Решение #753089 Экономические

YANGIQO`RG`ON TUMANLARARO IQTISODIY SUDI YANGIKURGAN INTERDISTRICT ECONOMIC COURT ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Янгиқўрғон шаҳарчаси Янгиқўрғон туманлараро иқтисодий суди судьяси Ш.Тўхтабоевнинг раислигида, судья ёрдамчиси А.Собиржановвнинг суд мажлиси котиблигида, даъвогар БББББББББББББнинг жавобгар АААААААААААААдан 6645506,28 сўм асосий қарз, 211507,60 сўм пеня ҳамда тўланган 24000 сўм почта ҳаражатини ундириш тўғрисидаги даъво аризаси қўзғатилган иқтисодий ишни даъвогар вакили А.Шерматов (2022 йил 12 сентябрдаги 0114/30/07-35/472-сонли ишончнома асосида)нинг иштирокида, жавобгар вакили иштирокисиз, иқтисодий суднинг ўз биносида очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни А Н И Қ Л А Д И: Даъво аризасида баён этилишича, БББББББББББББ (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) Янгиқўрғон туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат этиб, ААААААААААААА (бундан буён матнда жвобгар деб юритилади)дан 6645506,28 сўм асосий қарз, 211507,60 сўм пеня ундириб беришни сўраган. Суд мажлисида даъвогар вакили даъвони қўллаб-қувватлаб, уни қаноатлантириб беришни сўради. Жавобгар ишни кўриш вақти ва жойи тўғрисида тегишли равишда хабардор қилинган бўлсада, унинг вакили суд мажлисига келмади ва даъво юзасидан ўз фикр-мулоҳазаларини тақдим этмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) 170-моддасининг учинчи қисмига кўра, иш муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд мажлисига келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкинлигини инобатга олиб, суд мазкур иқтисодий ишни унинг вакили иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Суд иш ҳужжатлари билан танишиб, даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, қуйидаги асосларга кўра билдирилган даъво талабларини қаноатлантиришни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси “Фуқароларнинг давлат пенсия таъминоти тўғрисида” 1993 йил 3 сентябрдаги Қонун (бундан буён матнда Қонун деб юритилади)нинг 66-моддаси биринчи қисмига мувофиқ, Ушбу Қонунга мувофиқ тайинланган пенсияларни тўлаш Ўзбекистон Республикаси Молия 1 вазирлиги ҳузуридаги бюджетдан ташқари Пенсия жамғармаси маблағлари ҳисобидан амалга оширилади. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ҳузуридаги бюджетдан ташқари Пенсия жамғармасини шакллантириш тартиби Ўзбекистон Республикасининг қонунчилиги билан белгиланади. Пенсияларни тўлаш учун Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ҳузуридаги бюджетдан ташқари Пенсия жамғармасига Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджетидан трансфертлар ажратилиши мумкин. Мазкур қонунинг иккинчи қисмига асосан, мулкчилик шаклидан қатъи назар, корхоналар ва ташкилотлар: боқувчисини йўқотганлик учун, шунингдек ходимнинг меҳнат вазифаларини бажариши билан боғлиқ ҳолда меҳнатда майибланганлиги ёки касб касаллигига учраганлиги оқибатидаги ногиронлик учун; ходим ушбу Қонуннинг 7-моддасида назарда тутилган пенсия ёшига тўлгунига қадар мазкур Қонун 12-моддасининг «б» бандига мувофиқ тайинланган пенсияларни тўлаш харажатларининг ўрнини қопловчи пулни иш ҳақи тўлашга мўлжалланган маблағлар ҳисобидан Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ҳузуридаги бюджетдан ташқари Пенсия жамғармасига ўтказади. Судга тақдим этилган ҳужжатлар ҳамда иш ҳужжатларидан кўринишича, жавобгарнинг собиқ ходими бўлган фуқаро Савриддинов Алишерхон Сайдуллохон ўғли 2016 йил 03 декабрда бахтсиз ҳодиса оқибатида вафот этган. Бу ҳақда 2016 йил 15 декабрь куни далолатнома тузилиб, тасдиқланган. Мазкур фуқароларга қонунга мувофиқ боқувчисини йўкотганлик пенсияси тайинланган ҳамда даъвогар томонидан тақдим этилган маълумотномаларга биноан 2022 йилнинг 01 мартидан 2022 йилнинг 31 июлигача фуқаро Савриддинов Алишерхон Сайдуллохон ўғли турмуш ўртоғи Яхёхўжаева Мадинахонга 6645506,28 сўм боқувчисини йўқотганлик пенсияси пул маблағлари тўлаб келинган. Бироқ, даъвогар томонидан тўлаб келинган боқувчисини йўқотганлик пенсияси пул маблағлари жавобгар томонидан ўтказиб берилмаган. Жавобгарга бахтсиз ходиса оқибатида боқувчисини йўқотган фуқарога тўлаб келинган пенсия пул маблағларини даъвогарнинг ҳисобига ўтказиб бериш ҳақидаги 2022 йил 25 июлдаги 01-14-207/30-01-35/925-сонли талабномалари жавобгар томонидан жавобсиз қолдирилган. Қонуннинг 19-моддасига мувофиқ, вафот этган боқувчининг қарамоғида (20-модда) бўлган меҳнатга қобилиятсиз оила аъзолари боқувчисини йўқотганлик пенсияси олиш ҳуқуқига эга бўлади. Бунда фарзандларга ва ушбу модданинг «в» бандида кўрсатиб ўтилган шахсларга пенсия улар боқувчининг қарамоғида турган-турмаганидан қатъи назар тайинланади. Мазкур Қонун 22-моддасининг биринчи қисмида, умумий касаллик оқибатида вафот этган ҳамда ногиронлик пенсиясини тайинлаш учун етарлича иш стажига эга бўлмаган (17-модда) боқувчисини йўқотган оила 2 аъзоларига пенсия боқувчининг бор стажига мутаносиб равишдаги миқдорда (29-модда) тайинланади. