Решение #501014 Экономические

4-1101-2301/8603-сонли иқтисодий иш ЗАНГИОТА ТУМАНЛАРАРО ИҚТИСОДИЙ СУДИНИНГ ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ 2023 йил 5 сентябрь Зангиота туманлараро иқтисодий судининг раиси С.Солиев, судья ёрдамчиси Д.Каримовнинг суд мажлиси котиблигида, аризачи АААнинг жавобгар “БББ” оилавий корхонасининг фаолиятини вақтинча тўхтатиб туриш тўғрисидаги аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни аризачи вакили Ф.Раҳмонов (2023 йил 4 сентябрдаги 01109-4823-сонли ишончнома асосида), жавобгар вакили А.Раҳимов (раҳбарнинг акаси, оилавий корхонанинг аъзоси, шахсни тасдиқловчи ҳужжат асосида), Ф.Қаршиева (тингловчи)ларнинг иштирокида, суднинг маъмурий биносида, очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: ААА (бундан буён матнда аризачи деб юритилади) Зангиота туманлараро иқтисодий судига мурожаат қилиб, “БББ” оилавий корхонаси (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)нинг фаолиятини вақтинча тўхтатиб туришни сўраган. Суд мажлисида аризачи вакили жавобгар ишлаб чиқариш фаолиятини олиб бораётган ҳудудда истиқомат қилаётган фуқаронинг мурожаатига асосан ўрганиш ўтказилганда, жавобгар давлат экологик экспертизасининг ижобий хулосасини олмасдан гипс ва цементни қадоқлаш цехи фаолиятини йўлга қўйганлиги аниқланганлиги, шунга кўра судга ариза билан мурожаат этилганлиги, бироқ судга мурожаат этилгунга қадар жавобгар талаб этилган хулосани олганлигини маълум қилиб, ариза юзасидан қонуний қарор қабул қилишни сўради. Суд мажлисида иштирок этган жавобгар вакили оилавий корхонанинг аъзоси эканлиги, раҳбар унинг укаси эканлиги, аммо цехнинг фаолиятига доир ишни у юритиб келиши, ҳақиқатан ҳам экологик хулоса олмасдан фаолият юритганлиги, аммо жорий йилнинг 10 август куни экологик экспертизанинг ижобий хулосасини олганлигини таъкидлаб, аризани рад этишни сўради. Суд, ишдаги ҳужжатларни ўрганиб, суд мажлисида иштирок этган аризачи ва жавобгар вакилларининг тушунтиришларини тинглаб, қуйидаги асосларга кўра аризани қаноатлантиришни рад қилишни лозим топади: Иш ҳужжатларидан кўринишича, фуқаро Ф.Қаршиеванинг 2023 йил 13 июнь куни Ўзбекистон Республикаси Табиат ресурслари вазирлигининг ишонч телефони орқали қилган мурожаатига асосан визуал ўрганиш жараёнида Тошкент тумани, “Сабзавот” МФЙ ҳудуди, Катта ариқ кўчаси 30-уйда жойлашган жавобгарга қарашли гипс ва цементни қадоқлаш цехи ноқонуний фаолият олиб бораётганлиги, корхона фаолияти учун “Атроф-муҳитни таъсири тўғрисида ариза” лойиҳаси (ЗВОС) ишлаб чиқилмаганлигиги ва давлат экологик экспертизасининг ижобий хулосаси олинмаганлиги аниқланиб, бу ҳақида 2023 йил 20 июнь куни маълумотнома тузилган. Қайд этилган камчиликларни бартараф этиш юзасидан 2023 йил 20 июнда 124-сонли огоҳлантириш хати берилганлиги, аммо жавобгар камчиликларни бартараф этмаганлиги важи билан аризачи судга мурожаат этган. “Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 11-моддасига асосан Ўзбекистон Республикаси Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси ва унинг ҳудудий бошқармалари атроф-муҳитни муҳофаза қилиш соҳасида махсус ваколатли орган ҳисобланади. Ушбу Қонуннинг 14-моддасида хўжалик фаолиятининг атроф табиий муҳитга зарарли таъсири атроф табиий муҳит сифатининг аҳолининг экология жиҳатидан хавфсизлигини, табиий ресурсларни тиклаш ва муҳофаза қилишни кафолатловчи нормативлари ва стандартлари билан чеклаб қўйилиши белгиланган бўлса, 15-моддасида корхоналар, ташкилотлар ва муассасалар атроф муҳитга таъсирнинг йўл қўйилиши мумкин бўлган энг юқори даражаларини тартибга солувчи экологик ва бошқа йўсиндаги мезонларни ишлаб чиқишлари шартлиги, экологик нормативлар Ўзбекистон Республикаси Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси, Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги, Ўзбекистон Республикаси Саноат хавфсизлиги давлат қўмитаси томонидан ўз ваколатларига мувофиқ тасдиқланиши белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2014 йил 21 январдаги 14-сонли қарори билан тасдиқланган “Экологик нормативлар лойиҳаларини ишлаб чиқиш ва келишиш тартиби тўғрисида”ги Низомнинг 4-бандига асосан экологик нормативлар лойиҳалари ташкилотлар томонидан ишлаб чиқилади ҳамда экологик экспертизадан ўтказиш ва тасдиқлаш учун Ўзбекистон Республикаси Табиатни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси органларига тақдим этилади. “Экологик экспертиза тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 11-моддасида давлат экологик