Решение #673060 Экономические

CHUST TUMANLARARO IQTISODIY SUDI ЧУСТСКИЙ МЕЖРАЙОННЫЙ ЭКОНОМИЧЕСКИЙ СУД 161100, Наманган вилояти, Чуст тумани, Чуст шаҳри, Чустий кўчаси, 5 уй 161100, Наманганская область, Чустский район, г.Чуст, ул.Чустий, дом 5 Тeл: (+99869) 421-00-43 Веб-сайт: www.sud.uz Эл.почта: i.chust@sud.uz ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ 2023 йил 16 январь № 4-1603-2201/5035 Чуст туманлараро иқтисодий суди, судья А.Шокиров раислигида, Я.Соатовнинг суд мажлиси котиблигида, даъвогар– АТБ «Агробанк» манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Наманган вилоят ҳудудий бошқармасининг жавобгар– «MARXAMAT AYA XAKIMOVA» фермер хўжалиги ва кафил жавобгар– «NAMANGAN TO`QIMACHI CLASTER» МЧЖ ҳисобидан солидар тартибда кредит ва унга ҳисобланган фоизлардан бўлган жами 115.962.000 сўм миқдорида қарздорликни муддатидан олдин ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича юритилган ишни даъвогар вакили Ш.Алиев (11.10.2022 йилдаги 01/920-сонли ишончнома асосида), кафил жавобгар вакили Т.Хатамов (21.12.2022 йилдаги №105-сонли ишончнома асосида) иштирокида, суд биносида бўлиб ўтган очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: даъво аризасида баён этилишича, АТБ «Агробанк» (кейинги матнда даъвогар деб юритилади) Чуст филиали ҳамда «MARXAMAT AYA XAKIMOVA» фермер хўжалиги (кейинги матнда жавобгар деб юритилади) ўртасида 2021 йил 22 февралда №4-сонли кредит шартномаси тузилган. Кредит шартномаси шартига кўра, жавобгарга “Томчилатиб суғоришни ташкил этиш” учун 2024 йил 10 февралгача бўлган муддатга йиллик 21 фоиз устама тўлаш шарти билан 230.000.000 сўм миқдорида кредит маблағлари ажратилган. Кредит таъминоти сифатида 2021 йил 22 февралда кафиллик шартномаси тузилиб, унга кўра кредит маблағларининг қайтарилиши таъминоти сифатида «NAMANGAN TO`QIMACHI CLASTER» МЧЖнинг кафиллиги тақдим этилган. 2022 йил 13 декабрь ҳолатига жавобгарнинг кредит тўловларидан муддати ўтган фоизидан бўлган қарзи 17.410.000 сўмни ташкил этган ва ушбу қарздорлик огоҳлантиришларга қарамай тўланмаган. Бунга кўра, даъвогар манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Наманган вилоят ҳудудий бошқармаси судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар ва кафил жавобгардан солидар тартибда кредит тўловларидан муддати ўтган фоизидан бўлган қарзи 17.410.000 сўм ҳамда муддати 1 келмаган 98.552.000 сўм жами 115.962.000 сўм қарздорликни ундиришни сўраган. Суд мажлисида даъвогар вакили даъво талаби юзасидан тушунтириш бериб, жавобгар суд муҳокамаси куни ҳолатига қисман тўлов амалга оширганлигини билдириб, даъвони қаноатлантиришни сўради. Кафил жавобгар вакили даъвога эътирози йўқлигини билдирди. Белгиланган тартибда суд мажлиси жойи ва вақти тўғрисида хабардор қилинган жавобгар шу куни суд мажлисида иштирок этмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (кейинги матнда ИПК деб юритилади) 170-моддасининг биринчи қисмида ишда иштирок этувчи шахсларга суд даъво аризаси юзасидан тақдим этишни таклиф қилган ёзма фикр ёки қўшимча далиллар тақдим этилмаганлиги ишни мавжуд материаллар бўйича кўришга тўсқинлик қилмаслиги, учинчи қисмида эса иш муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд мажлисига келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкинлиги қайд этилган. Бунга кўра суд низони ишдаги мавжуд ҳужжатлар асосида ҳал этиш мумкин деган хулосага келди ҳамда ишни жавобгар иштирокисиз мазмунан кўриб чиқишни лозим деб топди. Суд, ишдаги мавжуд ҳужжатларни ўрганиб, тарафлар вакилларининг тушунтиришини тинглаб, қуйидагиларга кўра даъво талабларини қисман қаноатлантиришни