Решение #673733 Экономические

KARMANA TUMANLARARO IQTISODIY SUDI KARMANA INTER-DISTRICT ECONOMIC COURT 210100, Navoiy sh, Navoiy ko`chasi, 39 b 210100, Navoi city, Navoi street, 39 b Tel: (79) 223-50-79 e.mail: i.karmana@sud.uz ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ 2023 йил 12 январь 4-2101-2201/5962-сонли иш Кармана туманлараро иқтисодий суди, судья А.Б.Хамидов раислигида, судья ёрдамчиси Х.Аллаёровнинг суд мажлиси котиблигида, даъвогар ХХХХХХХХХнинг жавобгар “ХХХХХХХХХ” масъулияти чекланган жамиятига нисбатан божхона тўловлари ва пеняни ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган ишни даъвогар вакили Ж.К (2023 йил 12 январдаги ишончнома) ва жавобгар вакили Ж.И (2023 йил 5 январдаги ишончнома асосида)ларнинг иштирокида, суд биносида бўлиб ўтган очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, а н и қ л а д и: Даъвогар ХХХХХХХХХ (бундан буён матнда “даъвогар” деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, унда жавобгар “ХХХХХХХХХ” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда “жавобгар” деб юритилади) божхона тўловларини божхона қонунчилигида белгиланган муддатда тўламаётганлигини кўрсатиб, жавобгардан даъвогар фойдасига 328.428.300 сўм божхона тўловлари ва унга ҳисобланган 10.838.133 сўм пеняни ундиришни сўраган. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакили даъво аризасини қўллаб-қувватлаб, уни қаноатлантиришни сўради. Суд мажлисида иштирок этган жавобгар вакили даъво талабларини тан олиб, мавжуд қарздорликлар 2023 йил март ойига қадар тўлаб берилишини маълум қилиб, иш юзасидан қонуний қарор қабул қилишни сўради. Суд, ишдаги мавжуд ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришларини тинглаб, қуйидаги асосларга кўра даъво аризасини қаноатлантиришни лозим топади. Иш ҳужжатларидан ҳамда суд муҳокамасида аниқланишича, жавобгар томонидан 2022 йил 27 майда вазни 36,480 тонна 190.000 АҚШ доллари қийматидаги товарлар олиб келинган. Ўзбекистон Республикаси Божхона кодексининг (кейинги ўринларда БК деб юритилади) 22-моддасида шахснинг белгиланган талаблар ва шартларга риоя этиш мажбуриятларига боғлиқ тарзда товарнинг чиқариб юборилиши шартли чиқариб юбориш ҳисобланиши, “е” кичик биндида божхона тўловларини кечиктириб ёки бўлиб-бўлиб тўлашга рухсат берилган ҳолда эркин муомалага чиқариш (импорт) мувофиқ расмийлаштирилган товарлар ҳисобланиши белгиланган. БКнинг 329-моддасига кўра, божхона органининг қарорига асосан тўловчига божхона тўловларини кечиктириб ёки бўлиб-бўлиб тўлаш имконияти берилиши мумкин. Божхона тўловларини тўлаш муддатининг қўшимча даврга узайтирилиши божхона тўловларини кечиктириб тўлашдир. Божхона тўловларини кечиктириб ёки бўлиббўлиб тўлаш божхона декларацияси қабул қилинган кундан эътиборан олтмиш календарь кундан ошмаслиги, лекин ўн тўрт календарь кундан кам бўлмаслиги керак, бундан ушбу модданинг бешинчи ва ўн биринчи қисмларида назарда тутилган ҳоллар мустасно. Божхона декларацияси қабул қилинган кундан эътиборан бир юз йигирма календарь кун муддатга кечиктириб ёки бўлиб-бўлиб тўлаш имконияти қуйидагилар бўйича берилади: ишлаб чиқарувчи корхоналарга маҳсулотларни ишлаб чиқариш учун фойдаланиладиган, божхона ҳудудига олиб кириладиган товарлар учун божхона тўловларини тўлаш бўйича; моддий ишлаб чиқариш ва хизматлар кўрсатиш соҳасидаги микрофирмалар ҳамда кичик корхоналарга, фермер хўжаликларига, шунингдек юридик шахс ташкил этган ҳолдаги деҳқон хўжаликларига ўз эҳтиёжлари учун олиб кирилаётган товарлар учун божхона божини тўлаш бўйича. Божхона тўловларини кечиктириб ёки бўлиб-бўлиб тўлаш имкониятини бериш тўғрисидаги қарор ушбу Кодекснинг 330-моддасида назарда тутилган зарур ҳужжатлар тақдим этилган кундан эътиборан беш иш кунидан ортиқ бўлмаган муддатда божхона органи томонидан қабул қилинади. БКнинг 327-моддасига кўра, божхона тўловларини кечиктириб ёки бўлиб-бўлиб тўлаш имконияти берилган тақдирда, божхона тўловларини кечиктириб ва бўлиб-бўлиб тўлашга имконият берилган охирги тўлаш куни божхона тўловларини тўлаш муддати ҳисобланади. Божхона органининг қарори билан жавобгар “ХХХХХХХХХ” масъулияти чекланган жамияти томонидан тақдим этилган товарларга ххх рақамли божхона юк декларациялари расмийлаштирилиб, 328.428.300 сўм божхона тўловларини 2022 йил 14 сентябрь кунигача кечиктириб тўлашга рухсат берилган. БКнинг 347-моддасига кўра, божхона тўловларини тўлаш бўйича қарздорлик божхона тўловлари уларни кечиктириш ёки бўлиб-бўлиб тўлаш муддати тугаганидан кейин тўланмаганда, кечиктириш ёки бўлиб-бўлиб тўлаш муддати тугаган куннинг эртасидан қарздорлик