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг “"Фуқароларнинг давлат пенсия таъминоти тўғрисида"ги Ўзбекистон Республикасининг Қонунига мувофиқ пенсияларни тўлашга харажатларни қоплаш тартиби тўғрисида низомни тасдиқлаш ҳақида” 2014 йил 23 декабрдаги 357-сонли қарорига мувофиқ тасдиқланган 1-илова “Фуқароларнинг давлат пенсия таъминоти тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикасининг Қонунига мувофиқ пенсияларни тўлашга харажатларни қоплаш тартиби тўғрисида”ги Низомнинг (бундан буён матнда Низом деб юритилади) 3-бандига мувофиқ, пенсионернинг яшаш жойи бўйича Пенсия жамғармасининг туман (шаҳар) бўлими ҳар ойда кейинги ойнинг 1-санасига қадар ташкилотга меҳнат вазифаларини бажариш билан боғлиқ ҳолда меҳнатда майибланиш ва касб касаллиги оқибатида тайинланган боқувчисини йўқотганлик ва ногиронлик пенсияларини тўлашга харажатларни қоплаш тўғрисида регресс талабномани юборади. Мазкур Низомнинг 4-бандига асосан, ташкилотлар ҳар ойда меҳнат вазифаларини бажариш билан боғлиқ ҳолда олинган меҳнатда майибланиш ва касб касаллиги оқибатида тайинланган боқувчисини йўқотганлик ва ногиронлик пенсиялари тўланган ойдан кейинги ойнинг 25-санасигача мазкур харажатларни қопловчи тўловни Пенсия жамғармасига ўтказадилар. Бундан ташқари, ушбу низомнинг 6-бандига кўра, пенсионернинг ҳисобга турган жойи бўйича Пенсия жамғармаси туман (шаҳар) бўлимлари мазкур Низомнинг 3-бандида кўрсатилган пенсияларни тўлашга сарфланган маблағларнинг, улар ташкилотлар томонидан ўз вақтида тўланмаган тақдирда, қонунчиликка мувофиқ регресс даъво аризалари бўйича ташкилотлардан ундирилишини таъминлайдилар. Бундай ҳолатда, суд даъвогарнинг жавобгар ҳисобидан 6645506,28 сўм асосий қарзни ундириш тўғрисидаги талабини қаноатлантиришни лозим деб ҳисоблайди. Низомнинг 20-бандига кўра, Мазкур Низомнинг 3, 10 ва 15бандларида кўрсатилган пенсияларни тўлашга харажатлар ўз вақтида қопланмаганлиги учун ўтказилиши лозим бўлган сумманинг ҳар бир кечиктирилган куни учун 0,033 фоизи миқдорида, лекин қарздорликнинг 100 фоизидан кўп бўлмаган миқдорда пеня ҳисобланишидан келиб чиқиб, 211507,60 сўм пеня ҳисоблаган. Даъвогар томонидан жавобгарга 2022 йил 25 июлдаги 01-14-207/30-0135/925-сонли талабномалари билан тўлаш чорасини кўриш кўрсатилган бўлсада, бироқ жавобгар талабномаларни жавобсиз қолдирган ва суд мажлиси кунига қадар ҳам умуман қарздорлик тўловлари тўлаб берилмаган сабабли Низомнинг 20-банди талаблари бузилишига олиб келганлиги оқибатида пеня ундириш тўғрисидаги талаби асосли бўлиб, суд уни 211507,60 сўмга қаноатлантиришни лозим деб ҳисоблайди. 3 суд даъвогарнинг даъво талабларини қаноатлантиришни, жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига 6645506,28 сўм асосий қарз ва 211507,60 сўм пеня ундиришни лозим топади. ИПК 118-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади, учинчи қисмига асосан, даъвогар тўлашдан белгиланган тартибда озод қилинган давлат божи, агар жавобгар бож тўлашдан озод қилинмаган бўлса, қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда жавобгардан республика бюджети даромадига ундирилади. Юқоридагиларга асосан жавобгардан республика бюджетига 300000 сўм давлат божи, даъвогар фойдасига 24000 сўм почта харажатларини ундириш лозим бўлади. Баён этилганларга кўра ҳамда Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 118, 170, 176-180 ва 186-моддаларини қўллаб, суд Қ А Р О Р Қ И Л Д И: БББББББББББББнинг даъво талаблари қаноатлантирилсин. ААААААААААААА ҳисобидан: - БББББББББББББ фойдасига 6645506,28 сўм асосий қарз, 211507,60 сўм пеня ва тўланган 24000 сўм почта харажатлари; - Республика бюджети даромади (Суд ҳокимияти органларини ривожлантириш жамғармаси)га 300000 сўм давлат божи ундирилсин. Ушбу ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан бошлаб, бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргандан сўнг ижро варақаси берилсин. Мазкур ҳал қилув қароридан норози тараф белгиланган тартибда ва муддатда юқори турувчи судга шу суд орқали апелляция шикояти бериши (протест келтириши) мумкин. Раислик қилувчи, судья Ш.Тўхтабоев “Ҳал қилув қарори аслига тўғри”, судья Ш.Тўхтабоев 4