учун мақбул усулда бажарилиши шарт. Мазкур ҳолатда суд тўпланган далиллар ва қонун ҳужжатларидан келиб чиқиб, даъво талабини тўлиқ қаноатлантиришни лозим деб ҳисоблайди. Шунингдек, даъвогар даъво талабида шартномавий мажбуриятлар лозим даражада бажарилмаганлиги сабабли жавобгардан 1.024.980 сўм пеня ундиришни ҳам сўраган. Тарафлар ўртасида тузилган шартномасининг 5-бандида сотиб олувчи етказиб берилган маҳсулот учун қарздорликни ўз вақтида тўлаб берилмаганлиги сабабли, мажбуриятлар бажарилмаган қисмининг кечиктирилган ҳар бир кун учун 0,4 фоиз миқдорида, тўланмаган сумманинг 50% ошмаган ҳолда пеня тўлаши кўрсатилган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида”ги Қарорининг 2-бандида судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, мажбурият бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шартлиги, 4-бандида ФКнинг 326-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан мажбуриятларнинг бажарилиш даражасини, мажбуриятда иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ҳақли эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг 327-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлиги ҳақида тушунтириш берилган. Шу боисдан суд даъвогарнинг 1.024.980 сўм пеня ундириш талабини қисман қаноатлантиришни яъни 427.065 сўмга камайтиришни лозим топди. ИПКнинг 118-моддасига асосан суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Юқоридагиларга кўра, суд даъвогарнинг даъво талабини қисман қаноатлантириб, жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига 4.270.658 сўм асосий қарз, 427.065 сўм пеня, олдиндан тўланган 33 000 сўм почта харажати ҳамда республика бюджетига 330.000 сўм давлат божи ундиришни, даъвони қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 8, 234, 236, 703моддаларини ҳамда Иқтисодий процессуал кодексининг 74, 112-113, 118, 176179, 186, 192, 2032, 2033, 2034, 2035-моддаларини қўллаб, суд бошқармасининг даъвогар – *****манфаатида берган даъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар – *****ҳисобидан даъвогар *****фойдасига 4.270.658 сўм асосий қарз, 427.065 сўм пеня, 33 000 сўм почта харажати; Республика бюджетига 330.000 сўм давлат божи ундирилсин. Даъвони қолган қисми рад этилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро варақаси берилсин. Ҳал қилув қароридан норози тараф ўн кун муддат ичида Косон туманлараро иқтисодий суди орқали Қашқадарё вилоят судига аппеляция тартибида шикоят бериши мумкин. Судья А.Турақулов