Решение #489788 Экономические

4-1101-2303/5080-сонли иқтисодий иш ЗАНГИОТА ТУМАНЛАРАРО ИҚТИСОДИЙ СУДИНИНГ ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ 2023 йил 26 сентябрь Зангиота туманлараро иқтисодий суди судьяси П.Закирова раислигида, судья ёрдамчиси Д.Каримовнинг суд мажлиси котиблигида, даъвогар “FFF” масъулияти чекланган жамияти JJJнинг жавобгар “TTT” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан 560 129 707 сўм асосий қарз, 280 064 854 сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни даъвогар вакили С.Сайдазимов (раҳбар), жавобгар вакили RRR (таъсисчи), учинчи шахс “WWW” МЧЖ вакили QQQ (раҳбар), эксперт (назорат ўлчови бўйича мутахассис) VVV иштирокида, суднинг маъмурий биносида, очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни А Н И Қ Л А Д И: Тошкент вилояти Оҳангарон туманида 2018 йил 1 октябрда Ўзбекистон Республикаси Бош вазири иштирокида ўтказилган сайёр йиғилиш баёнига кўра “TTT” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади) Тошкент вилояти Оҳангарон туманида сув таъминоти иншоотларини ва тармоқларини қуриш бўйича бош пудратчи этиб белгиланган. “FFF” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) ва жавобгар ўртасида 2018 йил 26 сентябрда 4 та пудрат шартномалари тузиш ҳакидаги оғзаки келишувга кўра даъвогар (пудратчи) Охангарон тумани Ургут МФЙ, Ўзбекистон (Қорахтой) МФЙ, Ёнариқ МФЙ ва Ойбуюк МФЙларда янги ичимлик суви қувурларини ўтказиш ишларини бажариш мажбуриятини, жавобгар (буюртмачи) эса қурилиш ишлари учун зарур шароитларни яратиш, уларни қабул қилиб олиш ҳамда келишилган тўловларни амалга ошириш мажбуриятини олган. Даъвогар ишларни бажаришга киришган, бироқ жавобгар шартномаларни тузишни турли сабабларга кўра кечиктирган. Зангиота туманлараро иқтисодий судининг 4-1101-2102/485-сонли иши бўйича 2021 йил 20 майда қабул қилинган ҳал қилув қарорига кўра даъвогарнинг жавобгарга нисбатан пудрат шартномасини тузиш мажбуриятини юклаш тўғрисидаги даъво талаби қаноатлантирилиб, жавобгарга пудрат шартномасини тузиш мажбурияти юклатилган. Мазкур шартномаларнинг 3-бандига кўра шартнома бўйича бажарилган ишлар қиймати белгиланган бўлиб, даъвогар 2018 йил 26 сентябрдаги 1-сонли шартномага кўра Оҳангарон тумани “Унгут” МФЙда 236 196 260 сўмлик, 2018 йил 26 сентябрдаги 2-сонли шартномага кўра Оҳангарон тумани “Ўзбекистон” МФЙда 280 680 410 сўмлик, 2018 йил 26 сентябрдаги 3-сонли шартномага кўра Оҳангарон тумани “Ёнариқ” МФЙда 25 787 728 сўмлик, 2018 йил 26 сентябрдаги 4-сонли шартномага кўра Оҳангарон тумани “Ойбуюк” МФЙда 17 465 309 сўмлик сув қувурларини ўрнатиш ишларини бажариши лозим бўлган. Шартномаларнинг 11-бандида пудратчи мазкур шартномага илова қилинадиган молиялаштириш жадвалига мувофиқ, биринчи аванс тўлови тушган кундан бошлаб ишларни бажаришга киришиши кўрсатилган. Шартномаларнинг 14-бандида буюртмачи пудратчига шартнома бўйича ишлар умумий қийматининг 15 фоизи миқдорида аванс ўтказиши, 15-бандида эса буюртмачи томонидан пудратчига аванс бериш ва жорий молиялаштириш учун молиялаштириш ва ишларни бажариш жадваллари асос бўлиб ҳисобланиши, 16-бандида жорий молиялаштириш бажарилган ишлар сифати текширилгандан кейин, берилган авансни ҳисобга олган ҳолда, ишларни