Решение #750912 Экономические

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI QUYICHIRCHIQ TUMANLARARO IQTISODIY SUDI РЕСПУБЛИКА УЗБЕКИСТАН КУЙИЧИРЧИКСКИЙ МЕЖРАЙОННЫЙ ЭКОНОМИЧЕСКИЙ СУД Toshkent viloyati, Quyichirchiq tumani, Do’stobod shaxri, "Do`stlik-1" M.F.Y, Markaziy ko`chasi Тошкентская область, Куйичирчикский район, город Дустобад, пос. "Дустлик-1" ул. Центральная Тошкент вилояти, Қуйичирчиқ тумани, "Дўстлик-1 МФЙ" Мустақиллик кўчаси Эл.почта: i.quyichirchiq@sud.uz Тел: 0 370 202 56 08. ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ 2022 йил 01 ноябръ 4-1103-2201/1574-сонли иш Қуйичирчиқ туманлараро иқтисодий судининг судьяси SSSSSSSSSSнинг раислигида, судья ёрдамчиси K.K.KKKKKKKKKKKнинг котиблигида, даъвогар XXXXXXXXXXXXXXXXXXнинг жавобгар XXXXXXXXXXXXXXXXX ҳисобидан 15.760.000 сўм асосий қарз, 7.880.000 сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво аризасини тарафлардан даъвогар XXXXXXXXXXXXXXXXXX ишончли вакиллари XXXXXXXXXXXXXXXX, XXXXXXXXXXXXXXXлар (2022 йил 18 октябрдаги ишончнома асосида) иштирокида, иш ҳужжатлари билан биргаликда Чиноз туман суди биносида очиқ, сайёр суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни, А Н И Қ Л А Д И: Даъвогар XXXXXXXXXXXXXXXXXX судга даъво ариза билан мурожаат қилиб, жавобгар XXXXXXXXXXXXXXXXX ҳисобидан 15.760.000 сўм асосий қарз, 7.880.000 сўм пеня ундиришни сўраган. Суд муҳокамасида иштирок этган даъвогар XXXXXXXXXXXXXXXXXX ишончли вакиллари XXXXXXXXXXXXXXXX, XXXXXXXXXXXXXXXлар даъво аризадаги важларни такрорлаб, жавобгар XXXXXXXXXXXXXXXXX ўртасида 2021, 2022 йиллар учун шартнома тузилганлигини, ижара тўловларини амалга оширмаганлиги натижасида 15.760.000 сўм қарздорлик вужудга келганлигини, ушбу қарздорликка нисбатан 7.880.000 сўм пеня ҳисобланганлигини баён қилиб, даъвони қаноатлантириб беришни сўради. Жавобгар бугунги суд мажлисининг ўтказилиш вақти ва жойи тўғрисида қонунда белгиланган тартибда суд ажрими асосида хабардор қилинган бўлса-да, иштирок этмади, даъво аризаси юзасидан қўшимча далил, эътироз ёки фикрлари тўғрисида судга ҳеч қандай маълумотлар келиб тушмаган. Бундай ҳолда суд ишни Ўзбекистон Республикаси иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг 128, 170-моддаларига асосан жавобгар иштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб ҳисоблайди. Суд, ишда тўпланган материалларни ўрганиб чиқиб, уларни таҳлил қилиб, ишда иштирок этувчи даъвогар тараф вакилларининг тушунтиришларини тинглаб, қуйидаги асосларга кўра даъвогарнинг давъо талабларини қисман қаноатлантиришни лозим деб топади. Иш хужжатларида кўринишича тарафлар XXXXXXXXXXXXXXXXXX (кейинги ўринларда "Маъмурият" деб юритилади) ҳамда XXXXXXXXXXXXXXXXX (кейинги ўринларда "Ижарага олувчи" деб юритилади) ўртасида 2021 йил 01 февралда 4-сонли ҳамда 2022 йил 01 мартда 24- сонли "Деҳқон бозори ҳудудида савдо расталаридан фойдаланиш юзасидан" ижара шартномалари тузилган. Тарафлар ўртасида тузилган мазкур шартномаларнинг 1-бўлими 1.1-бандига мувофиқ, "Маъмурият" билан "Ижарага олувчи" ўртасида Ўзбекистон Республикаси Президентининг 26.04.2010 йилдаги ПҚ-1326-сонли қарори, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2012 йил 28 августдаги "Бозорлар ва савдо комплекслари фаолиятини фаолиятини тартибга солишга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида"ги 253-сонли қарори ҳамда Тошкент вилояти ҳокимининг 2019 йил 30 декабрдаги "Тошкент вилоятидаги бозорлар ва савдо комплекслари маъмурияти томонидан 2021 (2022) йилда ундириб олинадиган бир марталик йиғимлар, ижара тўловлари ва кўрсатиладиган хизматлар қийматининг янги миқдорларини жорий этиш тўғрисида"ги 871-сонли қарори талаблари асосида, деҳқон бозори ҳудудидаги