экспертизаси объектлари белгиланган бўлиб, унга кўра атроф табиий муҳит ҳолатига ва фуқаролар соғлиғига салбий таъсир кўрсатувчи ишлаб турган корхоналар ва бошқа объектлар ҳам давлат экологик экспертизаси объектлари ҳисобланади. “Экологик экспертиза тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 13-моддасига асосан ушбу Қонуннинг 11-моддасида кўрсатиб ўтилган объектларни давлат экологик экспертизасидан ўтказиш мажбурийдир. Давлат экологик экспертизаси Ўзбекистон Республикаси Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитасининг, Қорақалпоғистон Республикаси Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш қўмитасининг, вилоятлар ва Тошкент шаҳар экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаларининг ихтисослашган эксперт бўлинмалари томонидан ўтказилади. “Экологик экспертиза тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 21-моддасига кўра давлат экологик экспертизасининг хулосаси давлат экологик экспертизаси объектини молиялаш ва рўёбга чиқаришда юридик ва жисмоний шахслар томонидан ижро этилиши мажбурийдир. Давлат экологик экспертизасининг ижобий хулосаси бўлмай туриб, лойиҳаларнинг банк ва бошқа кредит ташкилотлари томонидан молияланиши, шунингдек уларнинг рўёбга чиқарилиши тақиқланади. “Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида” ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 48-моддасига асосан корхоналар, ташкилотлар, иншоотлар ва бошқа объектларнинг инсон саломатлигига ёки яшаш шароитига, табиий ресурсларга, муҳофаза этиладиган табиий ҳудудларга зарарли таъсир этган ёки бундай таъсир этиш хавфи туғилган тақдирда уларнинг фаолияти чекланиши, тўхтатиб қўйилиши, зарарли таъсир этиш сабабларини бартараф этишнинг имкони бўлмаган тақдирда эса тугатилиши ёки ўзгартирилиши мумкин. Бундай объектларнинг фаолиятини чеклаш, тўхтатиб қўйиш, тугатиш ёки ўзгартириш ҳамда айни вақтда уларни пул билан таъминлашни тўхтатиш хусусидаги қарорларни давлат ҳокимияти ва бошқарув идоралари, ўз ваколатларига мувофиқ экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш органлари чиқарадилар. Кўрсатилган чоралар тадбиркорлик субъектларига нисбатан суд тартибида қўлланилади, бундан фавқулодда вазиятлар, эпидемиялар ҳамда аҳолининг ҳаёти ва саломатлиги учун бошқа реал хавф юзага келишининг олдини олиш билан боғлиқ ҳолда фаолиятни ўн иш кунидан кўп бўлмаган муддатга тўхтатиб қўйиш ҳоллари мустасно. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) 217-моддаси биринчи қисмининг 3-бандига асосан фаолиятни чеклаш, тўхтатиб туриш ва тақиқлаш ҳуқуқий таъсир чораси ҳисобланади, бунда фавқулодда вазиятлар, эпидемиялар ҳамда аҳолининг ҳаёти ва соғлиғи учун бошқа ҳақиқий хавф юзага келишининг олдини олиш билан боғлиқ ҳолда фаолиятни ўн иш кунидан кўп бўлмаган муддатга тўхтатиб туриш ҳоллари мустасно. ИПК 221-моддасининг иккинчи қисмига мувофиқ суд ҳуқуқий таъсир чорасини қўллаш тўғрисидаги иш кўриб чиқилаётганда ҳуқуқий таъсир чорасини қўллаш учун асослар бор-йўқлигини аниқлайди. Аниқланишича, жавобгарга Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги Давлат экологик экспертизаси марказининг Тошкент вилояти филиали томонидан 2023 йил 10 август куни Давлат экологик экспертизасининг ижобий хулосаси берилган, шундай бўлса-да, аризачи бундай хулоса мавжуд эмаслиги важи билан судга асоссиз равишда мурожаат этган, шу боис арз қилинган талабни рад этиш лозим бўлади. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 9-моддаси биринчи қисмининг 19-бандига кўра аризачи ва жавобгар ҳуқуқий таъсир чораларини қўллаш тўғрисидаги ишлар бўйича давлат божи тўлашдан озод қилинган. Гарчи, жавобгар 2023 йил 10 августда Давлат экологик экспертизасининг ижобий хулосасини олган ва аниқланган камчиликни тўлиқ бартараф қилган бўлишига қарамасдан, аризачи 2023 йил 14 августда судга ариза киритганлигини инобатга олиб, ариза тақдим этишда тўланган почта харажатини суд аризачининг зиммасида қолдиришни лозим топади. Бинобарин, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 118, 176-179, 215-222-моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л д и: Арз қилинган талабни қаноатлантириш рад этилсин. ААА томонидан тўланган 33 000 сўм почта харажати зиммасида қолдирилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан 10 (ўн) кунлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят қилиш (прокурор ишда иштирок этувчи шахснинг мурожаати бўлган тақдирда протест келтириши) мумкин. Раислик қилувчи, судья С.Солиев