Решение #676143 Экономические

FARG’ONA TUMANLARARO IQTISODIY SUDI FERGHANA INTER-DISTRICT ECONOMIC COURT 150105,Farg’ona shahri, Al-Farg’oniy ko’chasi,47 150105, Ferghana, Al-Fargoniy street, 47 Tel: (+99873) 244 65 30, 244 65 40 е-mail: i.fargona.t@sud.uz ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ 2023 йил 9 январь 4-1501-2202/13009-сонли иш Фарғона туманлараро иқтисодий судининг судьяси Д.С. Акрамова Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси Фарғона вилоят ҳудудий бошқармасининг даъвогар НОМИ манфатини кўзлаб судга киритган жавобгар НОМИдан 10 000 сўм зарар (воситачилик йиғими), 1 036 367 сўм шартноманинг бошланғич нархи учун тўланган закалат, 24 000 сўм почта харажати ва суд харажатларини ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни суд биносида кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси Фарғона вилоят ҳудудий бошқармаси даъвогар НОМИ жамияти манфаатини кўзлаб судга даъво аризаси билан мурожаат этиб жавобгар НОМИдан 10 000 сўм зарар (воситачилик йиғими), 1 036 367 сўм шартноманинг бошланғич нархи учун тўланган закалат, 24 000 сўм почта харажати ва суд харажатларини ундиришни сўраган. Даъвогар ўзининг 2022 йил 27 декабрь кунги 31/4912-сонли хатида “Exelligent Investment” МЧЖнинг жаримаси қабул қилингани ва у томонидан тўлов амалга оширилгани учун даъво аризасини қайтаришни сўраган. Даъво аризаси 2022 йил 16 декабрь куни иш юритишга қабул қилингани учун суд уни мазмунан кўриб чиқишни лозим деб топди. Даъво аризаси киритилган санада даъво суммаси республика ўрнатилган базавий ҳисоблаш миқдори – 300 000 сўмнинг йигирма баравари, яъни 6 000 000 сўмдан ошмаганлиги учун иш соддалаштирилган иш юритиш тартибда юритилган. Даъво аризасини иш юритишга қабул қилиш, иқтисодий ишни қўзғатиш ва ишни кўриш ҳақидаги суд ажрими жавобгар давлат рўйхатга олинган ва шартномада келтирилган манзили бўйича юборилган, шунингдек жавобгарнинг шартномада кўрсатилган телефон рақамига СМС хабарномаси юборилгани учун жавобгар иш бўйича ўз эътирозларини судга тақдим этиши ҳуқуқи ҳақида тегишли тартибда огоҳлантирилган деб ҳисобланади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) 203-4-моддасининг саккизинчи қисмига асосан суд соддалаштирилган иш юритиш тартибидаги ишни суд муҳокамасини ўтказмасдан, тарафларни чақиртирмасдан ва уларнинг тушунтиришларини эшитмасдан кўриб чиқилади. Шунинг учун иш суд мажлиси ўтказилмасдан кўриб чиқилган. Даъво аризаси ва унга илова қилинган ҳужжатлардан кўринишича, “Farg’onaazot” АЖ корпоратив буюртмачи сифатида ва жавобгар “Exelligent Investment” МЧЖ иштирокчи сифатида махсус ахборот порталида электрон давлат харидларида иштирок этиш учун ҳар бири аванс тўлови сифатида операторнинг ҲККПга 1 036 366,5 сўмдан закалат ва 10 000 сўмдан воситачилик йиғим пули ўтказиб беришган. Электрон давлат хариди натижаларига кўра, даъвогар АЖ ва ва жавобгар МЧЖ (сотувчи) ўртасида 2021 йил 3 февраль куни 177001-сонли келишилган 31 781 906 сўм нархда кабель ва бошқа маҳсулотларни етказиб бериш ҳақидаги шартнома тузилган (лот 1307845). Шартнома 2021 йил 3 февраль куни тузилганига қарамасдан сотувчи ҳозирга қадар товарни етказиб бермаган. Шартноманинг 2.2-бандига асосан сотувчи ҳисоб-китоб клиринг палатаси (бундан буён матнда ҲККП деб юритилади) хабарномасини олганидан бошлаб иш куни ичида товарни етказиб бериш мажбуриятини зиммасига олган. Шартноманинг 2.4.-бандида транспорт харажатлари сотувчини зиммасида бўлиши; шартноманинг 2.5-бандида товарни етказиб берилгани сотувчи томонидан расмийлаштирилган ва тарафлар имзоланган ҳисоб-фактура билан тасдиқланиши шартлари назарда тутилган. Тарафлар ўртасидаги низо маҳсулот етказиб бериш шартномаси бўйича жавобгар товарни етказиб бериш мажбуриятини бажармаганидан келиб чиққан. Тарафлар ўртасидаги низо маҳсулот етказиб бериш шартномаси бўйича жавобгар товарни етказиб бериш мажбуриятини бажармаганидан келиб чиққан. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (бундан буён матнда ФК деб юритилади) 234-моддасида “Мажбурият — фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (кредитор) фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни бажариш, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳоказо ёки муайян ҳаракатдан ўзини сақлашга мажбур бўлади, кредитор эса — қарздордан ўзининг мажбуриятларини бажаришни талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлади. Мажбуриятлар шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади” деб белгиланган. ФК 236-моддасига кўра, мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун хужжатлари талабларига мувофиқ лозим даражада бажарилиши керак. ФК 356-моддасининг биринчи қисмига асосан шартномани бажарганлик учун тарафларнинг келишуви билан белгиланган баҳода ҳақ тўланади. ФК 437-моддасига асосан маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи — сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий мақсадларда, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа мақсадларда фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа мақсадларда фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг ҳақини тўлаш мажбуриятини олади. “Давлат харидлари тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунини 32моддасининг биринчи қисмига кўра, “Давлат буюртмачиси харид қилиш тартибтаомилига нисбатан иштирокчилар томонидан таклифларнинг гаров, кафолат, закалат тарзида ёхуд қонун ҳужжатларида назарда тутилган бошқа усулда таъминланиши зарурлиги тўғрисида талаб белгилашга ҳақли.” Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Лойиҳа бошқаруви миллий агентлиги директорининг 2018 йил 15 майдаги 186-сонли буйруғи билан тасдиқланган “Махсус ахборот портали операторининг давлат харидларини ташкил этиш ҳамда ўтказиш борасидаги фаолияти тўғрисида”ги Низом билан харидларни амалга ошириш тартибга солинади. (Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2018 йил 21 майда рўйхатдан ўтказилган, рўйхат рақами 3015). 3 Низомнинг 1 ва 34-бандларига асосан корпоратив буюртмачи ва иштирокчи электрон давлат харидларида иштирок этиш учун ўзларининг ҳисоб-китоб-клиринг палатасидаги ҳисоб рақамларига закалат тўловларини ўтказадилар. Низомнинг 35-1бандига асосан бюджет буюртмачилар электрон давлат харидларида иштирок этиш учун ўзларининг ҲККПдаги ҳисоб рақамларига операторнинг воситачилик йиғимини ўтказадилар (35-1-банди); корпоратив буюртмачилар ва иштирокчилар, уларнинг ҲККПдаги ҳисоб-рақамларида аванс тўловининг етарли миқдори мавжуд бўлган тақдирда электрон давлат харидларида иштирок этадилар (37-банди); бюджет буюртмачилари эълон ёки оферта бўйича Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг давлат молиясини бошқариш ахборот тизимидан томонидан банд қўйилган суммасининг, шунингдек уларнинг ҲККПдаги ҳисобрақамларида операторнинг воситачилик йиғими суммасининг етарли миқдори мавжуд бўлган тақдирда, электрон давлат харидларида иштирок этадилар (37-1-банди). ҲККП буюртмачидан электрон дўкон ёки аукцион орқали тузилган шартнома бўйича келиб тушган тўлов суммасини банд қилиб қўяди ва пул маблағлари келиб тушган куннинг эртасидан бир иш кунидан кечикмаган муддатда электрон шаклда тўловни амалга ошириш бўйича ижрочига хабарнома юборади. Мазкур хабарнома ижрочига товарларни (ишларни, хизматларни) етказиб бериш учун асос бўлиб хизмат қилади 45-банди). Шунингдек Низомнинг 52-бандига кўра, “Буюртмачи томонидан электрон дўкон ёки аукцион орқали тузилган шартнома бўйича товарлар (ишлар, хизматлар) етказиб берилганлиги ҳақидаги маълумот тақдим қилинмаганда, ҲККП ушбу шартнома бўйича товарлар (ишлар, хизматлар) етказиб бериш муддати тугагач уч иш кунидан сўнг: бюджет буюртмачиларнинг шартнома бўйича пул маблағларига суд ёки давлат харидлари соҳасидаги шикоятларни кўриб чиқиш бўйича комиссиянинг тегишли қарори қабул қилингунига ёки у бекор қилингунга қадар банд қўяди; корпоратив буюртмачи томонидан шартнома бўйича