инфратузилмадан фойдаланганлиги учун нудириладиган тўловлар миқдорлари ва муддатларини тартибга солиши юзасидан ўзаро келишган бўлиб шунингдек, шартномаларнинг 3-бўлими 3.1-3.3-бандларига мувофиқ, деҳқон бозорларида сотувчиларни қатъий ажратилган савдо ўринлари бўйича жойлаштирилиши, қонун хужжатларига асосан "Маъмурият" билан "Ижарага олувчи" ўртасида тузиладиган ижара шартномаси асосида ҳар ойнинг 10 санасига қадар тўланиши назорат қилиш, бозор ишларини ва бозор фаолияти билан боғлиқ жараёнлари савдо фаолиятини амалга ошириш тартибини белгиловчи ва атроф муҳитни мухофаза қилишни бозор жойлашган ҳудуддаги эпидемиолигик, эпизоотик ва экологик хавфсизликни таъминловчи ветеринария-санитария қоидалари ва нормаларига қатъий мувофиқ ҳолда ташкил этиш юзасидан ўзаро келишган. Ўзбекистон Республикаси Президентинниг 2010 йил 26 апрелдаги "Деҳқон бозорлари ва савдо комплекслари фаолиятини ташкил қилишни янада такомиллаштириш чора-тадбирлар тўғрисида"ги ПҚ-1326-сонли Қарорининг 4-бандида Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари ҳудудий молия ва солиқ органлари билан келишилган ҳолда бозорлар ва савдо комплексларининг маъмурияти томонидан ундириб олинадиган бир марталик йиғимлар, ижара тўлови ва кўрсатиладиган хизматлар қиймати миқдорларини ҳар йили тасдиқлаши белгиланган. Тарафлар ўртасида тузилган шартномаларнинг 6-бўлими 6.1-6.3-бандларига мувофиқ, "Тадбиркор" "Маъмурият" тоомнидан ажратилган савдо ўрни учун Тошкент вилояти ҳокимининг 2019 йил 30 декабрдаги 871-сонли Қарори талаблари асосида бозор маъмурият томонидан ажратиб берилган савдо ўрни учун тўловларни ҳар ойнинг 10 санасига қадар тўлаб бериш шартлиги ўзаро белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (бундан буён матнда-ФК деб юритилади) 236-моддасига мувофиқ мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши кераклиги белгиланган. Даъвогар XXXXXXXXXXXXXXXXXX томонидан даъво талаби бўйича тарафлар ўртасида 2021 йил 01 февралда тузилган 4-сонли ҳамда 2022 йил 01 мартда тузилган 24-сонли шартномалар бўйича XXXXXXXXXXXXXXXXXга нисбатан 2022 йил 31 август ҳолатига 15.760.000 сўм қарздорлик ҳисобланган. ФКнинг 333-моддасига асосан, қарздор айби бўлган тақдирда мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, жавоб бериши назарда тутилган. Даъвогар томонидан қарздорлик тўлаш юзасидан жавобгарга 2022 йил 06 июлда 64-сонли огохлантириш хати юборилган бўлиб, ушбу огохлантириш хати жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Ўзбекистон Республикасининг иқтисодий процессуал кодекс 66-моддасига кўра, иш бўйича далиллар ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар ҳақидаги маълумотлар бўлиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг талаблари ва эътирозларини асословчи ҳолатлар, шунингдек низони тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа ҳолатлар мавжудлигини ёки мавжуд эмаслигини аниқлаши ҳамда бундай маълумотлар ёзма ва ашёвий далиллар, экспертларнинг хулосалари, мутахассисларнинг маслаҳатлари (тушунтиришлари), гувоҳларнинг кўрсатувлари, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари билан аниқланади. Ушбу кодекснинг 72-моддасига кўра, қонун ҳужжатларига мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. Қайд этилганларга кўра, суд муҳокамасида иштирок этган даъвогар тараф вакилларининг тушунтиришларини ҳамда тақдим этилган хужжатларга ҳуқуқий баҳо бериб, иш хужжатларига илова қилинган шартномаларга асосан бозор инфраструктурасини ривожлантириш ва ободонлаштириш, коммунал хизматлар бўйича тўловлардан бўлган 15.760.000 сўм қарздорлик ўз тасдиғини топганлигини инобатга олиб, уни тўлиқ қаноатлантиришни лозим деб ҳисоблайди. Ушбу ҳолат суд муҳокамасида иштирок этган