Решение #742718 Экономические

YUQORICHIRCHIQ ЮКОРИЧИРЧИКСКИЙ TUMANLARARO МЕЖРАЙОННЫЙ IQTISODIY SUDI ЭКОНОМИЧЕСКИЙ СУД Yuqorichirchiq tumani, Юкоричирчикский район, г. Yangibozor sh., Mustaqillik Янгибазар, ko’chasi, 77-uy улица Мустакиллик, дом 77 Tel: 0370 983-30-14, www.sud.uz, эл.почта: i.yuqorichirchiq@sud.uz ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ 2201/1853-сонли иш 2022 йил 14 ноябрь 4-1105- Юқоричирчиқ туманлараро иқтисодий суди раиси Ғ.Машкуров раислигида, судья ёрдамчиси Б.Насиров котиблигида, даъвогар вакили М.Ризаев (10.01.2022 йилдаги 43-21/03-32-сонли ишончнома) иштирокида, Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Тошкент вилояти ҳудудий бошқармасининг даъвогар “Тошкент ҳудудий электр тармоқлари корхонаси” АЖ манфаатида жавобгар “NIHOL OBOD ZAMIN FAYZLI” ФХдан 42.317.993,16 сўм асосий қарз, 4.195.453,73 сўм пеня, ёқиш хизмати учун 2.700.000 сўм тўлов ундириш тўғрисидаги даъво аризаси юзасидан қўзғатилган ишни суд биносида, очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни А Н И Қ Л А Д И: Даъво аризасида баён этилишича, “Тошкент ҳудудий электр тармоқлари корхонаси” акциядорлик жамиятининг Юқоричирчиқ туман электр таъминоти корхонаси ва “NIHOL OBOD ZAMIN FAYZLI” ФХ ўртасида 2021 йил 1 сентябрь куни 20-0675-сонли электр энергияси таъминоти тўғрисида шартнома тузилган. Ушбу шартнома бўйича даъвогар жавобгарга етказиб берган электр энергия бўйича 2022 йил 1 сентябрь ҳолати ҳисоб-китобига кўра, жавобгарнинг етказиб берилган электр энергиясидан 42.317.993,16 сўм асосий қарздорлиги вужудга келган. Даъвогар томонидан 2022 йил 12 сентябрда жавобгарга қарздорликни тўлаб бериши ҳақида талабнома юборилган. Бироқ, жавобгар томонидан талабнома жавобсиз қолдирилган. Даъвогар “Тошкент ҳудудий электр тармоқлари корхонаси” АЖ манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Тошкент вилояти ҳудудий бошқармаси (бундан буён матнда Палата деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар «NIHOL OBOD ZAMIN FAYZLI» ФХдан 42.317.993,16 сўм асосий қарз ундиришни сўраган. Жавобгар ҳамда палата вакили суд мажлисига келмади. Палата даъво аризасида суд мажлисини ўз вакили иштирокисиз кўришни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (матнда ИПК деб юритилади) 128-моддасига кўра, агар ажримнинг кўчирма нусхаси суд томонидан электрон почта орқали ёки хабардор қилинганлик фактини тасдиқловчи бошқа алоқа воситаларидан фойдаланган ҳолда юборилган кундан эътиборан уч кун ўтган бўлса, суд томонидан юридик шахснинг судга маълум бўлган охирги жойлашган ери (почта манзили), фуқаронинг яшаш жойи бўйича юборилган ажримнинг кўчирма нусхаси олувчи кўрсатилган манзилда йўқлиги сабабли топширилмаган ва бу ҳақда алоқа муассасаси судни хабардор қилган бўлса, иқтисодий суд ишларини юритиш иштирокчиси суд томонидан тегишли тарзда хабардор қилинган ҳисобланади. Жавобгарга суд мажлиси вақти ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилиш мақсадида суднинг 2022 йил 3 ноябрдаги ажрими электрон почта орқали юборилган ҳамда “Гибрид почта” хизмати маълумотига кўра, жавобгарнинг манзили топилмаган. ИПК 170-моддаси 3-қисмига кўра иш муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд мажлисига келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Суд жавобгарни суд муҳокамаси вақти ва жойи ҳақида тегишли тарзда хабардор қилинганлигини ҳамда палата ишни ўз вакили иштирокисиз кўришни сўраганлигини инобатга олиб, ишни палата ҳамда жавобгар вакиллари иштирокисиз кўришни лозим топди. