Решение #650855 Экономические

KARMANA TUMANLARARO IQTISODIY SUDI KARMANA INTER-DISTRICT ECONOMIC COURT 210100, Navoiy shahri, Navoiy ko‘chasi, 39b 210100, Navoi city, Navoi street, 39 b е-mail:i.karmana@sud.uz Tel: (79) 223-50-79 ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ 2023 йил 21 февраль 4-2101-2302/950-сонли иш Кармана туманлараро иқтисодий судининг судьяси Б.Джумаев раислигида, М.Жамиловнинг суд мажлиси котиблигида, ХХХХнинг жавобгар “О” масъулияти чекланган жамиятига нисбатан даъво аризасини очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: ХХХ (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) судга мурожаат қилиб, “О” масъулияти чекланган жамиятидан (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади) 81.231.150 сўм пеня ундиришни сўраган. Суднинг ажрими билан ишга низонинг предметига мустақил талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида ғазначилик бошқармаси жалб қилинган. Белгиланган тартибда хабардор қилинган учинчи шахс суд мажлисига ўзининг ишончли вакилини ишончнома билан иштирокини таъминламади. Суд, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (кейинги ўирнларда ИПК деб юритилади) 128, 170-моддасига асосан ишни унинг вакиллари иштирокисиз тўпланган ҳужжатлар асосида кўриб, ҳал қилишни лозим топади. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакили даъво талабини қўллабқувватлаб, тузилган далолатномаларга асосан ишлар кечиктириб бажарилганлигини билдириб, кечиктирилган кунлар учун пеня ундиришни сўради. Суд мажлисида иштирок этган жавобгар вакили талабини қисман тан олиб, ҳисобланган пеняни камайтиришни сўради. Суд иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра даъвони қисман қаноатлантиришни, ишни кўриш билан боғлиқ суд харажатларини жавобгар зиммасига юклашни лозим топади: Ишдаги материаллардан аниқланишича, даъвогар ХХХ билан жавобгар “О” масъулияти чекланган жамиятига ўртасида 17.06.2022 йилда ОКС-12454/22сонли пудрат шартномаси тузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (кейинги ўринларда ФК деб юритилади) 666-моддасига кўра, қурилиш пудрати шартномаси бўйича пудратчи шартномада белгиланган муддатда буюртмачининг топшириғи билан муайян объектни қуриш ёки бошқа қурилиш ишини бажариш мажбуриятини олади, буюртмачи эса пудратчига ишни бажариш учун зарур шароит яратиб бериш, ишни қабул қилиш ва келишилган ҳақни тўлаш мажбуриятини олади. Ғазначилик бошқармасининг маълумотига кўра, шартнома ғазначиликдан рўйхатдан ўтказилган. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 2-бандига кўра, пудратчи “О” масъулияти чекланган жамияти маҳалла фуқаролар йиғини ҳудудидаги ичимлик суви иншоатини таъмирлаш мажбуриятини олиши, буюртмачи ХХХХ эса қурилиш ишларни бажариш учун зарур шароитлар яратиб бериш, уларни қабул қилиш ва тўловни амалга ошириш мажбуриятини олган. ФКнинг 680-моддасига кўра ишлар натижасининг пудратчи томонидан топширилиши ва буюртмачи томонидан қабул қилиб олиниши иккала тараф имзолаган далолатнома билан расмийлаштирилади. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 11-бандига кўра, пудратчи мазкур шартномага мувофиқ биринчи аванс тўлови тушган кундан бошлаб ишларни бажаришга киришиши, 12-бандига кўра, қурилишнинг давом этиш вақти ишлар бошланган кундан эътиборан 41 кунни ташкил этиши белгиланган. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 3-бандига кўра, шартноманинг умумий суммаси 681.171.888 сўмни ташкил этади, тарафлар ўртасида 491.821.741 сўмлик ишлар бажарилганлиги тўғрисида далолатнома тузилган, қолган 189.350.147 сўмлик ишлар бажарилмаган. ФКнинг 236-моддасига кўра, мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ лозим даражада бажарилиши керак. Шунга кўра даъвогар кечиктирилган кунлар учун 81.231.150 сўм пеня ундиришни сўраган. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 61-бандига кўра, пудратчи объектни ўз вақтида ишга тушириш бўйича ўз мажбуриятларини бузганлиги учун Буюртмачига муддати ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун мажбуриятларнинг бажарилмаган қисмининг 0.3 фоиз миқдорида пеня тўлаши, бироқ бунда пенянинг умумий суммаси объект шартномавий жорий қийматининг 30 фоизидан ошмаслиги лозимлиги белгиланган. Бироқ, ФКнинг 326-моддасига кўра, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг мажбуриятини бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ҳақли эканлиги, бунда қарздор мажбуриятни қай даражада бажарганлиги, мажбуриятда иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак. Бу ҳақда Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида”ги 2007 йил 15 июндаги 163-сон қарорининг 4бандида ҳам тушунтириш берилган. Шунингдек, ушбу Пленум қарорининг 2-бандига кўра, шартномада жарима ёки пеня шаклида белгиланадиган неустойка тарафлар томонидан қабул қилинган мажбуриятларнинг бажарилишини таъминлаш усулларидан бири ҳисобланади. Судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, мажбурият бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шарт. Юқоридагиларга кўра, суд, неустойка кредиторнинг мажбуриятини бузиш оқибатларига номутаносиблигини, шу вақтга қадар қарздорликни ундириш чоралари ўз вақтида кўрилмаганлигини, шу билан бирга, кредиторнинг шартнома талабларидан келиб чиқадиган ҳаракатларини ва манфаатларини эътиборга олиб, даъвонинг пеня ундириш талабини 3.000.000 сўм миқдорида қаноатлантиришни, қолган қисмини қаноатлантиришни рад қилишни лозим топади. ИПК 118-моддасининг биринчи қисмига кўра, давлат божи ишда иштирок этувчи шахсларга уларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда юкланади. Шунга кўра, суд жавобгардан даъвогар фойдасига олдиндан тўланган 1.624.623 сўм давлат божи ва 30.000 сўм почта ҳаражатларини ундиришни лозим топди. Юқоридагилардан келиб чиқиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 118, 176, 179-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъво талаби қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар “О” масъулияти чекланган жамиятидан даъвогар ХХХХ фойдасига 3.000.000 сўм пеня, олдиндан тўланган 1.624.623 сўм давлат божи ва 30.000 сўм почта ҳаражатлари ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро варақаси берилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан бир ой муддат ўтгач қонуний кучга киради. Мазкур ҳал қилув қарори устидан бир ойлик муддатда Навоий вилоят судига апелляция тартибида шикоят (протест) киритиш мумкин. Судья Б.Джумаев