Решение #651921 Экономические

BO’STON TUMANLARARO IQTISODIY SUDI BUSTAN INTER-DISTRICT ECONOMIC COURT 170400, Andijon viloyati, Bo’ston tumani, Mustaqillik ko’chasi, 36-uy 170400, Andijan region, Bustan district, Mustaqillik street, 36 Tel: (+99874) 333 23 29 е-mail: i.buz@sud.uz ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Бўстон тумани 4-1703-2302/480-сонли иш Бўстон туманлараро иқтисодий судининг судьяси Ш.Абдухаликовнинг раислигида, судья ёрдамчиси Ф.Ўрмоновнинг котиблигида даъвогар «Асакадонмахсулотлари” акциядорлик жамиятининг жавобгар «Боғи эрам довруғи” фермер хўжалигига нисбатан тақдим этган даъво аризасини даъвогар вакили Ғ.Джалалов (ишончнома асосида)нинг иштирокида, Бўстон туманлараро иқтисодий суди биносида очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: «Асакадонмахсулотлари” акциядорлик жамияти (кейинги ўринларда матнда “Даъвогар” деб аталади) судга даъво ариза билан мурожаат қилиб, «Боғи эрам довруғи” фермер хўжалиги (кейинги ўринларда матнда “Жавобгар” деб аталади)дан 45 816 207 сўм асосий қарз, 6 872 431 сўм жарима ундиришни сўраган. Суд мажлисида даъвогар вакили тушунтириш бериб, жавобгарга контрактация шартномага асосан уруғлик етказиб берилганлигини, етказиб берилган уруғлик учун тўлов амалга оширилмаганлигини, жавобгар етказиб берилган уруғлик учун тўловларни амалга оширишни рад этганлик ҳолати мавжуд эмаслигини, жарима белгиланган муддатда тўлов амалга оширилмаганлиги сабабли ҳисобланганлигини билдириб, даъвони қаноатлантиришни сўради. Жавобгар суд мажлиси вақти ва жойи ҳақида тегишли тартибда хабардор қилинган, бироқ унинг вакиллари суд мажлисига келмади ва низо юзасидан ўз эътирозини билдирмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (кейинги ўринларда матнда “ИПК” деб аталади) 170-моддасининг учинчи қисмига асосан, иш муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд мажлисига келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Суд юқоридаги қонун нормасига асосан ишни жавобгар вакили иштирокисиз кўришликни лозим топади. Суд даъвогар вакилини тушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, қуйидагиларга асосан даъвони қисман қаноатлантиришни лозим топади. Иш ҳужжатларидан аниқланишича, тарафлар ўртасида 2022 йил 15 сентябрда 111-сонли “Бошоқли дон махсулотлари олди-сотди шартномаси” тузилган бўлиб, унга мувофиқ даъвогар жавобгарга тегишли бўлган 15,1 гектар ер майдонида етиштириладиган 43,2 тонна буғдой хосили учун уруғлик етказиб бериш, жавобгар эса уруғлик қийматининг 30 фоизини олдиндан, қолган 70 фоизини уруғликни олган вақтдан бошлаб 60 кундан (2022 йил 1 декабрдан) кечиктирмасдан тўлаб бериш мажбуриятини олган. 2022 йил 31 августдаги №24-сонли, 2022 йил 11 октябрдаги №29-сонли, ишончномаларга асосан 2022 йил 31 августда 1 000 кг, 2022 йил 11 октябрда 5 000 кг товар транспорт юк хатлари асосида жами қиймати 45 816 207 сўмлик уруғлик етказиб берилган. Солиштирма далолатномага асосан 2023 йил 17 январь куни ҳолатига даъвогарнинг жавобгарда 45 816 207 сўм ҳақдорлиги мавжудлиги кўрсатилган. Даъвогар жавобгарга мавжуд қарздорликларни тўлаб бериш юзасидан 2023 йил 17 январдаги №01/57-сонли талабномаси почта алоқа хизмати орқали юборилган. Бироқ талабнома оқибатсиз қолдирилган. Ушбу ҳолатда жавобгарнинг даъвогар олдидаги қарздорлиги ишдаги мавжуд ишончнома, юк хати, ҳисобварақ-фактура ва солиштирма далолатномалар билан ўз тасдиғини топади. Юқоридаги ҳолатлардан келиб чиқиб, суд даъвогарнинг 45 816 207 сўм асосий қарз ундириш талабини қаноатлантиришликни лозим топади. Зеро, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (кейинги ўринларда матнда “ФК” деб аталади)нинг 236-моддасига асосан мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши керак. Шунингдек, даъвогар жавобгардан Ўзбекистон Республикасининг "Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида"ги Қонуннинг 32-моддасига асосан 6 872 431 сўм жарима ундиришни сўраган. Суд даъвогарнинг жарима ундириш талаби билан келишмайди, чунки Қонун 32-моддасининг биринчи қисмида, тўлов талабномаси акцептини асоссиз равишда бутунлай ёки қисман рад этганлик, шунингдек ҳисоб-китобнинг бошқа шаклларида товарлар (ишлар, хизматлар) ҳақини тўлашдан бош тортганлик (банк муассасасига тўлов топшириқномасини тақдим этмаганлик, чек бермаганлик, аккредитивни тақдим этмаганлик ва ҳоказо) учун сотиб олувчи (буюртмачи) махсулот етказиб берувчига ўзи тўлашни рад этган ёки бош тортган сумманинг 15 фоизи миқдорида жарима тўлашлиги белгиланган. Бироқ, даъвогар жавобгарнинг тўловни амалга оширишни бутунлай ёки қисман рад этганлик ҳолатларини асословчи ҳужжатларни судга тақдим эта олмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (бундан кейин матнда “ИПК” деб юритилади) 68-моддасига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Мазкур ҳолатда даъвогар жавобгардан Ўзбекистон Республикасининг "Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида"ги Қонуни 32-моддасининг иккинчи қисмига асосан тўлов кечиктирилган ҳар бир кун учун пеня талаб этишга ҳақли бўлган. Юқоридагиларга асосан суд даъвогарнинг 6 872 431 сўм жарима ундириш талабини рад этишни лозим топади. Суд ишни кўриш билан боғлиқ давлат божи тўловини тарафлар ўртасида тақсимлаш масаласини муҳокама қилиб, олдиндан тўланган давлат божи тўловини қаноатлантирилган даъво талабларига мутаносиб равишда ундиришни лозим топади. ИПКнинг 118-моддасига мувофиқ, суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши белгиланган. Бинобарин суд, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 118, 176-180 - моддаларини қўллаб, суд қарор қилди: Даъво қисман қаноатлантирилсин. «Боғи эрам довруғи” фермер хўжалиги ҳисобидан «Асакадонмахсулотлари” акциядорлик жамияти фойдасига 45 816 207 сўм асосий қарз, олдиндан тўланган 916 324 сўм давлат божи ва 30 000 сўм почта харажатлари ундирилсин. Олдиндан тўланган 137 449 сўм давлат божи «Асакадонмахсулотлари” акциядорлик жамияти зиммасида қолдирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргандан кейин ижро варақаси берилсин. Ҳал қилув қароридан норози томон бир ой муддатда шу суд орқали Андижон вилоят судининг иқтисодий судлов ҳайъатига апелляция тартибида шикоят келтириши мумкин. Судья Ш.Абдухаликов