бажариш ва молиялаштириш жадвалларига мувофиқ объектнинг умумий шартномавий жорий қийматининг 85 фоизигача доирасида амалга оширилиши, 17-бандида объектнинг шартномавий жорий қийматнинг қолган қисми буюртмачи ва пудратчи ўртасида узилкесил ҳисоб-китоб қурилиш тугаллангандан кейин ёки мазкур шартномада белгиланган кафолат муддати (бир йил) тамом бўлганидан кейин амалга оширилиши белгиланган. Шунингдек, шартномаларнинг 19-бандида буюртмачи мазкур шартнома бўйича ўз зиммасига қабул қилган мажбуриятларни шартнома кучга кирган кундан бошлаб 30 кун мобайнида бажармаган тақдирда, пудратчи бу ҳақда қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда буюртмачини ёзма равишда хабардор қилган ҳолда шартномага ўзгартиришлар киритиш ёки шартномани бир томонлама тартибда бекор қилиш ҳуқуқига эга эканлиги, бундан буюртмачи пудратчи томонидан бажарилган ишлар учун ҳақ тўлашдан озод қилинмаслиги назарда тутилган. Шартномаларнинг 31-бандига кўра пудратчи ўзи томонидан қурилишда қўлланиладиган қурилиш материаллари, асбоб-ускуналари ва бутловчи буюмлар, конструкциялар ва коммуникация тизимлари сифати лойиҳа ҳужжатларида кўрсатилган спецификацияларга, давлат стандартларига, техник шартларга мувофиқ бўлишини ҳамда уларнинг сифатини тасдиқловчи тегишли сертификатларга, техник паспортларга ва бошқа ҳужжатларга эга бўлишини кафолатлайди. 34-бандга кўра эса пудратчи буюртмачининг ишларни бажариш дафтарига киритилган ёзма рухсатномасидан кейингина ишларни бажаришга киришади. Бироқ, даъвогар томонидан қайд этилган қоидаларга риоя қилинмай, жавобгар томонидан тасдиқланган аниқ режа асосида иш бошланмаган. Даъво аризасида даъвогар ишларни бажарганлиги, жавобгар билан шартнома тузиш истагида унга шартномаларни берганида жавобгар шартномаларни имзолаш учун олиб қайтариб бермаганлиги, шартнома имзоланмаган бўлишига қарамай А-373 сонли автомагистрал йўл ёқасидаги даъвогар томонидан янги замонавий уйларни тоза ичимлик суви билан таъминлаш учун қувурлар ётқизиш ишлари қисман бажарилганлиги, бироқ бажарилган ишлар учун тўлов амалга оширилмаганлиги кўрсатилган. Жавобгар томонидан бажарилган ишлар қиймати тўлаб берилмаганлиги важи билан Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси Тошкент вилояти ҳудудий бошқармаси (кейинги ўринларда палата деб юритилади) даъвогар манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар ҳисобидан 560 129 707 сўм асосий қарз, 280 064 854 сўм пеня, жами 840 194 561 сўм қарздорликни ундиришни сўраган. Суднинг 2023 йил 4 июлдаги ажрими билан ишга низонинг предметига нисбатан мустақил талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахслар сифатида “WWW” МЧЖ, Тошкент вилояти “Toshkent suv ta’minoti” масъулияти чекланган жамияти ва унинг Оҳангарон тумани филиали жалб қилинган. Суднинг 2023 йил 14 июлдаги ажрими билан даъвогарнинг иш юзасидан экспертиза тайинлаш тўғрисидаги оғзаки илтимосномаси қаноатлантирилиб, иқтисодий иш бўйича назорат ўлчови экспертизаси тайинланган ҳамда назорат ўлчовини ўтказиш “Sharq Media loyiha” МЧЖ зиммасига юклатилган. Суд экспертизаси якунига қадар иш юритиш тўхтатиб турилган. Суднинг 2023 йил 31 августдаги ажрими билан “Sharq Media loyiha” МЧЖ томонидан назорат ўлчовини ўтказиш ишлари