Решение #756322 Экономические

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI BO‘STON TUMANLARARO IQTISODIY SUDI РЕСПУБЛИКА УЗБЕКИСТАН БУСТАНСКИЙ МЕЖРАЙОННЫЙ ЭКОНОМИЧЕСКИЙ СУД 170400, Andijon vil, Bo’ston tuman, Mustaqillik ko’chasi, 36-uy 170400, обл. Андижан, р.Бустан, улица Мустакиллик, 36 Тел: (0-374) 333-23-29, faks: (0-374) 333-14-37 Веб-сайт: www.oliysud.uz эл.почта: i.buz@sud.uz Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Избоскан туман 4-1703-2201/1260-сонли иш Бўстон туманлараро иқтисодий судининг судья С.Умаралиев раислигида, судья ёрдамчиси Ф.Турғуновнинг котиблигида, Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Андижон вилоят ҳудудий бошқармасининг даъвогар – “Ўзагролизинг” акциядорлик жамияти манфаатида, жавобгар – “Шехроз орзу нияти” фермер хўжалигига нисбатан тақдим этган даъвоси бўйича ишни даъвогар вакили Б.Тешабоев (ишончнома асосида)нинг иштирокида Избоскан туманлараро иқтисодий суди биносида очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Андижон вилоят ҳудудий бошқармаси (кейинги ўринларда матнда “Палата” деб аталади) “Ўзагролизинг” акциядорлик жамияти (кейинги ўринларда матнда “Даъвогар” деб аталади) манфаатида судга даъво ариза билан мурожаат қилиб, “Шехроз орзу нияти” фермер хўжалиги (кейинги ўринларда матнда “Жавобгар” деб аталади)дан 57 672 933 сўм асосий қарз, 13 788 547 сўм пеня ундиришни сўраган. Палата даъво аризасида ишни ўзининг вакили иштирокисиз кўришни сўраган. Даъвогар вакили суд мажлисида кўрсатма бериб, даъво аризада келтирилган важларни такрорлаб, жавобгар томонидан лизинг тўловлари шартнома иловасида келишилган муддатларда амалга оширилмаганлигини, бир неча маротаба оғзаки ва ёзма равишда огохлантирилганлигини, суд ажрими жавобгарга топшилиганлигини, суд кунига қадарли қарздорлик бартараф этилмаганлигини билдириб, даъвони қаноатлантиришни сўради. Жавобгар суд мажлиси вақти ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор этилган бўлсада, бироқ унинг вакили суд мажлисига келмади ва ўз эътирозларини билдирмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (кейинги ўринларда “”ИПК деб юритилади) 170-моддасининг учинчи қисмига асосан, иш муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд мажлисига келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Суд юқоридаги қонун нормасига асосан ишни жавобгар вакили иштирокисиз кўришликни лозим топади. Иш ҳужжатларидан аниқланишича, “Ўзагролизинг” акциядорлик жамияти 2019 йил 19 апрель куни №19/02-2-12-сонли лизинг шартномасига асосан “Пахтаобод Агрпосервис МТП” масъулияти чекланган жамиятига 1 дона “Вектор-410” русумли ғалла ўриш комбайни етказиб берилган бўлиб мазкур шартнома юзасидан 2021 йил 6 апрель кунги лизинг шартномаси бўйича барча ҳуқу ва мажбуриятлардан бошқа шахс фойдасига тўлиқ воз кечиш тўғрисида “Пахтаобод Агрпосервис МТП”, “Ўзагролизинг” АЖ ва “Шехроз орзу нияти” фермер хўжалиги ўртасида уч томонлама шартнома тузилган. Шартномага асосан даъвогар жавобгарга “Пахтаобод Агрпосервис МТП” МЧЖга тегишли бўлган 1 дона ғалла ўриш комбайнини топшириш, жавобгар эса шартнома иловасига асосан тўловларни амалга ошириш мажбуриятини олган. Тарафлар ўртасида 2021 йил 6 апрелдаги топшириш-қабул қилиш далолатномаси асосида 1 дона “Вектор-410” русумли ғалла ўриш комбайни техник соз холда топширилган. Шартноманинг 4.3-бандида ҳар чоракда лизинг тўловлари лизинг олувчи томонидан лизинг объекти қабул