Решение #673767 Экономические

TOSHKENT VILOYAT SUDI ТАШКЕНТСКИЙ ОБЛАСТНОЙ СУД 100059, Toshkent sh, Sh.Rustaveli ko`chasi, 93 uy 100059, г.Ташкент, ул.Ш.Руставели, 93 Tel:(+99871) 253-24-90 Fax: 0 (71)253-17-60 e.mail: i.toshkent.v@sud.uz ҚАРОР (апелляция инстанцияси суди) Тошкент шаҳри 2023 йил 12 январь 4-1103-2201/1521-сонли иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья М.Якубов Тошкент вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати А.Шукуруллаевнинг раислигида, ҳайъат аъзолари Ж.Суяров ва А.Ибрагимовадан иборат таркибда, Ш.Нуралиеванинг котиблигида, даъвогар вакиллари ________________________ (2023 иил 5 январдаги ишончнома асосида), ________________________ (2023 иил 11 январдаги ишончнома асосида), жавобгар вакиллари ________________________, ________________________ (2022 иил 26 августдаги ишончнома асосида) иштирокида, даъвогар н и н г ж а в а н и қ л а д и: о б(бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) Қуйичирчиқ туманлараро ги ақ р т и Биринчи инстанция судининг 2022 йил 15 ноябрдаги ҳал қилув "с қарори билан даъво талабини қаноатлантириш рад этилган. "о масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан 681 314 035 сўм табиатга Мазкур ҳал қилув қарорига нисбатан даъвогар томонидан апелляция етказилган зарарни ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича д шикояти берилган бўлиб, иш ундаюзасидан биринчи инстанция судинингҚуйичирчиқ ҳал қилув қўзғатилган иқтисодий қабул қилинган и қарорини бекор қилиш,судининг жавобгар2022 ҳисобидан 681 314 035 сўм табиатга туманлараро иқтисодий йил 15 ноябрдаги ҳал қилув қарори й етказилган зарар суммаси ҳамда 24 000 сўм почта харажатларини ундириб у бериш сўралган. сс Суд мажлисида даъвогар вакиллари апелляция шикоятида баён т у этилган важларини такрорлаб, жавобгарга қарашли "Пахтачи-1", "Пахтачии д 2", "Беруний", "Тошовул" ҳамда "Дўстлик" ҳудудларида ғалладан д и бўшаган ер майдонларида сомон пояларни ёқиш бўйича 21 та ҳолат аг 4-1103-2201/1521 н а аниқланганлиги ва аниқланган ҳолатлар юзасидан тегишли ҳужжатлар расмийлаштирилганлигини, ушбу ҳужжатлар асосида тупроқ балбанитетидан келиб чиқиб табиатга етказилган зарар миқдори ҳисобланганлигини, зарар суммаси 681 314 035 сўмни ташкил қилганлигини, аммо биринчи инстанция суди томонидан даъво талаби асоссиз равишда рад этилганлигини, чунки рейд тадбирлари Ўзбекистон Республикаси Президентининг "Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида" 2018 йил 27 июлдаги ПФ-5490-сонли Фармони талабларига мувофиқ, текширувларни электрон рўйхатга олиш ягона тизимида рўйхатга олинган ҳолда ўтказилганлигини, рейд ўтказилган вақтда мутахассис жалб қилинганлигини, лекин қатнашмаганлигини, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорида текширишни рўйхатга олиш китоби тўлдирилмаганлиги, текширувда иштирок этган ходимларнинг махсус гувоҳномаси йўқлиги, тадбиркорлик субъекти маъсул ходимлар томонидан текширилмаганлиги баён этилганлигини, ваҳоланки 2022 йил 3 мартда Вазирлар Маҳкамасининг 920-сонли қарорига асосан барча ходимлар аттестациядан ўтказилганлиги в а б у н и т Жавобгар вакиллари апелляция шикоятига нисбатан эътироз а билдириб, ғалладан бўшаган дала майдонларида сомон пояни ёқмаслик с юзасидан ҳудуд раҳбарлари ва ишчилар қатъий огоҳлантирилиб, чорад тадбирлар кўрилганлигини, дала майдонининг ёқилиши уларга боғлиқ и бўлмаганлигини, ўрганишда уларнинг ходими иштирок этмаганлигини қ билдириб, қарор қабул қилишда Ўзбекистон Республикаси Президенти л ҳузуридаги тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний о манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил девонидан олинган хулосани в инобатга олишни, апелляция шикоятини рад қилиб, биринчи инстанция ч судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. и Судлов ҳайъати, апелляция шикояти юзасидан тарафлар вакилларининг важларини тинглаб, иш ҳужжатларини муҳокама қилиб, б қуйидаги асосларга кўра апелляция шикоятини қаноатлантиришни, а биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб, иш ё юзасидан даъво талабини тўлиқ қаноатлантириш ҳақида янги қарор қабул н қилишни, суд харажатларини жавобгар зиммасига юклашни лозим деб н топади. о Иш ҳужжатларига кўра, Ўзбекистон Республикаси Президентининг м "Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш соҳасида давлат бошқаруви а тизимини такомиллаштириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида" м а 3 2018 йил 03 октябрдаги ПҚ-3956-сонли қарори, "2030 йилгача бўлган даврда Ўзбекистон Республикаси атроф-муҳитни муҳофаза қилиш консепциясини тасдиқлаш тўғрисида" 2019 йил 30 октябрдаги ПФ-5863-сонли Фармони ҳамда Ўзбекисон Республикаси Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш давлат Қўмитаси раисининг 2022 йил 28 мартдаги 114-сонли буйруғи ва Тошкент вилояти Экология ва атрофмуҳитни муҳофаза қилиш Бошқармаси бошлиғининг "Экология ва атрофмуҳитни муҳофаза қилиш соҳасидаги рейд тадбирларини ўтказиш тўғрисида" 2022 йил 01 апрелдаги 153/А-сонли буйруғи ижросини таъминлаш мақсадида Тошкент вилояти экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси ҳамда ҳудудий бўлинма ходимлари томонидан рейд тадбирлари ўтказилган. Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш соҳасидаги назорат бўйича Қуйичирчиқ туман бўлими томонидан ўтказилган рейд тадбирлари н а т и ж Ишдаги мавжуд ҳужжатлардан аниқланишича, "Табиатни муҳофаза а қилиш тўғрисида"ги Қонуннинг 20-моддаси, "Атмосфера ҳавосини с муҳофаза қилиш тўғрисида"ги Қонуннинг 4, 24-моддалари бузилишига йўл и қўймаслик ва фермер хўжаликлари ер майдонларида сомон пояларини д ёқилишини олдини олиш мақсадида Тошкент вилояти Экология ва атрофа муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси Қуйичирчиқ туман бўлими томонидан жавобгар ҳамда унинг 13 та ҳудуд раҳбарларига сомон Қ қолдиқларини ёқмаслик тўғрисида огоҳлантириш хатлари берилган, бироқ у уларнинг беэътиборлиги туфайли ғалладан бўшаган ер майдонларида й сомон поялари ёқиб юборилган. и Шу сабабли Ўзбекистон Республикаси Табиатни муҳофаза қилиш ч Давлат Қўмитаси, Ўзбекистон Республикаси қишлоқ ва сув хўжалиги и Вазирлиги ҳамда Ўзбекистон Республикаси молия Вазирлигининг р 2006 йил 27 ноябрдаги 11-1481, 10/8 ва 91-сонли Қарорлари билан ч "Бошоқли дон экинлари сомонини ёқиб юборилиши натижасида и етказиладиган зарарни аниқлаш ҳамда ушбу ҳолатларни содир этган қ юридик ва жисмоний шахсларга нисбатан жарималар қўллаш бўйича" тасдиқланган, Ўзбекистон Республикаси Адлия Вазирлиги томонидан т2006 йил 25 декабрда 1647-сон билан давлат рўйхатига олинган Низом у талабларига мувофиқ жавобарга "Пахтачи-1", "Пахтачи-2", "Беруний", м "Тошовул" ҳамда "Дўстлик" ҳудудларида ғалладан бўшаган ер а майдонларида сомон пояларни ёқиш бўйича аниқланган 21 та ҳолат н юзасидан расмийлаштирилган далолатномалар асосида жами и 681 314 035 сўм зарар ҳисобланган ва табиатга етказилган ушбу зарар д суммасини икки кун муддат ичида ихтиёрий равишда қоплаш сўралган. а Бироқ, жавобгар томонидан ушбу суммани ихтиёрий тўлаш тўғрисида юборилган огоҳлантириш хати оқибатсиз қолдирилган. ф Шу боис, даъвогар Қуйичирчиқ туманлараро иқтисодий судига даъво а 4-1103-2201/1521 о л аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар ҳисобидан 681 314 035 сўм табиатга етказилган зарар суммасини ундириб беришни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг 14-моддасига асосан, агар қонун ёки шартномада зарарни камроқ миқдорда тўлаш назарда тутилмаган бўлса, ҳуқуқи бузилган шахс ўзига етказилган зарарнинг тўла