якунланиб, экспертиза хулосаси тақдим этилганлиги боис иш юритиш тикланган. Тарафларнинг экспертиза хулосаси юзасидан саволларига аниқлик киритиш мақсадида суднинг 2023 йил 18 сентябрдаги ажрими билан ишга “Sharq Media loyiha” МЧЖнинг ушбу иш бўйича назорат ўлчовини ўтказиш билан шуғулланган эксперт, “Sharq Media loyiha” МЧЖ бош мутахассиси VVV жалб этилган. Суд мажлисида даъвогар вакили назорат ўлчовини ўтказиш юклатилган жамият даъвогар билан шартнома тузмаганлиги, гувоҳлар кўрсатмаларига, даъвогар томонидан тақдим этилган бажарилган ишларни қабул қилиш далолатномаларига, қурилиш объектидан фото суръатлар ва бошқа иш билан боғлиқ ҳужжатларга эътибор берилмаганлиги, даъвогар томонидан келтирилган қум ва фойдаланилган техника воситалари учун тўловлар умуман ҳисобга олинмаганлиги, шу сабабли экспертиза хулосаси билан келишмаслигини таъкидлаб, назорат ўлчовини бошқа ташкилот ўтказишини оғзаки равишда илтимос қилди. Жавобгар вакили экспертиза хулосаси юзасидан эътирози йўқлигини маълум қилиб, даъвогарнинг илтимосномасини судга ҳавола қилди. Суд мажлисида иштирок этган учинчи шахс “WWW” МЧЖ вакили даъвогар фикрини қувватлаб, назорат ўлчовини бошқа ҳужжатлар билан қайта кўриб чиқиш лозимлигини билдирди. Суд даъвогарнинг такрорий экспертиза ўтказиш тўғрисидаги илтимосномасини муҳокама қилиб, уни якуний суд ҳужжати билан бирга ҳал қилишни лозим топди. Суд мажлисида даъвогар вакили даъво аризаси важларини қувватлаб, ишлар шошилинч тарзда ташкил этилганлиги, шартнома тузмасдан ҳам ишлар бажарганини, кейинчалик ҳужжатларни тегишли тартибда расмийлаштириш мақсадида жавобгарга берганида, жавобгар шартномаларни қайтармаганини, фақатгина суд қарори асосида жорий йилнинг бошида жавобгар шартномаларни имзолаб берганини таъкидлаб, даъво талабларини тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд мажлисида жавобгар вакили даъво аризасини қисман тан олиб, шартномалар даъвогар томонидан ишлар тўлиқ ва аниқ бажарилмаганлиги учун имзоланмай келингани, даъвогар томонидан эса тасдиқдан ўтмаган ишлар бажарилганлиги, якунига етказилмай ташлаб кетилгани, жавобгарнинг аввалги раҳбарияти томонидан ҳар бир ишчи ходим билан ҳисоб-китоб олиб борилганлиги, бироқ ҳозирги кунда бу ҳолатни исботлаб бера олмаслиги, эндиликда эса мазкур объектлар жавобгар томонидан буюртмачиларга топширилаётганлиги, объектларда бажарилган ишлар сифати бўйича жавоб берилаётганлигини маълум қилиб, суддан экспертиза хулосаси инобатга олинган ҳолда қарор қабул қилишни сўради. Суд мажлисида иштирок этган учинчи шахс “WWW” МЧЖ вакили даъвогар объектда ҳақиқатан иш бажарганлиги, бироқ барча ишлар раҳбарлар ташрифи сабабли жуда тез ташкил этилганлиги боис шартномаларни расмийлаштиришга улгурмаганликлари, экспертиза хулосаси билан келишмаслигини маълум қилиб, суддан қонуний қарор қабул қилишни сўради. Суд мажлисида иштирок этган назорат ўлчови бўйича мутахассис қурилиш объектига бориб текширув ўтказганлиги, тарафлардан иш бўйича ҳужжатлар талаб қилиб олганлиги, бироқ даъвогар ишлар ҳақиқатда бажарилиб, жавобгарга топширилганлиги исботловчи, қурилиш объектида ишлар олиб борилганлиги қайд этиб бориладиган дафтарни ва бошқа ҳужжатларни тақдим этмагани, бажарилган ишлар лойиҳачи ташкилот, буюртмачи, бош пудратчи томонидан қабул қилиб олиниши лозимлиги, бироқ даъвогар томонидан тақдим этилган далолатномалар тегишли тартибда расмийлаштирилмагани, бундан ташқари даъвогар раҳбари С.