киритилган маблағлардан, закалатдан ташқари, бандни бекор қилади; корпоратив буюртмачи ва ижрочининг закалатига суд ёки давлат харидлари соҳасидаги шикоятларни кўриб чиқиш бўйича комиссиянинг тегишли қарори қабул қилингунига ёки у бекор қилингунга қадар банд қўяди; бажарилмаган шартномалар бўйича маълумотларни Молия вазирлигига юборади.” Низомнинг 53-бандига асосан “ҲККП суднинг қонуний кучга кирган қарори ёки давлат харидлари соҳасидаги шикоятларни кўриб чиқиш бўйича комиссия қарори асосида закалатни банддан ечишни ва/ёки тегишли ҳисоб рақамга ўтказишни амалга оширади. Бунда, ҲККП ижрочининг закалати жарима сифатида бюджет буюртмачисига ўтказилиши тўғрисидаги суднинг қонуний кучга кирган қарори ёки давлат харидлари соҳасидаги шикоятларни кўриб чиқиш бўйича комиссия қарори асосида закалатни бюджет буюртмачисининг бюджетдан ташқари тегишли ҳисоб рақамига ўтказишни амалга оширади." Шунингдек келтирилган Низомнинг 54-бандида портал, электрон давлат харидларининг якунларига кўра, битимнинг ҳақиқий суммасидан операторнинг воситачилик йиғимини буюртмачи ва иштирокчининг аванс тўловларидан ушлаб қолишини белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2018 йил 28 майда 3016-рақам орқали рўйхатдан ўтказилган “Харид қилиш тартиб-таомилларини ташкил этиш ва ўтказиш тартиби тўғрисида”ги Низомга (2022 йил 8 июлда Низом ўз кучини йўқотган) асосан корпоратив буюртмачилар ва иштирокчилар харидларни электрон дўконда тартиб-таомили орқали амалга оширишдан олдин ҲККПдаги шахсий ҳисобварағига иштирокчи оферта қийматининг 3 фоизи миқдоридаги закалатни жойлаштиради (24-банд). Агар нарх сўрови мобайнида иштирокчи томонидан таклиф қилинган нарх буюртмачи томонидан танланган нархдан 15 ва ундан ортиқ фоизга паст бўлса, иштирокчи буюртмачи томонидан танланган офертанинг нархи ва ўзи томонидан таклиф этилган нархнинг фарқи миқдоридаги қўшимча закалатни харид предметининг ҳар бир бирлиги учун олдиндан киритиши шарт. Қўшимча закалат мавжуд бўлмаган тақдирда ушбу таклифлар электрон тизим томонидан автоматик равишда рад этилади (25-банд). ФК 985-моддасининг биринчи-бешинчи қисмларида “Ғайриқонуний ҳаракат (ҳаракатсизлик) туфайли фуқаронинг шахсига ёки мол-мулкига етказилган зарар, шунингдек юридик шахсга етказилган зарар, шу жумладан бой берилган фойда зарарни етказган шахс томонидан тўлиқ ҳажмда қопланиши лозим. Қонунчиликда ёки шартномада жабрланувчиларга зарарни тўлашдан ташқари товон тўлаш мажбурияти белгилаб қўйилиши мумкин. Зарар етказган шахс, агар зарар ўз айби билан етказилмаганини исботласа, зарарни тўлашдан озод қилинади. Қонунда зарар етказган шахснинг айби бўлмаган тақдирда ҳам зарарни тўлаш назарда тутилиши мумкин,” деган қоида келтирилган. Судга даъвогар томонидан тақдим этилган тўлов топшириқномага кўра, жавобгар томонидан 2022 йил 23 декабрь куни 1 036 366,50 сўм закалат пули даъвогарга ихтиёрий равишда ўтказиб берилган. Шунинг учун суд даъво аризасини қисман қаноатлантириб, даъво талабидаги жавобгардан 10 000 сўм воситачилик йиғимни зарар сифатида, ундиришни лозим деб топади. ИПК 118-моддасида назарда тутилган қоидаларга асосан жавобгардан республика бюджетига 300 000 сўм давлат божини ва даъвогар фойдасига 24 000 сўм почта харажатини ундириш лозим бўлади. Юқоридагиларга асосан, суд ИПК 118, 176-180, 186-188, 203-5-моддаларини қўллаб, ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъво қисман қаноатлантирилсин. Даъвогар НОМИ жамияти фойдасига жавобгар НОМИдан 10 000 сўм зарар (воситачилик йиғими) ва 24 000 сўм почта харажати ундирилсин. Даъвнинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгардан республика бюджетига 300 000 сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори устидан Фарғона туманлараро иқтисодий суд орқали Фарғона вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича апелляция судлов ҳайъатига ўн кун муддат ичида апелляция шикояти (прокурор протест) келтиришга ҳақли. Раислик этувчи Д.С. Акрамова