Решение #594040 Экономические

CHIRCHIQ TUMANLARARO IQTISODIY SUDI CHIRCHIK INTER-DISTRICT ECONOMIC COURT 111700, Chirchiq shahri, Istiqbol ko’chasi, 8 111700, Chirchik , Istikbol street, 8 Тel: 0.370-716-39-66, e.mail: i.chirchiq@sud.uz ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ 2023 йил 23 май Чирчиқ шаҳри 4-1102-2301/868-сонли иш раислигида, судья ёрдамчиси С.Маткурбанова котиблигида, даъвогар - Чирчиқ шаҳар прокуратураси “Худудий электр тармоқлари” АЖ манфаатида жавобгар “Чирчиқ шаҳар маҳалла ва оилани қўллаб қувватлаш бўлими” ҳисобидан 171.669.511,94 сўм асосий қарз, 79.997.642,31 сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича тўпланган ҳужжатларни очиқ суд мажлисида ўз биносида даъвогар вакили Н.Мирзахмедова (ишончнома асосида), жавобгар вакили Д.Хабибуллаева (ишончномасиз), учинчи шахслар “Иқбол” МФЙ раиси Э.Жўраев, “Ишонч” МФЙ раиси А.Абдулхаев иштирокида кўриб чиқиб, қуйидагиларни А Н И Қ Л А Д И: “Toshkent hududiy elektr tarmoqlari” АЖ ва “Чирчиқ шаҳар маҳалла ва оилани қўллаб қувватлаш бўлими” ўртасида 2017 йил 4 январда 30-0369-сонли юридик ва юридик мақомга эга бўлмаган тадбиркор истеъмолчилар учун электр таъминоти шартномаси тузилган. Шартномага кўра, корхона истеъмолчига электр энергиясини уланган тармоқ орқали етказиб бериши истеъмолчи-истеъмол қилинган энергия ҳақини ўз вақтида тўлаш мажбуриятини олган. Даъвогар Чирчиқ шаҳар прокуратураси “Ҳудудий электр тармоқлари” АЖ манфаатида иқтисодий судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар “Чирчиқ шаҳар маҳалла ва оилани қўллаб қувватлаш бўлими” ҳисобидан 171.669.511,94 сўм асосий қарз, 79.997.642,31 сўм пеня ундиришни сўраган. Суднинг 2023 йил 8 майдаги ажрими билан ишга низонинг предметига нисбатан мустақил талаб билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида жалб қилинган Чирчиқ шаҳар ҳокимлиги, “Х.Мақсудов” МФЙ, “Гулистон” МФЙ, “Гулзор” МФЙ, “Истиқлол” МФЙ, “Навбаҳор” МФЙ, “Кимёгар” МФЙ, “Мир Алишер” МФЙ, “Бирлик” МФЙ, “Ҳаёт гули” МФЙ, “Баҳор” МФЙ, “Маърифат” МФЙ, “Бахт” МФЙ, “Бобур” МФЙ, “Семург” МФЙ, “Ифтиҳор” МФЙ, “Кабутар” МФЙ, “А.Яссавий” МФЙ, “Ёшлик” МФЙ, “Маданият” МФЙ, “Умид” МФЙ, “Наврўз” МФЙ, “Қуёш” МФЙ, “В.Ҳайдаров” МФЙ, “Иқбол” МФЙ, “Лола” МФЙ, “Адолат” МФЙ, “Улуғбек” МФЙ, “Ишонч” МФЙ, “Дўстлик” МФЙ, “Нур” МФЙ, “Ҳумо” МФЙ, “Шодлик” МФЙ, “Камолот” МФЙ, “Турон” МФЙ, “Мурувват” МФЙ, “Чинор” МФЙ, “Мирзо Ғолиб” МФЙ, “А.Темур” МФЙ, “Юлдуз” МФЙ, “Камалак” МФЙ, “Тинчлик” МФЙ, “Шарқ” МФЙ, “Ғалаба” МФЙ, “Хамза” МФЙ вакиллари иштирок этмади. Бироқ, олдинги суд мажлисида иштирок этган учинчи шахс МФЙ раислари даъвогарнинг даъво талабига нисбатан эътироз билдириб, даъвони рад этишни сўраганлар. 1 Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 170-моддасига кўра, иш муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд мажлисига келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Суд мазкур қонун нормасини қўллаган ҳолда ишни учинчи шахслар вакили иштирокисиз кўриб чиқиш мумкин деб ҳисоблайди. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакили даъво талабини қўллабқувватлаб, жавобгар томонидан қарздорлик бартараф қилинмаганлигини билдириб, даъвони қаноатлантиришни сўради. Суд мажлисида иштирок этган жавобгар вакили даъвонинг асосий қарз қисмини тан олиб, ундирилиши сўралаётган пеняни рад этишни сўради. Суд мажлисида иштирок этган учинчи шахслар “Иқбол”, “Ишонч” МФЙ раиси суддан қонуний қарор қабул қилишни сўради. Суд, тарафлар вакилларининг кўрсатмаларини тинглаб, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра, даъвогарнинг даъво талабларини қисман қаноатлантиришни, ишни кўриб чиқиш