Решение #636905 Экономические

ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Ўзбекистон Республикаси номидан Марғилон шаҳар 2023 йил 9 март 4-1504-2303/592-сонли иш Марғилон туманлараро иқтисодий судининг судьяси Х.А.Бойназаров раислигида, судья ёрдамчиси Д.Рахмонованинг суд мажлиси котиблигида, даъвогар ва жавобгар вакили иштирокисизда, даъвогар “Фарғона ҳудудий электр тармоқлари корхонаси” АЖнинг, жавобгар “Акмал ғурури” фермер хўжалигидан 13695737 сўм асосий қарз, 5399543 сўм пеня ва почта харажати ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни суд ўз биносида, очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни Иш ҳужжатларига кўра, “Фарғона ҳудудий электр тармоқлари корхонаси” АЖ (бундан буён матнда – даъвогар деб юритилади)нинг Тошлоқ туман Электр таъминоти корхонаси ва “Акмал ғурури” фермер хўжалиги (бундан буён матнда – жавобгар деб юритилади) ўртасида электр энергияси таъминоти бўйича 2021 йил 4 январь куни 420334-сонли шартнома тузилган бўлиб, унга кўра даъвогарнинг Тошлоқ туман Электр таъминоти корхонаси жавобгарга туташтирилган тармоқ орқали электр энергиясини етказиб беришни, жавобгар эса етказиб берилган электр энергияси учун белгиланган тарифларга мувофиқ тўловларни амалга ошириш мажбуриятини ўз зиммасига олган. Даъвогарнинг Тошлоқ туман Электр таъминоти корхонаси томонидан жавобгарга электр энергияси етказиб бериб келинган, бироқ жавобгар истеъмол қилинган электр энергияси учун тўловларни ўз вақтида амалга оширмасдан қарздорликка йўл қўйган. Шу сабабли, даъвогар судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгардан 13695737 сўм асосий қарз, 5399543 сўм пеня ва почта харажати ундиришни сўраган. Даъвогар ва жавобгар иш муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган бўлсада, суд мажлисига уларнинг вакили келмади. Бироқ, даъвогар томонидан судга ариза тақдим қилиниб, даъвони даъвогар иштирокисиз кўриб чиқиш сўралган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда - Иқтисодий процессуал кодекси деб юритилади) 170-моддасининг иккинчи қисмида, иш муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган даъвогар суд мажлисига келмаса, даъвогарнинг ишни унинг йўқлигида кўриш тўғрисидаги аризаси бўлган тақдирда, низо унинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Шунингдек, Иқтисодий процессуал кодекси деб юритилади 170моддасининг учинчи қисмида, иш муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд мажлисига келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкинлиги белгиланган. Шунга кўра суд, низони даъвогар ва жавобгар йўқлигида ҳал қилиниши мумкин деб топади. Суд ишдаги мавжуд ҳужжатлар ва далилларга ҳуқуқий баҳо бериб, қуйидаги асосларга кўра даъвони қисман қаноатлантиришни, суд харажатларини жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда – Фуқаролик кодекси деб юритилади)нинг 474-моддасига кўра, агар қонун ҳужжатларида ёки энергия билан таъминлаш шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, энергия ҳақи абонент амалда қабул қилган энергия миқдори учун тўланади. Фуқаролик кодексининг 238-моддасида, мажбурият келишилган ва тарафлар учун мақбул усулда бажарилиши шартлиги белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 12 январдаги 22-сонли қарори билан тасдиқланган “Электр энергиясидан фойдаланиш Қоидалари”нинг 127-бандига кўра, электр энергияси истеъмолчилари фойдаланган электр энергияси учун ўз вактида ҳақ тўлашга мажбурдирлар. Жавобгар тўловларни ўз вақтда амалга оширмагани оқибатида уни 2023 йил 1 февраль ҳолатига электр энергияси истеъмолидан даъвогар олдида 13695737 сўм қарздорлиги вужудга келган. Қарздорнинг ҳисоб-рақамига қўйилган тўлов топшириқномаси ҳисобрақамида пул маблағлари йўқлиги сабабли ижро этилмаган. Даъвогар томонидан қарздорликни ихтиёрий тўлаш юзасидан жавобгарга талабнома юборилган. Талабнома оқибатсиз қолдирилиб, шу кунгача қарздорлик тўлиқ тўланмасдан шартнома мажбуриятлари бажарилмай келинган. Ушбу қарздорлик суммаси ишдаги ҳужжатлар билан ўз тасдиғини топади. Бу ҳолатда суд даъво талабини тўлиқ қаноатлантиришни лозим топади. Фуқаролик кодексининг 333-моддасига кўра, қарздор айби бўлган тақдирда, мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 3.12-бандида, ҳисоб-китоб ойидан кейинги календарь ой тугагач қарздорлик тўлов муддати ўтган деб ҳисобланади ва тўлов муддати ўтган ҳар бир кун учун истеъмолчига тўлов муддати ўтган сумманинг 0,1 фоизи миқдорида, электр энергияси махсус тартибда етказиб бериладиган корхоналар учун эса 0,2 фоиз миқдорида пеня ҳисоблаб ёзилади. Бунда пенянинг умумий миқдори, муддати ўтган тўловнинг 50 фоизидан ошмаслиги лозимлиги белгиланган. ундиришни сўраган. Пенянинг ҳисоб-китоби судга тақдим этилди. Фуқаролик кодексининг 326-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан мажбуриятларнинг бажарилиш даражасини, мажбуриятда иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ҳақли эканлиги белгиланган. Бу ҳолатда, суд даъвогарнинг пеня ундириш талабини асосли деб ҳисоблаб, тарафларнинг ўз мажбуриятларини қай даражада бажарганлигини, даъвогар томонидан қарздорликни ўз вақтида ундириш чоралари кўрилмагани қарздорлик ва пеняни ошишига олиб келганлигини, шунингдек даъвогарнинг манфаатини инобатга олиб, талаб қилинган пеня миқдорини 2600000 сўмга қадар камайтиришни лозим топади. Иқтисодий процессуал кодексининг 118-моддасига кўра, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш ҳақидаги талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд харажатларининг камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд харажатлари жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Баён этилганларга кўра суд, даъвони қисман қаноатлантиришни, даъвогар фойдасига жавобгардан 13695737 сўм асосий қарз, 2600000 сўм пеня ва 30000 сўм почта харажати ундиришни, даъвони қолган қисмини рад этишни, шунингдек жавобгардан республика бюджетига 381905,6 сўм давлат божи ундиришни лозим топиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 118, 170, 176-180, 186 ва 259-моддаларини қўллаб, ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъво қисман қаноатлантирилсин. Даъвогар “Фарғона ҳудудий электр тармоқлари корхонаси” АЖ фойдасига, жавобгар “Акмал ғурури” фермер хўжалигидан 13695737 сўм асосий қарз, 2600000 сўм пеня ва 30000 сўм почта харажати ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгардан республика бюджетига ишни кўриш билан боғлиқ 381905,6 сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро варақалари берилсин. Ишда иштирок этувчи тарафлар қонунда белгиланган тартибда мазкур ҳал қилув қарори устидан апелляция шикояти (протест келтириш) беришга ҳақли. Раислик қилувчи, судья Х.А.Бойназаров