қопланишини талаб қилиши мумкин. Зарар деганда, ҳуқуқи бузилган шахснинг бузилган ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган харажатлари, унинг мол-мулки йўқолиши ёки шикастланиши (ҳақиқий зарар), шунингдек бу шахс ўз ҳуқуқлари бузилмаганида одатдаги фуқаролик муомаласи шароитида олиши мумкин бўлган, лекин ололмай қолган даромадлари (бой берилган фойда) тушунилади. Агар ҳуқуқни бузган шахс бунинг натижасида даромад олган бўлса, ҳуқуқи бузилган шахс бошқа зарар билан бир қаторда бой берилган фойда бундай даромаддан кам бўлмаган миқдорда тўланишини талаб қилишга ҳақли. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг "Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида"ги 2007 йил 15 июндаги 163-сонли Қарорининг 19-бандида зарарга шартнома мажбуриятлари бажарилмаганлиги ёки лозим даражада бажарилмаганлиги муносабати билан тарафнинг қилган харажатлари, мол-мулк йўқолиши ёки шикастланиши, шунингдек агар иккинчи тараф шартнома мажбуриятларини бажарганда тараф олиши мумкин бўлган, лекин унинг ололмай қолган даромадлари, ҳуқуқи бузилган шахснинг ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган харажатлари ҳам кириши (ФК 14-моддасининг иккинчи қисми), бундай харажатларнинг зарурийлиги ва уларнинг тахминий миқдори асослантирилган ҳисоб-китоб, товар, иш, хизмат кўрсатишдаги камчиликларни бартараф этиш учун кетадиган харажатлар сметаси (калькуляция) сифатидаги далиллар, мажбуриятларни бузганлик учун жавобгарлик даражасини белгиловчи шартнома ва бошқалар билан тасдиқланган бўлиши кераклиги тўғрисида тушунтириш берилган. Мазкур ҳолатда, жавобгар томонидан "Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида"ги Қонуннинг 20-моддаси ҳамда "Атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш тўғрисида"ги Қонуннинг 4, 24-моддалари талаблари бузилишига йўл қўйилганлиги оқибатида табиатга 681 314 035 сўм зарар етказилган. Зарар суммаси Ўзбекистон Республикаси Табиатни муҳофаза қилиш Давлат Қўмитаси, Ўзбекистон Республикаси қишлоқ ва сув хўжалиги Вазирлиги ҳамда Ўзбекистон Республикаси молия Вазирлигининг Қарорлари билан "Бошоқли дон экинлари сомонини ёқиб юборилиши натижасида етказиладиган зарарни аниқлаш ҳамда ушбу ҳолатларни содир этган юридик ва жисмоний шахсларга нисбатан жарималар қўллаш бўйича" тасдиқланган, Ўзбекистон Республикаси Адлия Вазирлигида 2006 йил 25 декабрда 1647-сон билан давлат рўйхатига олинган Низом талабларига мувофиқ ҳисобланган. Қуйичирчиқ туманлараро иқтисодий суди томонидан даъво талаби рад этилган ва бунга асос сифатида ИПКнинг 68-моддасига асосан ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаб бериши кераклиги, гарчан даъвогар атроф муҳитга етказилган 681 314 035 сўм зарар бевосита жавобгар томонидан етказилганлигини асос қилиб даъво аризаси билан мурожаат қилган бўлсада, аммо ушбу ер майдонлари 2022 йилда туманда кам таъминланган оилалар ва бошқа фуқароларга такрорий экин экиш учун берилган бўлиб, ғалладан бўшаган ер майдонлари айнан ким томонидан ёқилганлиги ҳамда текширишлар хўжалик юритувчи субъектнинг иштирокисиз ўтказилганлиги натижасида зарар айнан жавобгар томонидан етказилганлиги исботлаб берилмаганлигини келтирган. Бироқ, судлов ҳайъати биринчи инстанция судининг мазкур ҳал қилув қарори билан келиша олмаиди ва биринчи инстанция суди даъво талабини қаноатлантиришни рад этиш ҳақида барвақт хулосага келган деб ҳисоблаиди. Ўзбекистон Республикаси Ер кодексининг 40-моддаси биринчи қисми 3-бандида ер эгаси, ердан фойдаланувчи, ижарачи ва ер участкаси мулкдори ерларни муҳофаза қилишга оид, ушбу Кодекснинг 79-моддасида назарда тутилган туркум тадбирларни амалга ошириши мажбурият сифатида белгиланган. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси "Фермер хўжалиги тўғрисида"ги Қонунининг 17-моддасида ер участкасидан қонунчиликда ва ижарага олиш шартномасида кўрсатилган шартлар асосида, белгиланган мақсадда, самарали ва оқилона фойдаланилишини таъминлаш, экологик талабларга ва атроф муҳитни муҳофаза қилишнинг бошқа қоидаларига риоя этиш мажбуриятлари белгиланган. Аммо, ўтказилган рейд натижалари жавобгар томонидан юқоридаги қонун нормалари талаблари бажарилмаганлигини, "Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида"ги Қонуннинг 20-моддаси ҳамда "Атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш тўғрисида"ги Қонуннинг 4, 24-моддалари талаблари бузилишига йўл қўйилганлигини кўрсатган. Ваҳоланки, жавобгар юқорида келтирилган қонун нормалари талабларига кўра, сомон поялари ёқилган ер майдонларидаги экологик талабларга ва атроф муҳитни муҳофаза қилишга масъул бўлган. Суд жараёнида жавобгар вакиллари ғалладан бўшаган ер майдонларида сомон пояни ёқмаслик юзасидан ҳудуд раҳбарлари ва ишчилар қатъий огоҳлантирилганлиги, дала майдонининг ёқилиши уларга боғлиқ бўлмаганлиги, ёнғин шахсан жавобгар томонидан содир этилмаганлиги, жавобгарга қарашли ер майдонлари 2022 йилда туманда кам таъминланган оилалар ва бошқа фуқароларга такрорий экин экиш учун берилганлиги, ўрганишда уларнинг ходими иштирок этмаганлиги сабабли ғалладан бўшаган ер майдонларидаги сомон қолдиқларини айнан ким ёққанлигини аниқлаш имкони бўлмаганлиги тўғрисида важ келтирган бўлсада, ушбу ҳолатлар, жумладан жавобгар томонидан ўзига бириктирилган ер майдонида тегишли экологик талабларга ва атроф муҳитни муҳофаза қилишнинг бошқа қоидаларига риоя этилганлиги, ғалладан бўшаган ер майдонларида сомон поялари ёқиб юборилмаслиги учун чора кўрилганлиги ҳолатлари исботлаб берилмади. Бундан ташқари, жавобгарга қарашли ер майдонлари 2022 йилда туманда кам таъминланган оилалар ва бошқа фуқароларга такрорий экин экиш учун берилган тақдирда ҳам Бошқарманинг Қуйичирчиқ туман бўлими томонидан жавобгар ва унинг 13 та ҳудуд раҳбарлари сомон қолдиқларини ёқмаслик тўғрисида огоҳлантирилганлигидан келиб чиқиб, ердан вақтинча фойдаланувчи шахслар ер майдонларида сомон пояларини ёқмаслик ҳақида ижарага берувчи томонидан огоҳантирилиши лозим эди. Бироқ, мазкур чоралар кўрилганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар иш жилдида мавжуд эмас. Шунингдек, судлов ҳайъати жавобгар вакилларининг текширув, ваколатсиз инспекторлар томонидан, қонун талабларига зид равишда тадбиркорлик субъекти вакилининг иштирокисиз ўтказилганлиги ва текширишларни рўйхатга олиш китобига киритилмаганлиги ҳақидаги важлари билан ҳам келиша олмайди ва ушбу важлар асоссиз деб ҳисоблаиди. Ўзбекистон Республикаси Президентининг "Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонунии манфаатларини ҳимоя қилиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари туғрисида" 2018 иил 27 июлдаги ПФ-5490-сонли Фармонига биноан, назорат қилувчи органлар томонидан тадбиркорлик субъектлари фаолиятида утказиладиган барча текширувлар Текширувларни электрон руихатга олиш ягона тизимида руихатга олиниши шартлиги, ушбу тизимда руихатга олинмаган тадбиркорлик субъектлари фаолиятида утказиладиган текширувлар ноқонунии ҳисобланиши белгиланган. Мазкур Фармоннинг 2-иловаси, 21-бандида Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш қўмитаси томонидан материалларни сақлаш ёки ёнувчан моддаларни ва қурилиш материалларини очиқ оловда ёқиш пайтида атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш талабларига риоя қилмаслик ҳолатлари юзасидан тезкор назорат чораларини ўтказиш текширувларни электрон рўйхатга олиш ягона тизимда рўйхатдан ўтказиш орқали ваколатли органни хабардор этиш тартибида ўтказиладиган текширувлар рўйхатига киритилган. Тошкент вилояти экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси ҳамда ҳудудий бўлинма ходимлари томонидан ўтказилган рейд тадбирлари Ўзбекистон Республикаси Президентининг "Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида" 2018 йил 27 июлдаги ПФ-5490-сонли Фармони талабларига мувофиқ, текширувларни электрон рўйхатга олиш ягона тизимида рўйхатга олинган ҳолда ўтказилган. 