Решение #634191 Экономические

DO‘STLIK TUMANLARARO IQTISODIY SUDI DUSTLIK INTERDISTRICT ECONOMIC COURT 131500, Do‘stlik shahri, A.Navoiy MFY 131500, Dustlik city, MFY А.Navoi Тel: 0 (372) 335-43-40 Fax: 0 (372) 335-43-40 E-mail: i.dustlik@sud.uz Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ 2023 йил 13 март Дўстлик шаҳри 4-1304-2302/368-сонли иш Дўстлик туманлараро иқтисодий судининг судьяси О.Эргашев раислигида, А.Исожоновнинг котиблигида, даъвогар “Ўзагролизинг” акциядорлик жамияти манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Жиззах вилоят ҳудудий бошқармасининг, жавобгар “Ўрозли” фермер хўжалиги ва қўшимча жавобгар “Камол Ж” фермер хўжалигига нисбатан лизинг тўловларидан бўлган қарздорликни ундириш юзасидан берган даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни Дўстлик туманлараро иқтисодий суди биносида, очиқ суд мажлиси муҳокамасида даъвогар “Ўзагролизинг” акциядорлик жамияти вакили М.Маматқулов (ишончнома асосида)нинг иштирокида кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: “Ўрозли” фермер хўжалиги “Лизинг олувчи” (кейинги ўринларда жавобгар) ва “Ўзагролизинг” акциядорлик жамияти Жиззах вилоят филиали “Лизинг берувчи” (кейинги ўринларда даъвогар) ўртасида 2019 йил 21 октябрь куни лизинг шартномаси тузилган бўлиб, унга кўра “Лизинг берувчи” “TTZ-811” русумли трактор билан бутланган MX-1,8 русумли бир дона пахта териш машинасини “Лизинг олувчи”нинг буюртмаси асосида “Тошкент қишлоқ хўжалиги техникаси заводи” акциядорлик жамиятидан ўз маблағлари ва тижорат банкларидан жалб этилган кредит маблағлари ҳисобидан ўз мулки этиб сотиб олиб, лизингга бериш, “Лизинг олувчи” эса ушбу шартнома шартлари асосида техникадан фойдаланиш, эгалик қилиш, лизинг тўловларини шартномада белгиланган муддатларда тўлаш, лизинг тўловлари тўлиқ тўлангандан кейин техникага мулк ҳуқуқини ўзига қабул қилиб олиш мажбуриятини ўз зиммасига олган. 2019 йил 5 декабрдаги лизинг объектини қабул қилиш-топшириш далолатномасига кўра, “Лизинг олувчи” томонидан бир дона “TTZ-811” русумли трактор билан бутланган MX-1,8 русумли бир дона пахта териш машинасини техник соз ҳолатда қабул қилиб олинган. Лизинг шартномасидаги мажбуриятларнинг бажарилишини таъминлаш мақсадида “Камол Ж” фермер хўжалиги (Кафил), “Ўрозли” фермер хўжалиги (Лизинг олувчи) ҳамда “Ўзагролизинг” акциядорлик жамияти Жиззах вилоят филиали (Лизинг берувчи) ўртасида 2019 йил 11 ноябрь куни 1326-сонли кафиллик шартномаси тузилган. Тарафлар ўртасида тузилган кафиллик шартномасининг 1.1-бандига кўра, “Кафил”, “Лизинг олувчи” ва “Лизинг берувчи” ўртасида тузилган лизинг шартномаси бўйича ўз мажбуриятларини бажармаган ёки лозим даражада бажармаган тақдирда “Лизинг олувчи” билан биргаликда солидар жавобгарликни ўз зиммасига олган. Даъвогар томонидан лизинг шартномаси шартлари лозим даражада бажарилган бўлсада, жавобгар томонидан шартнома мажбуриятлари лозим даражада бажарилмасдан, лизинг тўловларини тўлаб бориш кечиктирилганлиги оқибатида жавобгарнинг даъвогар олдида асосий лизинг тўловлари ҳисобидан 21.847.045 сўм қарздорлиги юзага келган. Натижада даъвогар “Ўзагролизинг” акциядорлик жамияти манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Жиззах вилоят ҳудудий бошқармаси судга даъво ариза билан мурожаат қилиб, жавобгар “Ўрозли” фермер хўжалиги ва қўшимча жавобгар “Камол Ж” фермер хўжалигидан 21.847.045 сўм асосий қарз ва 2.621.640 сўм пеняни солидар тартибда ундиришни сўраган. Суд мажлиси муҳокамасида иштирок этган даъвогар вакили М.Маматқулов тушунтириш бериб, жавобгар томонидан лизинг шартномаси шартлари лозим даражада бажарилмаганлигини, шу сабабли судга даъво аризаси киритилганлигини, суд мажлиси кунига қадар жавобгар томонидан қарздорликни бартараф қилмаганлигини билдириб, жавобгарлардан 21.847.045 сўм асосий қарз ва 2.621.640 сўм пеняни солидар тартибда ундириб беришни сўради. Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Жиззах вилоят ҳудудий бошқармаси даъво аризасида ишни ўзининг вакили иштирокисиз, даъвогар вакили иштирокида кўриб чиқишни сўраган. Иш муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган бўлсада, суд мажлисида жавобгар ва қўшимча жавобгар вакиллари иштирок этмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 170-моддаси иккинчи қисмида иш муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган даъвогар суд мажлисига келмаса, даъвогарнинг ишни унинг йўқлигида кўриш тўғрисидаги аризаси бўлган тақдирда, низо унинг йўқлигида ҳал қилинши мумкинлиги, учинчи қисмида эса иш муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд мажлисига келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкинлиги белгиланган. Ушбу ҳуқуқ нормасидан келиб чиқиб, суд мазкур низони Палата ва жавобгарлар вакили иштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб топди. Суд даъвогар вакилининг иш бўйича тушунтиришларини тинглаб, ишдаги ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо бериб, даъвони тўлиқ қаноатлантиришни лозим топди. “Лизинг тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуннинг 23-моддасида, лизинг берувчи лизинг олувчидан лизинг тўловларини талаб қилиб олиш ҳуқуқига эга деб, Фуқаролик кодексининг 236-моддасида мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ лозим даражада бажарилиши керак деб ва ушбу Кодекснинг 597-моддасида лизинг олувчи томонидан лизинг тўловлари ўз вақтида тўланишини талаб қилишга ҳақли деб белгиланган. Лизинг шартномасининг ажралмас қисми бўлган иловаларда лизинг даврида тўланадиган асосий қарз ва ҳисобланган лизинг фоизи миқдори тўғрисида икки тараф ўзаро келишган бўлиб, “Лизинг олувчи” томонидан шартнома мажбуриятларининг ушбу тартиби тўлиқ бажарилмасдан лизинг тўловларини тўлаб бориш кечиктирилган. 292-моддасида кафиллик шартномаси бўйича кафил бошқа шахс ўз мажбуриятини тўла ёки қисман бажариши учун унинг кредитори олдида жавоб беришни ўз зиммасига олади. Ушбу Кодекснинг 293-моддасида эса қарздор кафиллик билан таъминланган мажбуриятни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган тақдирда кафил ва қарздор кредитор олдида солидар жавоб берадилар, башарти қонунда ёки кафиллик шартномасида кафилнинг субсидиар жавобгар бўлиши назарда тутилган бўлмаса. Башарти, кафиллик шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, кафил кредитор олдида қарздор билан баравар ҳажмда жавоб беради, шу жумладан фоизлар тўлайди, қарзни ундириб олиш бўйича суд чиқимларини ва қарздор мажбуриятини бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги туфайли кредитор кўрган бошқа зарарларни тўлайди. Демак, мазкур ҳолатда даъвогар томонидан шартнома мажбурияти тўлиқ бажарилганлиги, лизинг шартномаларига асосан лизинг объектлари жавобгар томонидан қабул қилиб олинганлиги сабабли, лизинг берувчи – лизинг олувчи ва кафилдан шартнома мажбуриятини бажаришни, лизинг тўловларини тўлашни талаб этишга ва тўлов кечиктирилганлиги учун шартномада кўрсатилган неустойкани ундиришни талаб қилишга ҳақлидир. Шу сабабли, суд даъво талабининг 21.847.045 сўм асосий қарзни жавобгар “Ўрозли” фермер хўжалиги ва қўшимча жавобгар “Камол Ж” фермер хўжалигидан солидар тартибда тўлиқ қаноатлантиришни, даъвогар “Ўзагролизинг” акциядорлик жамияти фойдасига жавобгар “Ўрозли” фермер хўжалиги ва қўшимча жавобгар “Камол Ж” фермер хўжалигидан 21.847.045 сўм асосий қарзни солидар тартибда ундиришни лозим деб топади. Бундан ташқари, даъво аризасида жавобгар “Ўрозли” фермер хўжалиги ва қўшимча жавобгар “Камол Ж” фермер фермер хўжалигидан даъвогар “Ўзагролизинг” акциядорлик жамияти фойдасига 2.621.640 сўм