даъвогар тарафнинг тушунтиришлари, тақдим қилинган таққослаш далолатномалар билан ҳам ўз тасдиғини топган. Шунингдек даьвогар жавобгардан асосий қарз ўз вақтида тўланмаганлиги ҳолати юзасидан тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 6-бўлими 6.1-бандига асосан 7.880.000 сўм пеня ундиришни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик Кодекси 263-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ неустойка тўлаш тарафларнинг келишувида назарда тутилган ёки тутилмаганлигидан қатъи назар, кредитор қонунда белгиланган неустойка (қонуний неустойка)ни тўлашни талаб қилишга ҳақли. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 6-бўлими 6.1-бандига асосан "2-тараф" томонидан тўланиши лозим бўлган тўловлар шартнома асосида ўз вақтида тўланиши, ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун тўланмаган сумманинг 0.3 фоиз миқдорида пеня тўлаши юзасидан ўзаро келишган. Ўзбекистон Республикасининг "Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида"ги Қонунини хўжалик судлари амалиётида қўллашнинг айрим масалалари ҳақидаги Олий иқтисодий суди Пленумининг 2002 йил 4 мартдаги 103-сонли қарори 10-бандига кўра умумий қоидага кўра қонун ҳужжатлари ва шартномада бошқача тартибда жавобгарлик назарда тутилмаган бўлса, шартнома шартларини бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик (шартнома интизомини бузганлик) учун Қонуннинг 25-32-моддаларига асосан жавобгарлик қўлланилиши, агар хўжалик шартномасида шартнома интизомини бузиш билан боғлиқ ҳолатлар учун жавобгарлик белгиланган бўлса, тарафларнинг жавобгарлиги шартномага асосан қўлланилиши назарда тутилган. ФҚнинг 326-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан мажбуриятларнинг бажарилиш даражасини, мажбуриятда иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ҳақлилиги, бу ҳақда Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг "Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида" 2007 йил 15 июндаги 163-сонли қарорида тушунтириш берилган. Мазкур қонун хужжатлари ҳамда жавобгар томонидан шартномавий мажбурият бажарилиш даражасини, тарафларнинг мулкий аҳволини, даъвогар томонидан қарздорликни ўз вақтида ундириш чоралари кўрилмаганлиги натижасида пенянинг ошиб кетишига шахсан ўзи сабабчи бўлганлик ҳолатларини инобатга олиб, даъвонинг пеня ундириш қисмини 1.182.000 сўмга қаноатлантиришни лозим деб топади. Юқоридагилардан келиб чиқиб суд, даъвогарнинг даъво талабларини қисман қаноатлантириб, жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига 15.760.000 сўм асосий қарз, 1.182.000 сўм пеня ундиришни, даъво талабининг қолган қисминии қаноатлантиришдан рад қилишни, низонинг келиб чиқишида жавобгарнинг айбдорлигини инобатга олиб, Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси 118-моддаси талабларига асосан ишни кўриш билан боғлиқ суд харажатларини жавобгар зиммасига юклашни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси фуқаролик кодексининг 236, 263, 333-моддалари, Ўзбекистон Республикаси иқтисодий процессуал кодексининг 66, 72, 118, 176-180, 186, 187-моддаларига асосан, суд ҚАРОР ҚИЛАДИ: Даъвогарнинг даъво талаблари қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар XXXXXXXXXXXXXXXXX ҳисобидан: Даъвогар XXXXXXXXXXXXXXXXXX фойдасига 15.760.000 сўм асосий қарз, 1.182.000 сўм пеня, 472.800 сўм давлат божи ва 24.000 сўм почта харажати ундирилсин. Даъво талабинниг қолган қисми қаноатлантиришдан рад қилинсин Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро варақалари берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан бир ойлик муддат ичида шу суд орқали Тошкент вилояти судига апелляция тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Судья: SSSSSSSSSS