Решение #604473 Экономические

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI QUYICHIRCHIQ TUMANLARARO IQTISODIY SUDI РЕСПУБЛИКА УЗБЕКИСТАН КУЙИЧИРЧИКСКИЙ МЕЖРАЙОННЫЙ ЭКОНОМИЧЕСКИЙ СУД Toshkent viloyati, Quyichirchiq tumani, Do’stobod shaxri, "Do`stlik-1" M.F.Y, Markaziy ko`chasi Тошкентская область, Куйичирчикский район, город Дустобад, пос. "Дустлик-1" ул. Центральная Тошкент вилояти, Қуйичирчиқ тумани, "Дўстлик-1 МФЙ" Мустақиллик кўчаси Эл.почта: i.quyichirchiq@sud.uz Тел: 0 370 202 56 08. ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ 2023 йил 13 апрель *****-сонли иш Қуйичирчиқ туманлараро иқтисодий судининг судьяси *****нинг раислигида, судья ѐрдамчиси *****нинг котиблигида, даъвогар "*****" масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар "*****" хусусий корхонаси ҳисобидан 51.283.482 сўм асосий қарздорликни ундириш тўғрисидаги даъво аризасини тарафлардан даъвогар ишончли вакиллари ***** (2023 йил 19 январдаги ишончнома асосида), ***** (2023 йил 5 апрелдаги ишончнома асосида) ҳамда жавобгар ишончли вакиллари ***** (2023 йил 13 апрелдаги 5сонли ишончнома асосида), ***** (2023 йил 5 апрелдаги 4-сонли ишончнома асосида), ***** (2023 йил 5 апрелдаги 4-сонли ишончнома асосида)лар иштирокида, иш ҳужжатлари билан биргаликда суд биносида, очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни, А Н И Қ Л А Д И: Даъвогар "*****" масъулияти чекланган жамияти жавобгар "*****" хусусий корхонаси ҳисобидан 51.283.482 сўм асосий қарздорликни ундиришни сўраган. Суд муҳокамасида иштирок этган даъвогар вакиллари даъво аризасида келтирилган важларни такрорлаб, тарафлар ўртасида тузилган шартномалар бўйича вужудга келган қарздорлик бартараф қилинмаганлигини маълум қилиб, даъво аризасини қаноатлантиришни сўради. Суд муҳокамасида иштирок этган жавобгар ишончли вакиллари даъво талабига ўзининг эътирозларини билдириб, қарздорлик бўлганлигини бироқ иқтисодий суд қарори билан қарздорлик қисман қоплаб берилганлигини билдириб, судга даъво муддатини қўллаш юзасидан ариза тақдим этиб, даъво талабининг даъво муддати ўтган қисми тўлиқ асоссизлигини, қолган қисми ҳужжатлар асосида исботланмаганлигини баѐн қилиб, даъво аризасини қаноатлантиришни рад қилишни сўради. Суд, ишда тўпланган материалларни ўрганиб чиқиб, уларни таҳлил қилиб, ишда иштирок этувчи тарафлар вакилларининг тушунтиришларини тинглаб, қуйидаги асосларга кўра даъвогарнинг давъо талабларини қисман қаноатлантиришни ва ишни кўриш билан боғлиқ суд харажатларини тарафлар ўртасида қаноатлантирилган ва рад қилинган қисмларга нисбатан мутаносиб равишда тақсимлашни лозим деб топади. Иш ҳужжатларида кўринишича тарафлар "*****" масъулияти чекланган жамияти (кейинги ўринларда "Маъмурият" деб юритилади) ҳамда "*****" хусусий корхонаси (кейинги ўринларда "Мулкдор-ижара олувчи" деб юритилади) ўртасида: 2020 йил 01 январда "Деҳқон бозори ҳудудида хусусиймулк эгаларининг бозор инфратузилмасидан фойдаланиш бўйича" 1-сонли, 2-сонли, 3-сонли, 4-сонли, 5-сонли ҳамда 6-сонли ижара шартномалари расмийлаштирилган. Мазкур ижара шартномаларининг 1-бўлими 1-бандига асосан мазкур шартнома "Маъмурият" билан "Мулкдор-ижара олувчи"ўртасида Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2010 йил 10 апрелдаги ПҚ-1326-сонли Қарори, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2012 йил 28 августдаги "Бозорлар ва савдо комплекслари фаолиятини тартибга солишга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида"ги 253-сонли қарори ҳамда Тошкент вилояти ҳокимининг 2019 йил 30 декабрдаги "Тошкент вилоятидаги бозорлар ва савдо комплекслари маъмурияти тоомнидан 2020 йилда ундириб