пеняни ундириш сўралган. Шартномага кўра, лизинг тўловлари жадвалда кўрсатилган муддат ва миқдорда тўланмаган такдирда лизинг олувчи тўлов муддати ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, бироқ кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорда пеня тўлаши белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 263-моддасига кўра, неустойка тўлаш тарафларнинг келишувида назарда тутилган ёки тутилмаганлигидан қатъи назар, кредитор қонунда белгиланган неустойка (қонуний неустойка)ни тўлашни талаб қилишга ҳақли. Даъвогарнинг пеня ундириш талаби асосли. Жавобгар томонидан шартномавий мажбуриятлар лозим даражада бажарилмаганлиги факти ишдаги мавжуд ҳужжатлар билан тасдиғини топган. Даъвогар томонидан талаб қилинган сумманинг ҳисоб-китоби ўрганилганда, даъвогар томонидан тўғри амалга оширилганлиги аниқланди. Бинобарин, суд иш ҳужжатларини текшириб, даъво талабининг 2.621.640 сўм миқдорида пеня ундириш қисмини қарздор томонидан мажбуриятнинг бажарилиш даражасини, мажбуриятда иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини ҳамда кредиторнинг мажбуриятни бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турганлиги сабабли, шу билан бирга кредиторнинг манфаатларини инобатга олиб, ундирилиши сўралган пеняни 524.328 сўмга камайтиришни, қолган қисмини рад этишни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 326-моддасига кўра агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг мажбуриятини бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ҳақли эканлиги, бунда қарздор мажбуриятни қай даражада бажарганлиги, мажбуриятда иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак. Шунингдек, бу ҳақида Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 2007 йил 15 июндаги “Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида”ги 163-сонли Қарорининг 4-бандида ҳам тушунтириш берилган. Мазкур ҳолатда даъвогар томонидан шартнома мажбурияти тўлиқ бажарилганлиги, лизинг шартномасига асосан лизинг объекти жавобгар томонидан қабул қилиб олинганлиги сабабли, лизинг берувчи – лизинг олувчи ва кафилдан шартнома мажбуриятини бажаришни, лизинг тўловларини тўлашни талаб этишга ҳақлидир. Бундай ҳолатда, суд даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, даъво талабларини қисман қаноатлантиришни, жавобгар “Ўрозли” фермер хўжалиги ва қўшимча жавобгар “Камол Ж” фермер хўжалигидан даъвогар “Ўзагролизинг” акциядорлик жамияти фойдасига солидар тартибда 21.847.045 сўм асосий қарз ва 524.328 сўм пеняни ундиришни, даъвонинг қолган қисмини рад этишни, суд харажатлари масаласини муҳокама қилиб, ундирилиши лозим бўлган 30.000 сўм почта харажати ҳамда 489.373 сўм давлат божини Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 118-моддасига мувофиқ жавобгар “Арнасойлик Умид” фермер хўжалиги зиммасига юклашни лозим деб топди. Юқоридагиларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 113, 118, 176-180, 186-моддаларига асосланиб, суд Қ А Р О Р Қ И Л Д И: Даъво талаби қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар “Ўрозли” фермер хўжалиги ва қўшимча жавобгар “Камол Ж” фермер хўжалигидан даъвогар “Ўзагролизинг” акциядорлик жамияти фойдасига солидар тартибда 21.847.045 сўм асосий қарз ва 524.328 сўм пеня ундирилсин. Жавобгар “Ўрозли” фермер хўжалигидан “Ўзагролизинг” акциядорлик жамияти фойдасига олдиндан ихтиёрий тўланган 30.000 сўм почта харажати ундирилсин. Даьво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар “Ўрозли” фермер хўжалигидан Республика бюджетига 489.373 сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро варақалари берилсин. Мазкур ҳал қилув қароридан норози бўлган тарафлар бир ойлик муддат ичида шу суд орқали Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протести) бериши мумкин. О.Эргашев