лозим деб ҳисоблайди: Иш ҳужжатларидан кўринишича, тарафлар ўртасида 2021 йил 22 февралда тузилган №4-сонли кредит шартномаси шартига кўра, жавобгарга “Томчилатиб суғоришни ташкил этиш” учун 2024 йил 10 февралгача бўлган муддатга йиллик 21 фоиз устама тўлаш шарти билан 230.000.000 сўм миқдорида кредит маблағлари ажратилган. Кредит таъминоти сифатида 2021 йил 22 февралда кафиллик шартномаси тузилиб, унга кўра кредит маблағларининг қайтарилиши таъминоти сифатида «NAMANGAN TO`QIMACHI CLASTER» МЧЖнинг кафиллиги тақдим этилган. Кредит шартномасининг 1.1-бандига кўра, тарафлар, яъни банк қарздорга мазкур шартномада кўрсатиб ўтилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш, қарздор эса ўз навбатида пул маблағларини белгиланган муддатда қайтариш ва пул маблағларидан фойдаланганлик учун фоизлар тўлаш мажбуриятини олишган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (кейинги матнда ФК деб юритилади) 234-моддасининг иккинчи қисмида мажбуриятлар шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқиши белгиланган. ФК 236-моддасида эса мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган 2 бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши кераклиги баён этилган. Мазкур ҳолатда жавобгарнинг даъвогар олдидаги мажбурияти тарафлар ўртасида тузилган кредит шартномасидан келиб чиққан. Кредит шартномаси шартига кўра, қарздор кредит бўйича асосий қарзни, шунингдек ҳисобланган фоизларни кредит шартномасининг ажралмас қисми ҳисобланган ва шартномага илова қилинган жадвалга асосан қоплаб бериш мажбуриятини олган. Бироқ, кредит шартномаси шартлари жавобгар томонидан лозим даражада бажарилмасдан кредит ва унга ҳисобланган фоизларни тўлов жадвалиги асосан тўланмай келинган. Хусусан 2022 йил 13 декабрь ҳолатига кредит тўловларидан муддати ўтган 17.410.000 сўм фоиз қарздорлигига йўл қўйилган. Мазкур кредит шартномаларининг 4.7-бандида қарз олувчи тўлов мажбуриятларини бажармаса банк кредитни фоизлари билан бирга муддатидан олдин қайтарилишини талаб қилишга ҳақли бўлишига келишилган. ФК 744-моддасида кредит шартномаси бўйича бир тараф — банк ёки бошқа кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (қарз олувчига) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш, қарз олувчи эса олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш мажбуриятини олиши назарда тутилган. ФК 736-моддасининг иккинчи қисмига кўра, агар қарз шартномасида қарзни қисмлаб (бўлиб-бўлиб) қайтариш назарда тутилган бўлса, қарз олувчи қарзнинг навбатдаги қисмини қайтариш учун белгиланган муддатни бузган тақдирда, қарз берувчи қарзнинг қолган барча суммасини тегишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга ҳақли. Даъвогар вакилини суд куни ҳолатига тақдим этган маълумотномасига кўра, 2023 йил 16 январь ҳолатига қисман тўлов амалга оширилган, натижада кредит тўловларидан муддати ўтган қарзи 16.430.000 сўм асосий, фоизидан бўлган қарзи 1.600.000 сўм ҳамда муддати келмаган кредит тўловларидан қарзи 65.700.000 сўмни ташкил этган. Қайд этилганларга кўра, даъвогарнинг кредит қарздорлигини муддатидан олдин ундириш талаби қонунчилик ҳамда шартнома шартларига мувофиқ асосли ва қаноатлантирилиши лозим. Шунингдек, даъвогар даъво талабида 2021 йил 22 февраль куни тузилган кафиллик шартномасига кўра «NAMANGAN TO`QIMACHI CLASTER» МЧЖ ҳисобидан кредит тўловларини солидар тартибда ундиришни сўраган. ФК 293-моддасининг талабларига кўра, қарздор кафиллик билан таъминланган мажбуриятни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган 3 тақдирда кафил ва қарздор кредитор олдида солидар жавоб берадилар, башарти