юзага келган кун деб ҳисобланади. БКнинг 348-моддасига кўра, божхона тўловларини тўлаш бўйича қарздорликни тўлаш тўғрисидаги талабнома божхона органи ундириш чоралари кўрилгунига қадар ёзма равишда қўйилади. Божхона тўловларини тўлаш бўйича қарздорликни тўлаш тўғрисидаги талабнома бундай қарздорлик юзага келганлиги факти аниқланган кундан эътиборан ўн иш кунидан кечиктирмай, тўловчи томонидан ушбу талабнома олинганлиги фактини ва олиш санасини тасдиқлаш имконини берадиган ҳар қандай усулда тўловчига юборилиши керак. Божхона тўловларини тўлаш бўйича қарздорликни тўлаш тўғрисидаги талабномани бажариш муддати талабнома тўловчига топширилган ёки у тўловчи томонидан олинган куннинг эртасидан эътиборан ўн иш кунини ташкил этади. Божхона тўловлари уларни тўлашни кечиктириш ёки бўлиб-бўлиб тўлаш муддати тугаганидан кейин тўланмаган тақдирда божхона органлари божхона тўловларини тўлаш бўйича қарздорликнинг сўзсиз тартибда ундирилишини божхона тўловларини тўлаш бўйича қарздорликни тўлаш тўғрисида тўловчига талабнома юбормаган ҳолда амалга оширади. Даъвогар томонидан 328.428.300 сўм божхона тўловларини тўлаш юзасидан 2022 йил 5 ноябрь куни талабнома юборилган. Бироқ, жавобгар томонидан мавжуд қарздорлик тўлаб берилмаган, шунингдек даъвогар томонидан жавобгарнинг банкдаги ҳисоб рақамига 328.428.300 сўм миқдоридаги қарздорликни ундириш учун 2022 йил 21 сентябрда қўйилган 34-сонли инкасса топшириқномасининг ижроси таъминланмаган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (кейинги ўринларда ФК деб юритилади) 234-моддасига кўра, мажбурият фуқаровий ҳуқуқий муносабат бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (кредитор) фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни бажариш, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳаказо ёки муайян ҳаракатдан ўзини сақлашга мажбур бўлади, кредитор эса қарздордан ўзининг мажбуриятларини бажаришни талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлади. ФКнинг 236-моддасига кўра, мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ лозим даражада бажарилиши керак. Шу боис суд, даъвонинг асосий қарз ундириш талабини асосли деб баҳолаб, жавобгардан 328.428.300 сўм божхона тўловини ундиришни лозим деб топади. Шунингдек, даъвогар даъво талабида Божхона кодексига асосан божхона тўловлари кечиктирилганлиги учун 0.033 фоиздан пеня ундиришни сўраган. пеня суммаси 2022 йил 23 декабрь куни ҳолатида 10.838.133 сўмни ташкил этади. БКнинг 349-моддасига кўра, божхона тўловларини тўлаш бўйича қарздорлик ўз вақтида тўланмаганлиги учун тўловчи томонидан пеня тўланади. Пеня божхона тўловларини тўлаш бўйича қарздорлик суммасини истисно этганда, уни ундириш бўйича мажбурий чоралар, шунингдек, божхона тўғрисидаги қонунчиликни бузганлик учун бошқа жавобгарлик чоралари қўлланилишидан қатъий назар тўланади. Тўловчининг пеняни тўлаш бўйича мажбурияти божхона тўловларини тўлаш бўйича қарздорлик юзага келган кундан эътиборан пайдо бўлади ҳамда божхона тўловлари ва пеняни тўлаш бўйича қарздорлик амалда тўланган кунда тугатилади. Пеня уни тўлаш бўйича мажбурият бажарилмаган ҳар бир календарь кун учун божхона тўловларини тўлаш бўйича қарздорлик суммасининг 0,033 фоизи миқдорида ҳисобланади. Пенянинг умумий суммаси божхона тўловларини тўлаш бўйича қарздорликнинг миқдоридан ошмаслиги керак. Юқоридагиларга кўра, жавобгардан даъвогар фойдасига 10.838.133 сўм пеня ундиришни лозим деб топади. Иқтисодий процессуал кодексининг 118-моддаси биринчи қисмида суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларга уларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда юкланиши белгиланган. Шунга кўра, суд давлат божи ва почта ҳаражатларини жавобгарнинг зиммасига юклашни, жавобгардан даъвогар фойдасига олдиндан тўланган 24.000 сўм почта харажатларини ҳамда республика бюджетига 6.785.329 сўм давлат божи ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосан, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 118, 176, 179-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъво талаби қаноатлантирилсин. Жавобгар “ХХХХХХХХХ” масъулияти чекланган жамиятидан даъвогар ХХХХХХХХХ фойдасига 328.428.300 сўм божхона тўловлари, 10.838.133 сўм пеня, олдиндан тўланган 24.000 сўм почта харажатлари ундирилсин. Жавобгар “ХХХХХХХХХ” масъулияти чекланган жамиятидан республика бюджетига 6.785.329 сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори устидан бир ой муддатда Кармана туманлараро иқтисодий суди орқали Навоий вилоят судига апелляция тартибида шикоят берилиши (протест келтирилиши) мумкин. Судья А.Б.Хамидов