олинадиган бир марталик йиғимлар ижара тўловлари ва кўрсатиладиган хизматлар қийматининг янги миқдорларини жорий этиш тўғрисда"ги 871-сонли қарори талаблари асосида деҳқон бозори ҳудудидаги инфратузилмадан фойдаланганлиги учун ундириладиган тўлов миқдорлари ва муддатларини тартибга солиш шартноманинг предмети сифатида белгиланган. Ушбу шартноманинг 2-бўлимида томонларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари белгиланган бўлиб, мазкур бўлимнинг 2.1-бандига кўра, "Маъмурият" шартнома бўйича "Тадбиркор" томонидан мажбуриятларни бажарилиши устидан назорат олиб бориш, "Мулкдор" томонидан эгалик ҳуқуқи берилган савдо шахобчаси майдонидан ташқари савдо шахобчаси олдига қўшимча раста ѐки товар моддий бойликларни қўйган ҳолда савдо фаолиятини амалга оширганда ТСШ ташқарисида фойдаланилаѐтган ер майдони ҳам уланган ҳолда шартномага киритилиши ва ушбу қўшимча майдон учун Тошкент вилоят ҳокимининг 2019 йил 30 декабрдаги "Тошкент вилоятидаги бозорлар ва савдо комплекслари маъмурияти томонидан 2020 йилда ундириб олинадиган бир марталик йиғимлар, ижара тўловлари ва кўрсатиладиган хизматлар қийматининг янги миқдорларини жорий этиш тўғрисида"ги 871-сонли қарори талабларининг иловаси талаблари асосида реклама жойлаштиришга ажратилган ер майдонидан фойдаланганлиги учун ҳар бир кв.метр учун кунига 3.000 сўмдан ижара тўлови ҳисобланиши ва ундирилиши юзасидан ўзаро келишган. Шунингдек, "*****" масъулияти чекланган жамияти (кейинги ўринларда "1-тараф" деб юритилади) ҳамда "*****" хусусий корхонаси (кейинги ўринларда "2-тараф" деб юритилади) ўртасида 2022 йил 01 январда "Бозор инфраструктурасини ривожлантириш ва ободонлаштириш, коммунал хизматлар бўйича (ер ижараси жумладан) тўловлар Тошкент вилоят ҳокимининг 30.12.2019 йил 871-сонли қарорига асосан 30-сонли, 31-сонли, 32сонли, 33-сонли, 34-сонли, 35-сонли ҳамда 36-сонли шартномалар тузилган. Тарафлар ўртасида тузилган шартномаларнинг 1-бўлими 1.1-1.2бандиларига асосан деҳқон бозор маъмурияти "2-тараф" билан Ўзбекистон Республикаси Президентининг 26.04.2010 йилдаги ПҚ-1326-сонли қарорига асосан шартнома асосида ободонлаштириш, бозорларни ривожлантириш учун (ер ижараси, шу жумладан) "2-тараф"га пул тўлаш мажбурияти юклатилиши, бозор ҳудудида тадбиркорлар ва аҳоли учун қулай шарт-шароит, ободонлаштириш ва бозорни ривожлантириш ҳамда ер ижараси тўловини тўлаш мажбуриятини олиши юзасидан ўзаро келишган. Шунингдек, мазкур шартноманинг 2-бўлими 2.1-2.4-бандларига асосан Тошкент вилояти ҳокимининг 2019 йил 30 декабрдаги 871-сонли қарорига асосан деҳқон бозори маъмуриятига "2-тараф" бозорни ривожлантириш ва ободонлаштириш учун ҳар ойда савдо шахобчасининг, маиший хизмат кўрсатиш объекти (хожатхона, сартарошхона ва бошқалар) эгаллаб турган ер майдонидан келиб чиқаан ҳолда (ер ижараси қўшиб ҳисобланади) бир ойда бир маротаба ҳар бир кв.метр ер майдон учун 12.000 сўмдан қўшилган қиймат солиғи (ҚҚС) билан тўлаши, (умумий ер майдонини ҳисобга олиб, тўлов миқдори бир ойлик ва чораклик тўлов белгиланиши), Тошкент вилояти ҳокимининг 2019 йил 31 декабрдаги 871-сонли Қарорининг 2-иловасига асосан турғун шахобчаларининг атрофидан кўргазма стендлар ѐки пешлавха (реклама) сифатида қўшимча майдондан фойдаланганлик учун бир кв.метр майдонга 70.000 сўм миқдорда шунингдек, Тошкент вилояти ҳокимининг 2019 йил 31 декабрдаги 871-сонли Қарорининг 3-иловасига асосан ер майдонларидан фойдаланганлик учун ҳар бир кв.метр майдонга 70.000 сўм миқдорида тўловларни тўлаб бориш, шартнома амал қилиш муддати даврида Тошкент вилояти ҳокимининг қарорлари бўйича бир кв.