Сайдазимов махсус техника-монтаж ишлари бўйича тегишли малакага, сув қувурларини ўрнатиш бўйича махсус билимга эга эмаслигини маълум қилди. Суд муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тартибда (гибрид почта орқали) хабардор қилинган “Toshkent suv ta’minoti” масъулияти чекланган жамияти ва унинг Оҳангарон тумани филиали суд мажлисида вакилари иштирокини таъминламади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) 128-моддасининг биринчи қисмига кўра, агар суд иқтисодий суд ишларини юритиш иштирокчиси ўзига юборилган ажримнинг кўчирма нусхасини олганлиги ёки ушбу Кодексда назарда тутилган бошқа усулда хабардор қилинганлиги тўғрисида суд мажлиси бошлангунига қадар маълумотларга эга бўлса, ушбу иштирокчи тегишли тарзда хабардор қилинган деб ҳисобланади. Суд, ИПКнинг 127-128 ва 170-моддалари талабларига кўра, ишни учинчи шахслар вакили иштирокисиз кўриш мумкин деб ҳисоблайди. Суд, тарафлар вакилларининг тушунтиришлари ва кўрсатмаларини тинглаб, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра, даъвогарнинг такрорий экспертиза ўтказиш тўғрисидаги илтимосномасини қаноатлантиришни рад этишни, даъво талабларини қисман қаноатлантиришни, суд харажатларини тарафлар зиммасига уларнинг қаноатлантирилган ва рад қилинган талабларига мутаносиб равишда юклашни лозим топди. ИПКнинг 169-моддасига кўра ишда иштирок этувчи шахсларнинг янги далилларни талаб қилиб олиш тўғрисидаги ҳамда иш муҳокамаси билан боғлиқ бошқа барча масалалар бўйича аризалари ва илтимосномалари ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг фикрлари суд томонидан эшитиб бўлинганидан кейин ҳал қилинади. Ишда иштирок этувчи шахсларнинг аризалари ва илтимосномаларини кўриш натижалари бўйича ажрим чиқарилади. Суднинг ишда иштирок этувчи шахсларнинг аризалари ва илтимосномаларини қаноатлантириш тўғрисидаги ёки қаноатлантиришни рад этиш ҳақидаги хулосалари ишни кўриш натижалари бўйича чиқарилган суд ҳужжатида баён қилиниши мумкин. ИПК 82-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига кўра қўшимча экспертиза эксперт (экспертлар комиссияси) хулосасидаги бўшлиқларни тўлдириш учун тайинланади ва шу ёки бошқа эксперт (экспертлар комиссияси) томонидан ўтказилади. Эксперт (экспертлар комиссияси) хулосаси асосланмаган бўлса ёки унинг тўғрилигига шубҳа туғилганда ёхуд унга асос қилиб олинган далиллар ишончли эмас деб топилганда ёки экспертизани ўтказишнинг процессуал қоидалари жиддий бузилганда такрорий экспертиза тайинланади. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик судининг Пленумининг “Иқтисодий судлар томонидан экспертизага оид қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида” 2014 йил 20 июндаги қарори 16-бандининг учинчи хатбошисига кўра ИПК 82-моддасининг иккинчи қисмида эксперт (экспертлар комиссияси) хулосаси асослантирилмаганда ёки унинг тўғрилигига шубҳа туғилганда ёхуд унга асос қилиб олинган далиллар ишончли эмас деб топилганда ёки экспертизани ўтказишнинг процессуал қоидалари жиддий бузилганда қайта экспертиза