билан боғлиқ суд харажатларини жавобгар зиммасига юклашни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда “ФК” деб юритилади)нинг 234-моддасига асосан мажбуриятлар шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур ҳолатда тарафларнинг мажбуриятлари энергия таъминоти шартномасидан келиб чиққан. ФКнинг 478-моддасининг 2-қисмига асосан, агар қонун ҳужжатларида, шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса ёки у мажбурият моҳиятидан келиб чиқмаса, туташтирилган тармоқ орқали газ, нефть ва нефть маҳсулотлари, сув ва бошқа товарлар билан таъминлаш муносабатларига нисбатан ушбу параграф (ЎзР ФКнинг 6-параграфи 468-478-моддалар) қоидалари қўлланади. ФКнинг 468-моддасига асосан, энергия таъминоти шартномасига мувофиқ энергия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонентга (истеъмолчига) энергия бериб туриш мажбуриятини олади, абонент эса қабул қилинган энергия ҳақини тўлаш, шунингдек шартномада назарда тутилган энергия истеъмол қилиш тартибига риоя этиш, тасарруфидаги энергетика шохобчаларидан фойдаланиш хавфсизлигини ҳамда ўзи фойдаланадиган энергия истеъмол қилувчи асбоб ва ускуналарнинг созлигини таъминлаш мажбуриятини олади. “Электр энергетикаси тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 27-моддасида электр энергия истеъмолчилари фойдаланилган электр энергияси учун ҳақни электр таъминоти шартномасида белгиланган муддатларда ўз вақтида тўлашга мажбур. ФКнинг 474-моддасига асосан, агар қонун ҳужжатларида ёки энергия билан таъминлаш шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, энергия ҳақи абонент амалда қабул қилган энергия миқдори учун тўланади. Иш ҳужжатларидан аниқланишича, тарафлар ўртасида 2017 йил 4 январда 30-0369-сонли шартнома тузилган. Шартномага мувофиқ корхона истеъмолчига электр энергиясини уланган тармоқ орқали етказиб бериши истеъмолчи-истеъмол қилинган энергия ҳақини ўз 2 “Электр энергетикаси тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 27-моддасига асосан электр энергия истеъмолчилари фойдаланилган электр энергияси учун ҳақни электр таъминоти шартномасида белгиланган муддатларда ўз вақтида тўлашга мажбур. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг “Электр энергияси ва табиий газдан фойдаланиш тартибини такомиллаштиришга доир қўшимча чоратадбирлар тўғрисида”ги 2018 йил 12 январдаги 22-сонли қарори билан тасдиқланган “Электр энергиясидан фойдаланиш Қоидалари”нинг 84-банига кўра, уланган қуввати 750 кВА ва ундан ортиқ бўлган истеъмолчилар электр энергияси учун табақалаштирилган тариф бўйича ҳисоб-китоб қилади (бюджет ташкилотлари, сув таъминоти ташкилотлари, фермер хўжаликлари ва сув истеъмолчилари уюшмаларининг насос станциялари, шунингдек Давлат бюджетидан молиялаштириладиган насос станциялари бундан мустасно). Қоиданинг 85-бандига мувофиқ истеъмолчининг цехлари ёки объектлари алоҳида жойлашган бўлса ва тақсимловчи умумий электр тармоққа эга бўлмаса, бу цехлар ёки бошқа алоҳида объектлар бўйича ҳисоб-китоблар истеъмолчининг ўзи билан ҳисоб-китоб қилишда қўлланадитган тарифдан қатъий назар, тегишли истеъмолчилар гуруҳлари учун белгиланган тарифлар бўйича амалга оширилади. Ушбу Қоиданинг 86-бандига кўра, табақалаштирилган тариф бўйича ҳисобкитоб қилмайдиган барча бошқа истеъмолчилар электр энергияси учун бир ставкали тариф бўйича ҳисоб-китоб қилади. Даъвогар шартномага асосан олган мажбуриятини бажарган, жавобгарга шартномада назарда тутилган миқдорда электр энергияси етказиб берган. Жавобгар шартномага асосан олган мажбуриятини бажармаслиги оқибатида ушбу низо келиб чиққан. ФКнинг 236-моддасида мажбурият мажбурият шартларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса – иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши кераклиги белгиланган. Даъвогарнинг жавобгар ҳисобидан 171.669.511,94 сўм асосий қарз ундириш талаби даъвогар вакилининг суд мажлисида берган кўрсатмалари ҳамда иш ҳужжатларида мавжуд бўлган далиллар билан ўз исботини топди. Юқорида қайд этилганларга кўра, суд даъвонинг ушбу талабини тўлиқ қаноатлантиришни лозим топади. Шунингдек, даъвогар даъво талабида асосий қарздорликни ундириб беришдан ташқари жавобгардан 79.997.642,31 сўм пеня ундиришни сўраган. Шартноманинг 3.12-бандига кўра, етказиб берилган энергия учун ўз вақтида ҳақ тўланмаса, Истеъмолчи Корхонага муддати ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун тўлов суммасининг 0,1 фоизи миқдорида пеня тўлашлиги белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 477-моддасига асосан, энергия таъминоти шартномаси бўйича мажбуриятлар бажарилмаган ёки лозим даражада бажарилмаган ҳолларда энергия билан таъминловчи ташкилот ёки абонент шу туфайли етказилган ҳақиқий зарарни қоплаши шарт. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2004 йил 1 ноябрдаги 511-сонли “Электр энергияси истеъмолчилари ва энергия билан таъминловчи ташкилотлар ўртасидаги ўзаро ҳисоб-китоблар тартиби тўғрисида”ги Низомнинг 3 11-бандига кўра, истеъмолчилар томонидан олинган электр энергияси қиймати учун ўз вақтида ҳақ тўланмаган тақдирда, энергия билан таъминловчи ташкилот амалдаги қонун ҳужжатларига мувофиқ муддати ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун 0,1 фоиз миқдорида, махсус тартибга кўра электр энергияси билан бериладиган корхоналар учун 0,2 фоиз миқдорида пеня ҳисоблайди. Жавобгарнинг шартномавий мажбуриятни бажармаганлиги сабабли, суд даъвонинг 79.997.642,31 сўм пеня ундириш талабини асосли деб ҳисоблайди. Бироқ, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 326-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан мажбуриятларнинг бажарилиш даражасини, мажбуриятда иштирок қилувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ҳақли. Бу ҳақда Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида” 2007 йил 15 июндаги 163-сонли қарорининг 4-бандидаги тушунтиришларни ҳамда тарафларнинг манфаатларини инобатга олиб, талаб қилинган 79.997.642,31 сўм пеня миқдорини 12.000.000 сўмгача камайтиришни, қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 118-моддасига асосан суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш ҳақидаги талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд харажатларининг камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд харажатлари жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Қайд этилганларга кўра, суд даъво аризасини қисман қаноатлантиришни, суд харажатларини жавобгар зиммасига юклашни лозим топди. Бинобарин, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 234, 326, 468-478-моддалари, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 118, 170, 176-179, 180-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР Қ И Л А Д И: Даъвогарнинг даъво талаблари қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар - “Чирчиқ шаҳар маҳалла ва оилани қўллаб қувватлаш бўлими” ҳисобидан даъвогар “Ҳудудий электр тармоқлари” АЖ ҳисобига 171.669.511,94 сўм асосий қарз, 12.000.000 сўм пеня, 30.000 сўм почта харажати ундирилсин. Жавобгар - “Чирчиқ шаҳар маҳалла ва оилани қўллаб қувватлаш бўлими” ҳисобидан Республика бюджетига 5.033.343,09 сўм давлат божи ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргандан кейин ижро варақаси берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья А.О.Хаитбоев 4