метр ер майдонини сатҳи учун тўланадиган тўлов миқдорига ўзгартириш киритилган тақдирда, тўловлар ўзгарган миқдорда ундирилиши ўзаро белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Президентинниг 2010 йил 26 апрелдаги "Деҳқон бозорлари ва савдо комплекслари фаолиятини ташкил қилишни янада такомиллаштириш чора-тадбирлар тўғрисида"ги ПҚ-1326-сонли Қарорининг 4-бандида Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари ҳудудий молия ва солиқ органлари билан келишилган ҳолда бозорлар ва савдо комплексларининг маъмурияти томонидан ундириб олинадиган бир марталик йиғимлар, ижара тўлови ва кўрсатиладиган хизматлар қиймати миқдорларини ҳар йили тасдиқлаши белгиланган. Тарафлар ўртасида тузилган шартномаларнинг 3-бўлими 3.1-3.3бандларига мувофиқ, шартномалардаги тўлов Тошкент вилоят ҳокимининг қарорига биноан ҳар ой учун шу ойнинг 15 санасига қадар тўлаб борилиши, тўлов тури ихтиѐрийлиги, ушбу шартноманинг 3.1-бандида кўрсатилган муддатда тўловлар амалга оширилмаган тақдирда тўловлар мажбурий ундирувга қаратилиб, мулк эгасидан ундирилиши ўзаро белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (бундан буѐн матндаФК деб юритилади) 236-моддасига мувофиқ мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ѐки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши керак. Даъвогар "*****" масъулияти чекланган жамияти томонидан тарафлар ўртасида 2022 йил 01 январда тузилган "Бозор инфраструктурасини ривожлантириш ва ободонлаштириш, коммунал хизматлар бўйича (ер ижараси жумладан) тўловлар Тошкент вилоят ҳокимининг 30.12.2019 йил 871-сонли қарорига асосан 30-сонли, 31-сонли, 32-сонли, 33-сонли, 34-сонли, 35-сонли ҳамда 36-сонли ҳамда 2020 йил 01 январда "Деҳқон бозори ҳудудида хусусий мулк эгаларининг бозор инфратузилмасидан фойдаланиш бўйича" тузилган 1- сонли, 2-сонли, 3-сонли, 4-сонли, 5-сонли ҳамда 6-сонли ижара шартномалари бўйича "*****" хусусий корхонаси ҳисобидан 2022 йил 22 ноябрь ҳолатига жами 51.283.482 сўм қарздорлик ҳисобланган. ФКнинг 333-моддасига асосан, қарздор айби бўлган тақдирда мажбуриятни бажармаганлиги ѐки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонун ҳужжатларида ѐки шартномада бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, жавоб бериши назарда тутилган. Даъвогар томонидан жавобгарга қарздорликни тўлаш юзасидан 2023 йил 15 февралда 10-сонли талабнома билан мурожаат қилинган бўлсада, ушбу талабнома жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Суд муҳокамаси жараѐнида жавобгар "*****" хусусий корхонаси даъвогарнинг даъво талабининг даъво қилиш муддати ўтган қисми бўйича даъво муддатини қўллаб, даъво талабини рад қилишни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 150-моддасида умумий даъво муддати уч йил қилиб белгиланган ҳамда ушбу кодекснинг 153-моддасида бузилган ҳуқуқни ҳимоя қилиш талаби даъво муддатининг ўтганлигидан қатъи назар, судда кўриб чиқиш учун қабул қилиниши, даъво муддати суд томонидан фақат низодаги тарафнинг суд қарор чиқаргунича берган аризасига мувофиқ қўлланилиши, қўлланиш тўғрисида низодаги тараф баѐн қилган даъво муддатининг ўтиши суднинг даъвони рад этиш ҳақида қарор чиқариши учун асос бўлаши назарда тутилган. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 2015 йил 19 июндаги "Иқтисодий судлар томонидан фуқаролик қонун ҳужжатларининг даъво муддатига оид нормаларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида"ги 282-сонли қарорининг 8-бандида ФК 153-моддасининг иккинчи қисмига кўра даъво муддати суд томонидан фақат низодаги тарафнинг қарор чиқарилгунигача берган аризасига мувофиқ қўлланилиши, 10-бандида даъво муддатини қўллаш тўғрисидаги низодаги тараф баѐн қилган даъво муддатининг ўтиши суднинг даъвони рад этиш ҳақида қарор чиқариши учун асос бўлиши юзасидан раҳбарий кўрсатма берилган. Гарчи, даъвогар "*****" масъулияти чекланган жамияти даъво талабида 2020 ва 2022 йилларда тузилган шартномаларни асос сифатида келтирган бўлсада, даъво талабида 2018, 2019 йиллардаги юзага келган қарздорликларни ҳам қўшиб ҳисоблаб асоссиз равишда 51.283.482 сўм қарздорлик ҳисобланган. Илова қилинган ҳужжатларга кўра, 2020 йил шартномалардан ҳосил бўлган қарздорлик суммаси тақдим этилган бир томонлама солиштирма далолатномага асосан 9.005.302 сўмни, 2022 йил шартномалардан эса 24.369.600 сўмни, жами ҳақиқатда даъво аризада асос қилиб келтирилган 2020 йил ва 2022 йил шартномалар бўйича қарздорлик (9.005.302+24.369.600=33.374.902) 33.374.902 сўмни ташкил этган. Даъво суммасининг қолган қисми асоссиз ҳисобланади ва у қаноатлантиришдан рад этилиши лозим. Шунингдек, жавобгарнинг даъво талаби бўйича даъво муддати ўтган қисмига нисбатан даъво муддатини қўллаш тўғрисидаги аризасини қаноталантириб, 2020 йил учун тузилган шартномалардан келиб чиққан 9.005.302 сўм қарздорлик учун даъво муддатини қўллаган ҳолда қаноатлантириш рад этишни, 2022 йил шартномалардан келиб чиққан 24.369.600 сўм миқдорда қарздорликни қаноатлантиришни лозим деб ҳисоблайди. Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекс 66-моддасига кўра, иш бўйича далиллар ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар ҳақидаги маълумотлар бўлиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг талаблари ва эътирозларини асословчи ҳолатлар, шунингдек низони тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа ҳолатлар мавжудлигини ѐки мавжуд эмаслигини аниқлаши ҳамда бундай маълумотлар ѐзма ва ашѐвий далиллар, экспертларнинг хулосалари, мутахассисларнинг маслаҳатлари (тушунтиришлари), гувоҳларнинг кўрсатувлари, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари билан аниқланади. Ушбу кодекснинг 72-моддасига кўра, қонун ҳужжатларига мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. Юқоридагилардан келиб чиқиб суд, даъвогарнинг даъво талабини қисман қаноатлантириб, жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига 24.369.600 сўм асосий қарзни ундиришни, даъво талабининг қолган қисминии қаноатлантиришдан рад қилишни, Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси 118-моддаси талабларига асосан ишни кўриш билан боғлиқ суд харажати (давлат божи)ни тарафлар ўртасида қаноатлантирилган ҳамда рад қилинган қисмига нисбатан улар ўртасида мутаносиб равишда тақсимлашни, почта харажатини жавобгар зиммасига юклашни лозим деб топади. Бинобарин, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 66, 72, 118, 176-180, 186, 187-моддаларига асосан, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Жавобгар "*****" хусусий корхонасининг даъвогарнинг даъво талаби бўйича даъво муддати ўтган қисми (2020 йил учун)га нисбатан даъво муддатини қўллаш тўғрсидаги аризаси қаноатлантирилсин. Даъвогарнинг даъво талаби қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар "*****" хусусий корхонаси ҳисобидан даъвогар "*****" масъулияти чекланган жамияти фойдасига 24.369.600 сўм асосий қарз, 487.392,36 сўм давлат божи, 30.000 сўм почта харажатлари ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисми қаноатлантиришдан рад қилинсин. Давлат божининг қолган қисми даъвогар томонидан тўланганлиги инобатга олинсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро варақалари берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан бир ойлик муддат ичида шу суд орқали Тошкент вилояти суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Судья: *****