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакили қарздорлик 2021 йил 1 сентябрдаги 20-0675-сонли шартномадан келиб чиққанлигини, жавобгар томонидан 42.317.993,16 сўм асосий қарз, 4.195.453,73 сўм пеня, ёқиш хизмати учун 2.700.000 сўм тўлов шу кунга қадар тўлаб берилмаганлигини маълум қилиб, даъвони тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд даъвогар вакилининг тушунтиришини тинглаб, иш ҳужжатларини ўрганиб, қуйидаги асосларга кўра даъвогарнинг даъво аризасини қисман қаноатлантиришни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (матнда “ФК” деб юритилади) 234-моддасига асосан, мажбуриятлар шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур ҳолатда тарафларнинг мажбуриятлари энергия таъминоти шартномасидан келиб чиққан. ФК 468-моддасига асосан энергия таъминоти шартномасига мувофиқ энергия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонентга (истеъмолчига) энергия бериб туриш мажбуриятини олади, абонент эса қабул қилинган энергия ҳақини тўлаш, шунингдек шартномада назарда тутилган энергия истеъмол қилиш тартибига риоя этиш, тасарруфидаги энергетика шохобчаларидан фойдаланиш хавфсизлигини ҳамда ўзи фойдаланадиган энергия истеъмол қилувчи асбоб ва ускуналарнинг созлигини таъминлаш мажбуриятини олади. ФК 474-моддасига асосан, агар қонун ҳужжатларида ёки энергия билан таъминлаш шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, энергия ҳақи абонент амалда қабул қилган энергия миқдори учун тўланади. Иш ҳужжатларидан аниқланишича, тарафлар ўртасида 2021 йил 1 сентябрьда 20-0675-сонли улгуржи истеъмолчилар учун электр таъминоти шартномаси шартномаси тузилган. Ушбу шартномага мувофиқ, “Таъминочи корхона” “Истеъмолчи”га электр энергиясини уланган тармоқ орқали етказиб бериш ва “Истеъмолчи” истеъмол қилинган энергия учун ўз вақтида ҳақ тўлаш мажбуриятини олган. Даъвогар шартнома шартларига асосан олган мажбуриятини бажарган, жавобгарга белгиланган миқдорда электр энергияси етказиб берган. Жавобгар шартномага асосан олган мажбуриятини, яъни истеъмол қилинган энергия учун ўз вақтида ҳақ тўламаслиги оқибатида ушбу низо келиб чиққан ва 42.317.993,16 сўм асосий қарз вужудга келган. Ишдаги ҳужжатлар ҳамда даъвогар вакилининг суд мажлисида берган тушунтириши билан жавобгарнинг даъвогар олдида истеъмол қилинган электр энергиясидан 42.317.993,16 сўм асосий қарзи мавжудлиги ўз тасдиғини топди. Юқоридагиларга асосан, суд даъвогарнинг даъво аризасини тўлиқ қаноатлантириб, жавобгардан даъвогар фойдасига 42.317.993,16 сўм асосий қарзни ундиришни лозим топди. Бундан ташқари, даъвогар даъво аризасида жавобгардан 4.195.453,73 сўм пеня ундиришни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 263моддасига кўра неустойка тўлаш тарафларнинг келишувида назарда тутилган ёки тутилмаганлигидан қатъи назар, кредитор қонунда белгиланган неустойка (қонуний неустойка)ни тўлашни талаб қилишга ҳақли. Ўзбекистон Республикасининг “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги Қонунини иқтисодий судлар амалиётида қўллашнинг айрим масалалари ҳақидаги Олий хўжалик суди Пленумининг 2002 йил 4 мартдаги 103-сонли қарори 10бандига кўра умумий қоидага кўра қонун ҳужжатлари ва шартномада бошқача тартибда жавобгарлик назарда тутилмаган бўлса, шартнома шартларини бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик (шартнома интизомини бузганлик) учун Қонуннинг 25-32-моддаларига асосан жавобгарлик қўлланилади. Агар хўжалик шартномасида шартнома интизомини бузиш билан боғлиқ ҳолатлар учун жавобгарлик белгиланган бўлса, тарафларнинг жавобгарлиги шартномага асосан қўлланилади. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 3.12-бандига кўра, ҳисоб-китоб ойидан кейинги календарь ой тугагач қарздорлик тўлов муддати ўтган деб ҳисобланади ва тўлов муддати ўтган ҳар бир кун учун тўлов муддати ўтган сумманинг 0,1 фоизи миқдорида, электр энергияси махсус тартибда етказиб бериладиган корхоналар учун эса 0,2 фоиз миқдорида пеня ҳисоблаб ёзилади. Бунда пенянинг умумий миқдори муддати ўтган тўловнинг 50 фоизидан ошмаслиги лозим. Шу сабабли жавобгарга нисбатан тўлов амалга оширилмасдан 42.317.993,16 сўм кечиктирилганлиги учун кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорда, яъни 4.195.453,73 сўм миқдорда пеня ҳисобланган. Қайд этилганларга асосан, суд даъвогарнинг пеня ундириш ҳақидаги талабини қисман қаноатлантириб, жавобгардан даъвогар фойдасига 400.000сўм пеня ундиришни лозим топади. Шунингдек, даъвогар жавобгардан тармоққа қайта уланиш учун 2.700.000 сўм тўлов ундиришни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 12 январдаги “Электр энергияси ва табиий газдан фойдаланиш тартибини такомиллаштиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги 22-сон қарорига 1илова Электр энергиясидан фойдаланиш қоидаларининг (бундан буён матнда Қоида деб юритилади) 132-моддасига асосан истеъмолчилар электр тармоқларини ушбу Қоидалар бузилгани учун электр тармоқларидан узиб қўйиши ва қайта улаш қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади. Электр тармоқларидан аввал узиб қўйилган маиший қайта улашда базавий ҳисоблаш миқдорининг 2 баравари миқдорида, маиший истеъмолчи - юридик шахслардан эса базавий ҳисоблаш миқдорининг 10 баравари миқдорида тўлов ундирилади ва ушбу маблағлар уларни қайта улаган ташкилотнинг ҳисобрақамига ўтказилади. Бироқ, даъвогар томонидан жавобгарни электр тармоғига қайта уланганлигини тасдиқловчи ҳужжат ҳамда жавобгардан тармоққа қайта уланиш учун 2.700.000 сўм тўлов қарздорлик ҳосил бўлганлигини тасдиқловчи ҳужжат тақдим этилмади. ИПК 68-моддасига кўра ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаб ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Қайд этилганларга асосан суд даъвогарнинг жавобгардан тармоққа қайта уланиш учун 2.700.000 сўм тўлов ундириш ҳақидаги даъво талабини қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 118-моддасига асосан суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Давлат божи тўлашдан озод қилинган давлат органлари ҳамда бошқа шахслар томонидан юридик шахслар ва фуқароларнинг манфаатларини кўзлаб тақдим этилган даъво талабларини қаноатлантириш рад этилган ёки улар қисман қаноатлантирилган тақдирда, давлат божи манфаатлари кўзланиб даъво тақдим этилган шахслардан даъво талабларининг қаноатлантирилиши рад этилган қисмига мутаносиб равишда ундирилади. Қайд этилганларга кўра, суд даъвогарнинг даъво аризасини қисман қаноатлантиришни ва ИПК 118-моддаси талабларидан келиб чиқиб, жавобгардан республика бюджетига 984.286,94 сўм давлат божи ва даъвогарга олдинган тўланган 24.000 сўм почта харажатини ундиришни, даъвогардан республика бюджетига 54.000 сўм давлат божи ундиришни лозим топди. Бинобарин, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68, 118, 128, 170, 176-179моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР Қ И Л А Д И: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Тошкент вилояти ҳудудий бошқармасининг даъвогар “Тошкент ҳудудий электр қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар “NIHOL OBOD ZAMIN FAYZLI” ФХдан: - “Тошкент ҳудудий электр тармоқлари” АЖга 42.317.993,16 сўм асосий қарз, 400.000 сўм пеня, 24.000 сўм почта харажати; - республика бюджети (ягона ғазна ҳисобварағига) 930.286,94 сўм давлат божи ундирилсин. “Тошкент ҳудудий электр тармоқлари” АЖдан Республика бюджети (ягона ғазна ҳисобварағи)га 54.000 сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргандан сўнг ижро варақалари берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан бир ой муддат ичида Юқоричирчиқ туманлараро иқтисодий суди орқали Тошкент вилоят судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протести) берилиши мумкин. Раислик қилувчи, судья Ғ.Машкуров