тайинланиши белгиланган. Суд мажлисида даъвогар вакили экспертиза хулосаси билан келишмай, уни бошқа эксепртиза ташкилоти томонидан қайта кўриб чиқилишини сўраган бўлса-да, судга экспертиза хулосасини асоссиз эканлигини ёки унга асос қилиб олинган далиллар ишончли эмаслигини исботлаб бермади. Шунга кўра суд даъвогарнинг экспертиза хулосасини қайта кўриб чиқиш тўғрисидаги илтимосномасини қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг ФК 631-моддасининг биринчи қисмига кўра, пудрат шартномаси бўйича бир тараф (пудратчи) иккинчи тараф (буюртмачи)нинг топшириғига биноан маълум бир ишни бажариш ва унинг натижасини буюртмачига белгиланган муддатда топшириш мажбуриятини олади, буюртмачи эса иш натижасини қабул қилиб олиш ва бунинг учун ҳақ тўлаш мажбуриятини олади. Шунингдек, мазкур Кодекс 666-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, қурилиш пудрати шартномаси бўйича пудратчи шартномада белгиланган муддатда буюртмачининг топшириғи билан муайян объектни қуриш ёки бошқа қурилиш ишини бажариш мажбуриятини олади, буюртмачи эса пудратчига ишни бажариш учун зарур шароит яратиб бериш, ишни қабул қилиш ва келишилган ҳақни тўлаш мажбуриятини олади. ФК 673-моддасининг биринчи қисмига кўра, буюртмачи пудратчининг бажарган иши учун сметада назарда тутилган миқдорда, қонун ёки қурилиш пудрати шартномасида белгиланган муддатда ва тартибда ҳақ тўлайди. ФК 646-моддасининг биринчи қисмига асосан буюртмачи бажарилган ишни (унинг натижасини) пудрат шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда пудратчи иштирокида кўриб чиқиши ва қабул қилиши, иш натижасини ёмонлаштирадиган даражада шартномадан чекиниш ёки бошқа камчиликлар аниқланган тақдирда эса, бу тўғрида пудратчига дарҳол маълум қилиши шарт. ФК 680-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмига кўра пудратчидан қурилиш пудрати шартномаси бўйича бажарилган ишлар натижаси ёки, агар шартномада назарда тутилган бўлса, ишларнинг бажарилган босқичи топширишга тайёр эканлиги тўғрисида хабар олган буюртмачи дарҳол уни қабул қилиб олишга киришиши шарт. Агар қурилиш пудрати шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, буюртмачи ишлар натижасини қабул қилиб олишни ўз ҳисобидан ташкил этади ва амалга оширади. Қонунчиликда назарда тутилган ҳолларда ишларни қабул қилиб олишда давлат органларининг ва фуқаролар ўзини ўзи бошқариш органларининг вакиллари иштирок этиши лозим. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “Иқтисодий судлар томонидан қурилиш пудрати шартномасидан келиб чиқадиган низоларни ҳал этишда қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида” 2016 йил 23 декабрдаги 306-сонли қарорининг 9бандида берилган тушунтиришга мувофиқ, ФКнинг 646 ва 680моддаларига кўра, буюртмачи бажарилган ишни (унинг натижасини) пудрат шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда пудратчи иштирокида кўриб чиқиши ва қабул қилиши шарт бўлиб, бу ҳақда иккала тараф томонидан имзоланадиган далолатнома расмийлаштирилади. Ушбу Пленум қарори 10-бандининг учинчи хатбошисига кўра агар бажарилган ишлар ва уларни қабул қилиш ҳолати тегишли ҳужжатлар билан тасдиқланмаган бўлса ва буюртмачи уларни қабул қилишни рад этиш учун бажарилган ишларнинг ҳажмидан норози