қонунда ёки кафиллик шартномасида кафилнинг субсидиар жавобгар бўлиши назарда тутилган бўлмаса. Башарти, кафиллик шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, кафил кредитор олдида қарздор билан баравар ҳажмда жавоб беради, шу жумладан фоизлар тўлайди, қарзни ундириб олиш бўйича суд чиқимларини ва қарздор мажбуриятини бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги туфайли кредитор кўpган бошқа зарарларни тўлайди. Агар кафиллик шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, биргалашиб кафил бўлган шахслар кредитор олдида солидар жавоб берадилар. Кафиллик шартномасининг 1.1-бандига мувофиқ, “қарз олувчи” муддатли олинган кредит маблағини қайтариш мажбуриятини бажармаганда ёки лозим даражада бажармаганда “кафил” “банк”нинг биринчи талабига кўра кредит бўйича тўловлар, унга ҳисобланган фоизлар ва кредит мажбуриятини ўз муддатида бажариш билан боғлиқ харажатларни сўзсиз бажариш мажбуриятини олган. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми ва Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг «Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган мажбуриятлар бажарилишини таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида» 2006 йил 22 декабрдаги 13/150-сонли қарори 28-бандининг биринчи хатбошисида Кафиллик — учинчи шахснинг бошқа шахс кредитори олдидаги мазкур шахснинг кредит шартномасидан келиб чиқадиган мажбуриятлари бўйича тўла ёки қисман жавобгар бўлиш мажбурияти эканлиги ҳақида тушунтириш берилган. Бундан кўринадики, даъвогарнинг кредит шартномаси бўйича кредит тўловларидан бўлган қарздорликни жавобгар ва кафил жавобгар ҳисобидан солидар ундириш талаби қонун ҳужжатлари ва кафиллик шартномаси шартларига мувофиқ асосли. Юқоридагилардан келиб чиқиб, суд даъвогарнинг даъво талабларини қисман қаноатлантириб, жавобгар ва кафил жавобгар ҳисобидан солидар тартибда кредит тўловларидан муддати ўтган 16.430.000 сўм асосий, фоизидан бўлган 1.600.000 сўм ҳамда муддати келмаган кредит тўловларидан қарзи 65.700.000 сўм жами 83.730.000 сўм қарздорликни муддатидан олдин ундиришни лозим деб ҳисоблайди. Шунингдек, «Давлат божи тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 5-моддасининг 2-бандига кўра, ишларни иқтисодий судларда кўриб чиқилиши юзасидан давлат божи ундирилиши белгиланган. ИПК 118-моддасининг биринчи қисмида суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши белгиланган. Шу асосда ишни кўриб чиқиш натижалари бўйича 2.319.240 сўм давлат божи ва 24.000 сўм почта харажатлари жавобгар зиммасига юкланиши лозим. 4 Бинобарин, суд ИПК 118, 165, 170, 176, 177-моддаларини қўллаб, бошқармасининг АТБ «Агробанк» манфаатида киритган даъво талаблари қисман қаноатлантирилсин. «MARXAMAT AYA XAKIMOVA» фермер хўжалиги ва кафил «NAMANGAN TO`QIMACHI CLASTER» МЧЖ ҳисобидан солидар тартибда АТБ «Агробанк» фойдасига кредит тўловларидан муддати ўтган 16.430.000 сўм асосий, фоизидан бўлган 1.600.000 сўм ҳамда муддати келмаган 65.700.000 сўм жами 83.730.000 сўм қарздорлиги муддатидан олдин ҳамда олдиндан тўланган 24.000 сўм почта харажатлари ундирилсин. Жавобгар- «MARXAMAT AYA XAKIMOVA» фермер хўжалиги ҳисобидан Республика бюджетига 2.319.240 сўм давлат божи ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргандан кейин ижро варақалари берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан у қабул қилинган кундан бошлаб бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида Наманган вилоят судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов хайъатига ишни биринчи инстанция судида кўрган суд орқали шикоят қилиниши мумкин. Раислик қилувчи А. Шокиров 5