Решение #615864 Экономические

CHIRCHIQ TUMANLARARO IQTISODIY SUDI CHIRCHIK INTER-DISTRICT ECONOMIC COURT 111700, Chirchiq shahri, Istiqbol ko’chasi, 8 111700, Chirchik , Istikbol street, 8 Тel: 0.370-716-39-66, e.mail: i.chirchiq@sud.uz ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ 2023 йил 28 март 4-1102-2302/605-сонли иш Чирчиқ туманлараро иқтисодий суди, судьяси А.К.Пайғамов раислигида, судья ёрдамчиси Ю.Холматов котиблигида, даъвогар – Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Тошкент вилояти ҳудудий бошқармасининг Ўзбекистон Республикаси АТ “Xalq bank” манфаатида жавобгар – “Seytbekov Omarali Stroy” хусусий корхонаси ҳамда қўшимча жавобгарлар – “Platinum Mir Stroy” МЧЖ ва “Chirchiq Stroy Montaj Servis” МЧЖга нисбатан солидар тартибда 147.793.000 сўм муддати ўтган асосий қарз, 27.600.000 сўм асосий қарздорлиги бўйича ҳисобланган фоиз ва 13.800.000 сўм пеня жами 189.193.000 сўм қарздорликни ундириш ва ундирувни қўшимча жавобгарга тегишли Тошкент вилояти, Бўстонлиқ тумани, Искандар МФЙ ҳудудида жойлашган, кадастр рақами 11:03:07:01:02:0184-сонли бўлган, умумий майдони 0,20 га ер майдонида жойлашган нотурар жой Бостирма биносига қаратиш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича иқтисодий ишни даъвогар вакили – И.Ғуломов (2023 йил 9 январдаги 03-33-5/6-сонли ишончнома асосида), жавобгар “Seytbekov Omarali Stroy” хусусий корхонаси вакили – Р.Эшаматов (корхона раҳбари) иштирокида суд биносида очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Тошкент вилояти ҳудудий бошқармаси Ўзбекистон Республикаси АТ “Xalq bank” манфаатида (бундан буён матнда – даъвогар деб юритилади) Чирчиқ туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “Seytbekov Omarali Stroy” хусусий корхонаси (бундан буён матнда – жавобгар деб юритилади) ҳамда “Platinum Mir Stroy” МЧЖ ва “Chirchiq Stroy Montaj Servis” МЧЖ (бундан буён матнда – қўшимча жавобгар деб юритилади)га нисбатан солидар тартибда 147.793.000 сўм муддати ўтган асосий қарз, 27.600.000 сўм асосий қарздорлиги бўйича ҳисобланган фоиз ва 13.800.000 сўм пеня жами 189.193.000 сўм қарздорликни ундириш ва ундирувни қўшимча жавобгарга тегишли Тошкент вилояти, Бўстонлиқ тумани, Искандар МФЙ ҳудудида жойлашган, кадастр рақами 11:03:07:01:02:0184сонли бўлган, умумий майдони 0,20 га ер майдонида жойлашган нотурар жой Бостирма биносига қаратишни сўраган. Даъво аризасида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси вакили иштирокисиз ишни кўриб чиқиш тўғрисидаги ариза баён этилган. Қўшимча жавобгарларнинг манзилига юборилган суд муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисидаги суд ажрими бўйича почта алоқаси ходимлари томонидан “қабул қилиб олувчи кўрсатилган манзилда яшамайди” ва “берилган манзил бўйича ташкилот топилмади” қайдлари билан гибрид почта тизимига маълумот киритилган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан кейин матнда - ИПК)нинг 128-моддаси талабларига кўра, суд томонидан юридик шахснинг судга маълум бўлган охирги жойлашган ери (почта манзили), фуқаронинг яшаш жойи бўйича юборилган ажримнинг кўчирма нусхаси олувчи кўрсатилган манзилда йўқлиги сабабли топширилмаган ва бу ҳақда алоқа муассасаси судни хабардор қилган бўлса, тараф суд томонидан тегишли тарзда хабардор қилинган деб ҳисобланишини инобатга олган ҳолда, суд ишни қўшимча жавобгарлар вакиллари иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди Суд мажлисида даъвогар вакили судга 2023 йил 16 мартдаги 131-сонли банк маълумотномасини тақдим қилиб, даъвогар даъво аризаси билан судга мурожаат қилгандан сўнг жавобгар томонидан тўловлар қисман тўловлар амалга оширганлигини маълум қилиб, жавобгардан қолган жами 126.539.000 сўм кредит қарздорлигини ундиришни ва ундирувни қўшимча жавобгарга тегишли нотурар жой бостирма биносига қаратишни сўради. Суд мажлисида иштирок этган жавобгар “Seytbekov Omarali Stroy” хусусий корхонаси раҳбари судга ёзма ариза тақдим қилиб, қарздорликни тан олишини ва жами 126.539.000 сўм кредит қарздорлигини қисқа фурсатда тўлаб бериини кафолат берган. Суд, ишда иштирок этган тарафлар вакилларининг кўрсатмалари ва тушунтиришларини тинглаб, иш ҳужжатларини ўрганиб, қуйидаги асосларга кўра даъво талабларини қисман қаноатлантиришни, ишни кўриш билан боғлиқ суд харажатларини эса жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан кейин матнда ФК)нинг 744-моддасига асосан, кредит шартномаси бўйича бир тараф – банк ёки бошқа кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (қарз олувчига) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари кредит бериш, қарз олувчи эса олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш мажбуриятини олади. Ишдаги мавжуд ҳужжатлардан кўринишича, тарафлар ўртасида 2021 йил 24 июнда 44-сонли кредит шартномаси имзоланган бўлиб, унга мувофиқ банк жавобгарга 12 ой муддатга, 2 ой имтиёзли давр, йиллик 22,99 фоиз устама ҳақ тўлаш шарти билан, 500.000.000 сўм пул маблағи “Алюмень ва пластик профилидан маҳсулотлар ишлаб чиқариш” фаолиятини амалга оширишда айланма маблағларини тўлдириш мақсадида кредит маблағи ажратилган. Мазкур шартноманинг 2.5-бандига асосан, фоизларни тўлаш муддати, ҳар жорий ойнинг 15 санасига қадар белгиланган. Мазкур кредит таъминоти сифатида 2021 йил 28 июнда ипотека шартномаси имзоланган бўлиб, унга асосан қўшимча жавобгарга тегишли бўлган Тошкент вилояти, Бўстонлиқ тумани, Искандар МФЙ ҳудудида жойлашган, кадастр рақами 11:03:07:01:02:0184-сонли бўлган, умумий майдони 0,20 га ер майдонида жойлашган нотурар жой Бостирма биноси гаровга қўйилган. Кредит шартномасининг ажралмас қисми бўлган тўлов графигида асосий кредит қарзини қайтариш ва унинг фоизларини тўлаш муддатлари белгиланган (келишилган) бўлиб, унга кўра жавобгар графикка мувофиқ асосий кредит қарзини кредит асосий қарзига нисбатан имтиёзли давр тугаганидан кейин бўлиб-бўлиб (қисмлаб) қайтариши ҳамда ҳар ойда кредитнинг фоизларини тўлаб бориши лозим. Кредит шартномаcига кўра жавобгар кредит тўлови ва унга ҳисобланган фоизларни ўз вақтида ва тўлиқ тўлаб бориш мажбуриятини олган. Бироқ, жавобгар кредит шартномаси талабларини бузиб кредит бўйича асосий қарз ва унга ҳисобланган фоизларни тўламасдан келганлиги натижасида жавобгарнинг даъвогар олдида 147.793.000 сўм муддати ўтган асосий қарз, 27.600.000 сўм асосий қарздорлиги бўйича ҳисобланган фоиз ва 13.800.000 сўм пеня жами 189.193.000 сўм кредит қарздорлиги вужудга келган. Даъвогар томонидан жавобгарга юборилган қарздорликни тўлаш ҳақидаги 2022 йил 27 декабрдаги 06/22-33-сонли талабнома эътиборсиз қолдирилган. ИПКнинг 66-моддасига асосан иш бўйича далиллар ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар ҳақидаги маълумотлар бўлиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг талаблари ва эътирозларини асословчи ҳолатлар, шунингдек низони тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа ҳолатлар мавжудлигини ёки мавжуд эмаслигини аниқлайди. ФКнинг 736-моддаси иккинчи қисмига кўра, агар қарз шартномасида қарзни қисмлаб (бўлиб-бўлиб) қайтариш назарда тутилган бўлса, қарз олувчи қарзнинг навбатдаги қисмини қайтариш учун белгиланган муддатни бузган тақдирда, қарз берувчи қарзнинг қолган барча суммасини тегишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга ҳақли. Даъвогар вакилининг суд мажлисида берган тушунтиришлари ҳамда судга тақдим қилган 2023 йил 16 мартдаги 131-сонли банк маълумотномасидан аниқланишича, жавобгар томонидан даъвогар судга даъво аризаси билан мурожаат қилгандан сўнг тўловлар қисман амалга оширилганлиги ўз тасдиғини топди. Шу сабабли суд даъво талабларининг жавобгардан 147.793.000 сўм муддати ўтган асосий қарз ва 27.600.000 сўм асосий қарздорлиги бўйича ҳисобланган фоиз ундириш талабини, 122.783.000 сўм муддати ўтган асосий қарз ва 2.506.000 сўм фоиз жами 125.289.000 сўмга қаноатлантиришга лозим топади. Шунингдек, даъвогарнинг даъво аризасида шартнома мажбуриятларини ўз вақтида тўлиқ бажарилмаганлиги жавобгардан 13.800.000 сўм пеня ундириш талаби қўйилган. Бироқ, даъвогар вакилининг судга тақдим қилган маълумотномасига кўра, жавобгар томонидан даъвонинг пеня қисми бўйича тўловлар қисман яъни, 12.550.000 сўм амалган оширилганлиги ва бугунги кунда жавобгарнинг пеня бўйича қарздорлиги 1.250.000 сўмни ташкил қилиши маълум бўлди. ФКнинг 333-моддасида қарздор айби бўлган тақдирда мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, жавоб бериши белгиланган. Жавобгар томонидан шартномавий мажбуриятлар ўз вақтида бажарилмаганлиги сабабли, суд даъвонинг пеня ундириш тўғрисидаги талабини асосли деб ҳисоблайди. Бироқ, жавобгар томонидан 13.800.000 сўм пеня қисман яъни, 12.550.000 сўм билан қопланганлиги сабабли суд даъвонинг қолган пеня ундириш тўғрисидаги талабини қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Бундан ташқари даъвогар ўз даъво аризасида ўз даъво талабларини жавобгар ва қўшимча жавобгардан солидар тартибда ундиришни сўраган. Гарчи, даъвогар “Seytbekov Omarali Stroy” хусусий корхонаси ва “Platinum Mir Stroy” МЧЖдан солидар тартибда ундиришни сўраган бўлсада, бироқ даъвогар “Seytbekov Omarali Stroy” хусусий корхонаси ва “Platinum Mir Stroy” МЧЖ ўртасида расмийлаштирилган кафиллик шартномасини судга тақдим қилмади. Шу сабабли, суд даъво талабларининг “Platinum Mir Stroy” МЧЖга нисбатан қисмини қаноатлантиришни рад этишни ҳамда даъво талабларини жавобгар “Seytbekov Omarali Stroy” хусусий корхонаси ҳисобидан қаноатлантиришни лозим топади. Шунингдек, даъвогар ўз даъво аризасида ундирувни гаровга олинган қўшимча жавобгарга тегишли Тошкент вилояти, Бўстонлиқ тумани, Искандар МФЙ ҳудудида жойлашган, кадастр рақами 11:03:07:01:02:0184-сонли бўлган, умумий майдони 0,20 га ер майдонида жойлашган нотурар жой Бостирма биносига қаратишни сўраган. Тарафлар ўртасида имзоланган кредит шартномасига асосан, кредит шартномаси бўйича қарздор ўз вақтида кредит бўйича асосий қарз, фоиз тўловларини тўламаганда банк кредитнинг бутун ёки қисман суммасини муддатидан аввал қайтаришни қаратишга талаб қилишга ҳамда ундирувни гаровга қўйилган мол-мулкга қаратишга ҳақли эканлиги белгиланган. “Гаров тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 26-моддасига асосан гаровга олувчининг (кредиторнинг) талабларини қондириш учун ундирувни қарздор гаров билан таъминланган мажбуриятни ўзи жавобгар бўлган вазиятларда бажармаган тақдирда ёки лозим даражада бажармаганда гаровга қўйилган мол-мулкка қаратиши мумкин. ФКнинг 279-моддасига асосан, гаровга олувчининг (кредиторнинг) талабларини қондириш учун ундирувни қарздор гаров билан таъминланган мажбуриятни ўзи жавобгар бўлган вазиятларда бажармаган ёки лозим даражада бажармаган тақдирда гаровга қўйилган мол-мулкка қаратиш мумкин. Ушбу Кодекс 280-моддасига кўра, агар гаровга қўювчининг гаровга олувчи билан келишувида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, гаровга олувчининг талаблари гаровга қўйилган кўчар мол-мулк ҳисобидан суд ҳужжатига мувофиқ қондирилади. Кодекснинг 281-моддасига мувофиқ, ундирув қаратилган, гаровга қўйилган мол-мулкни мажбурий равишда реализация қилиш қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда электрон онлайн-аукцион шаклидаги очиқ кимошди савдосида сотиш орқали амалга оширилади. “Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган мажбуриятлар бажарилишини таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида”ги Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми ва Олий хўжалик суди Пленумининг 2006 йил 22 декабрдаги 13/150-сон Қарорининг 23-бандида ундирувни гаров нарсасига суд тартибида қаратишда суднинг қарорида гаровдаги мол-мулкнинг номи, жойлашган жойи кўрсатилиши лозимлиги ҳақида тушунтириш берилган. Қайд этилганларга асосланиб, суд ундирувни гаровга олинган қўшимча жавобгар “Chirchiq Stroy Montaj Servis” МЧЖга тегишли Тошкент вилояти, Бўстонлиқ тумани, Искандар МФЙ ҳудудида жойлашган, кадастр рақами 11:03:07:01:02:0184-сонли бўлган, умумий майдони 0,20 га ер майдонида жойлашган нотурар жой Бостирма биносига қаратиш ҳақидаги талабини қаноатлантиришни лозим топади. ИПКнинг 118-моддасига асосан суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Юқоридагиларга кўра, суд даъво талабларини қисман қаноатлантиришни, суд ҳаражатларини эса жавобгар зиммасига юклашни лозим топди. Бинобарин, ФКнинг 333, 736, 744-моддаларини, ИПКнинг 66, 118, 170, 176-180, 192-моддаларини қўллаб, суд Даъво талаблари қисман қаноатлантирилсин. “Seytbekov Omarali Stroy” хусусий корхонаси ҳисобидан Ўзбекистон Республикаси АТ “Xalq bank” фойдасига 122.783.000 сўм муддати ўтган асосий қарз, 2.506.000 сўм асосий қарздорлиги бўйича ҳисобланган фоиз жами 125.289.000 сўм кредит қарздорлиги ва 30.000 сўм почта харажатлари ундирилсин. Ундирув 2021 йил 28 июнда нотариал тартибда расмийлаштирилган ипотека шартномаси асосан қўшимча жавобгар “Chirchiq Stroy Montaj Servis” МЧЖ га тегишли бўлган Тошкент вилояти, Бўстонлиқ тумани, Искандар МФЙ ҳудудида жойлашган, кадастр рақами 11:03:07:01:02:0184-сонли бўлган, умумий майдони 0,20 га ер майдонида жойлашган гаровга қўйилган нотурар жой Бостирма биносига қаратилсин. Даъво талабларининг қолган қисмларини, шу жумладан “Platinum Mir Stroy” МЧЖга нисбатан қисмини қаноатлантириш рад этилсин. “Seytbekov Omarali Stroy” хусусий корхонаси ҳисобидан ҳисобидан республика бюджетига 3.783.860 сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро варақалари берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят қилиш (протест келтириш) мумкин. Судья А.К.Пайғамов