бўлганлигини важ қилиб келтирса, суд манфаатдор тарафнинг аризасига кўра бажарилган ишларнинг ҳажмини аниқлаш учун экспертиза тайинлаши шарт. “Sharq Media loyiha” МЧЖнинг 2023 йил 17 августдаги 101/23-сонли назорат ўлчови натижалари бўйича даъвогар қурилиш объектларида ишларни шартномасиз ҳамда бош пудратчи билан келишмай бажаришни бошлаганлиги, жавобгар даъвогарга 29 566 789,82 сўм миқдорида ойлик иш ҳақини тўлаб бериши лозимлиги тўғрисида хулоса қилган. ИПКнинг 66-моддасига асосан иш бўйича далиллар ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар ҳақидаги маълумотлар бўлиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг талаблари ва эътирозларини асословчи ҳолатлар, шунингдек низони тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа ҳолатлар мавжудлигини ёки мавжуд эмаслигини аниқлайди. Бундай маълумотлар ёзма ва ашёвий далиллар, экспертларнинг хулосалари, мутахассисларнинг маслаҳатлари (тушунтиришлари), гувоҳларнинг кўрсатувлари, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари билан аниқланади. Ушбу кодекснинг 72-моддасига кўра, қонун ҳужжатларига мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. Суд даъвогар томонидан ишлар бажарилганлиги, бироқ уларнинг қиймати 560 129 707 сўмни ташкил этиши далиллар билан исботлаб берилмаганлиги ҳамда экспертиза хулосасини инобатга олиб даъво талабини қисман асосли деб ҳисоблайди. Қайд этилганлардан келиб чиқиб, суд даъвогарнинг 560 129 707 сўм асосий қарз ундириш тўғрисидаги талабини 29 566 789,82 сўм миқдорида қаноатлантиришни, қолган қисмини рад этишни лозим топади. ФК 333-моддасининг биринчи қисмига кўра қарздор айби бўлган тақдирда мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФК 263-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ неустойка тўлаш тарафларнинг келишувида назарда тутилган ёки тутилмаганлигидан қатъи назар, кредитор қонунда белгиланган неустойка (қонуний неустойка)ни тўлашни талаб қилишга ҳақли. Ўзбекистон Республикасининг “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги Қонунини хўжалик судлари амалиётида қўллашнинг айрим масалалари ҳақидаги Олий хўжалик суди Пленумининг 2002 йил 4 мартдаги 103-сонли қарори 10-бандига биноан умумий қоидага кўра, қонун ҳужжатлари ва шартномада бошқача тартибда жавобгарлик назарда тутилмаган бўлса, шартнома шартларини бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик (шартнома интизомини бузганлик) учун Қонуннинг 25-32-моддаларига асосан жавобгарлик қўлланилади. Агар хўжалик шартномасида шартнома интизомини бузиш билан боғлиқ ҳолатлар учун жавобгарлик белгиланган бўлса, тарафларнинг жавобгарлиги шартномага асосан қўлланилади. Зангиота туманлараро иқтисодий судининг 4-1101-2102/ 485-сонли иши бўйича 2021 йил 20 майда қабул қилинган ҳал қилув қарори ижроси таъминланиб, тарафлар ўртасида шартномалар тузилган. Мазкур шартномаларнинг 59-бандига асосан даъвогар жавобгардан ундирилиши сўралган асосий қарздорлик суммасининг 50 фоизи миқдорида 280 064 854 сўм пеня ундиришни сўраган. Бироқ, экспертиза хулосасида даъвогарга тўлаб берилиши лозим бўлган сумма 29 566 789,82 сўм этиб белгиланганлиги боис, даъвогар жавобгардан фақат ушбу сумманинг 50 фоизи миқдорида пеня талаб қилишга ҳақли