7 назорат қилиш тўғрисида"ги Қонуннинг 6-моддасида назорат қилувчи органлар мансабдор шахсларининг хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятини текширишига текширишларни ўтказишга рухсат берилганлиги тўғрисидаги махсус гувоҳнома, шахсий гувоҳнома ва ушбу Қонуннинг 9 ва 12-моддаларида назарда тутилган асослар мавжуд булган тақдирда йўл қўйилиши белгиланган. Суд жараёнида жавобгар вакилларининг текширув ваколатсиз ш а х с л а р Қолаверса, жавобгарга қарашли ҳудудлардаги ғалладан бўшаган ер майдонларида сомон поялари ёқиб юборилганлик ҳолатлари жавобгар т вакиллари томонидан инкор этилмади, фақат ушбу ҳолатлар жавобгар о томонидан содир этилмаганлиги тўғрисида важ келтирилди. м Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан о буён матнда ИПК деб юритилади) 68-моддасининг биринчи қисмига кўра, н ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаб ва эътирозларига асос қилиб и келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. д Суд жараёнида апелляция шикоятида баён этилган важлар даъвогар а вакилларининг судлов ҳайъатига берган кўрсатмалари ҳамда ишдаги н мавжуд далиллар билан ўз тасдиғини топди. Бундай ҳолатда, судлов ҳайъати даъвогарнинг апелляция шикоятида ў келтирган важлари асосли, биринчи инстанция суди даъво талабини т қаноатлантиришни рад этиш ҳақида нотўғри хулосага келган деб к ҳисоблайди. а ИПК 279-моддасининг биринчи қисмига кўра, суд томонидан иш учун з аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги, суд аниқланган деб и ҳисоблаган, иш учун аҳамиятли бўлган ҳолатларнинг исботланмаганлиги, л қилув қарорида баён қилинган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқ ҳал г эмаслиги, моддий ва (ёки) процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги а ёхуд нотўғри қўлланилганлиги, биринчи инстанция судининг ҳал қилув н қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлади. л Ўшбу Кодекс 278-моддаси биринчи қисмининг 2-бандига асосан и апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш г натижалари бўйича, ҳал қилув қарорини тўлиқ ёки қисман бекор қилишга и янги қарор қабул қилишга ҳақли. ва ИПКнинг 118-моддасига асосан суд харажатлари тарафларга уларнинг т қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда ў юкланади. ғ Юқорида баён этилганларга асосан, судлов ҳайъати даъвогарнинг р апелляция шикоятида келтирган важлари асосли деб ҳисоблаб, шикоятни и қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини с 4-1103-2201/1521 и д 8 бекор қилиб, иш юзасидан даъво талабини тўлиқ қаноатлантириш ҳақида янги қарор қабул қилишни, ИПКнинг 118-моддасига асосан жами суд харажатлари(биринчи инстанция ва апелляция инстанцияси учун)ни жавобгар зиммасига юклашни лозим топиб, ИПКнинг 68, 118, 274, 278, 279, 280-моддаларига асосланиб, Қ А Р О Р Қ И Л А Д И: Қуйичирчиқ туманлараро иқтисодий судининг 2022 йил 15 ноябрдаги ҳал қилув қарори бекор қилинсин. Иш юзасидан янги қарор қабул қилинсин. Даъво талаби тўлиқ қаноатлантирилсин. Ижро варақалари берилсин. Мазкур қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Д Қарор устидан Олий судга кассация шикояти берилиши (протест а келтирилиши) мумкин. ъ Раислик қилувчи: (имзо) А.Х.Шукуруллаев в "о ҳайъат аъзолари: (имзо) Ж.Суяров "г а (имзо) А.Ибрагимова р м Қарорнинг кўчирма а нусхаси аслига тўғри ______________ А.Ибрагимова снинг апелляция шикояти қаноатлантирилсин. ъ у л и я т и ч е к л а н г а н ж 4-1103-2201/1521 а м