бўлиб, 14 783 394,91 сўм пеня ундириш талабини қўйиши мумкин бўлган. ФКнинг 326-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан мажбуриятларнинг бажарилиш даражасини, мажбуриятда иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ҳақли. Бу ҳақда, Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида” 2007 йил 15 июндаги 163-сонли қарорининг 4-бандида тушунтириш берилган. Суд тарафлар томонидан мажбурият бажарилиш даражасини инобатга олиб, пеня миқдорини 10 000 000 сўмга камайтиришни, қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Мазкур ҳолатда даъвогар даъво тақдим этишда қонунчилик ҳужжатларида белгиланган қоидаларга биноан давлат божи ва почта харажатлари тўламаган. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билан белгиланган давлат божи ставкаларига мувофиқ мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланади. ИПК 118-моддасининг биринчи қисмига асосан суд харажатлари тарафлар зиммасига уларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда юкланиши, еттинчи қисмига кўра давлат божи тўлашдан озод қилинган давлат органлари ҳамда бошқа шахслар томонидан юридик шахслар ва фуқароларнинг манфаатларини кўзлаб тақдим этилган даъво талабларини қаноатлантириш рад этилган ёки улар қисман қаноатлантирилган тақдирда, давлат божи манфаатлари кўзланиб даъво тақдим этилган шахслардан даъво талабларининг қаноатлантирилиши рад этилган қисмига мутаносиб равишда ундирилиши кўрсатилган. Юқоридагиларга кўра даъво аризаси судга давлат божи тўловисиз қабул қилинганлиги сабабли, суд харажатлари тарафлар зиммасига мутаносиб равишда тақсимланиши лозим. Қайд этилганларга асосан суд даъвогарнинг такрорий экспертиза ўтказиш тўғрисидаги илтимосномасини қаноатлантиришни рад этишни, даъвогарнинг даъво талабларини қисман қаноатлантиришни, жавобгардан республика бюджетига 887 003,69 сўм давлат божи, даъвогар фойдасига 33 000 сўм почта харажати, даъвогар ҳисобидан республика бюджетига 15 916 887,52 сўм давлат божи ундиришни лозим топди. Бинобарин, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 66, 72, 118, 128, 170, 176, 192-моддаларига асосланиб, суд ҚАРОР Қ И Л Д И: Даъвогарнинг такрорий экспертиза ўтказиш тўғрисидаги илтимосномасини қаноатлантириш рад этилсин. Даъво талаблари қисман қаноатлантирилсин. “TTT” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан “FFF” масъулияти чекланган жамияти фойдасига 29 566 789,82 сўм асосий қарз, 10 000 000 сўм пеня ва 33 000 сўм почта харажатлари ундирилсин. Даъво талабларининг қолган қисмини қаноатлантириш рад қилинсин. Республика бюджетига “TTT” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан 887 003,69 сўм давлат божи, “FFF” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан 15 916 887,52 сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро варақалари берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан бир ой муддат ичида Зангиота туманлараро иқтисодий суди орқали Тошкент вилоят судига апелляция тартибида шикоят қилиниши (прокурор эса ишда иштирок этувчи шахснинг мурожаати бўлган тақдирда протест келтириши) мумкин. Апелляция тартибида кўрилмаган иш кассация тартибида кўриб чиқилмаслиги ишда иштирок этувчи шахсларга тушунтирилсин. Судья П.Закирова