қилиб олинган кундан бошлаб, ушбу шартноманинг ажралмас қисми бўлиб хисобланган 1-иловасида кўрсатилган тўлов графиги асосида аннутет усулида ҳисобланади ва лизинг тўловлари мазкур жадвал асосида лизинг олувчи томонидан ҳар чоракда охирги иш кунигача бўлган муддатда тўлаб берилишлигига келишилган. Жавобгарнинг 2022 йил 26 сентябрь ҳолатига жами 57 672 933 сўм қарздорлиги вужудга келган. Даъвогар жавобгарга 2022 йил 17 августь куни муддати ўтган қарздорликларни ихтиёрий тўлаб бериш юзасидан талабномаси почта алоқа хизмати орқали юборилган. Бироқ жавобгар талабномани оқибатсиз қолдирган. Зеро, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (кейинги ўринларда “ФК” деб аталади) 236-моддасига кўра, мажбурият шартларига мувофиқ лозим даражада бажарилиши керак. ФКнинг 587-моддасига мувофиқ, лизинг шартномаси бўйича лизинг берувчи (ижарага берувчи) бир тараф лизинг олувчи (ижарага олувчи) иккинчи тарафнинг топшириғига биноан сотувчи учин тараф билан ундан лизинг олувчи учун мол-мулк сотиб олиш ҳақида келишиш мажбуриятини олади, лизинг олувчи эса бунинг учун лизинг берувчига лизинг тўловларини тўлаш мажбуриятини олади. Юқоридагиларга асосан суд даъвогарнинг 57 672 933 сўм ундириш талабини қаноатлантиришликни лозим топади. Шунингдек, даъвогар тўловлар ўз муддатида тўланмаганлиги сабабли шартномаларнинг 8.3-банди ва Ўзбекистон Республикасининг 29.08.1998 йил кунги “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги Қонунинг 32-моддасига асосан 13 788 547 сўм пеня ҳисоблаб ундиришни талаб қилган. Даъвогар жавобгардан пеня ундиришни талаб қилишга ҳақли ва пеня асосли ҳисобланган. Зеро, ФКнинг 333-моддасига кўра, қарздор айби бўлган тақдирда, мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг 326-моддасида, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг мажбуриятини бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга хақли эканлиги, бунда қарздор мажбуриятни қай даражада бажарганлиги, мажбуриятда иштирок этаётган тарафларнинг мулкий ахволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши белгиланган. Зеро, Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик судининг 2007 йил 15 июнь кунги 163-сонли Пленум қарорида “Судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, мажбурият бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шарт”-деб белгиланган. Юқоридагиларга асосан суд пеня ундириш талабини мухокама этиб, тарафларнинг мажбуриятларни бажариш даражасини, тарафларнинг шартнома интизомига риоя этишлари, мажбуриятда иштирок этувчи тарафларнинг мулкий ахволи ва бошқа ҳолатларни инобатга олиб 5 100 000 сўм миқдорида пеня ундиришни лозим топади. Суд ишни кўриб чиқиш якунлари бўйича давлат божи тўловини ундириш масаласини мухокама этиб, жавобгар ҳисобидан Республика бюджетига ундиришни лозим топади. Зеро, ИПКнинг 118-моддасига кўра, суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш ҳақидаги талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонун ҳужжатларида белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд харажатларининг камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд харажатлари жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозимлиги белгиланган. Бинобарин суд, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 118, 170, 176-180 моддаларини қўллаб қ а р о р қ и л а д и: Даъво қисман қаноатлантирилсин. “Шехроз орзу нияти” фермер хўжалиги ҳисобидан: - “Ўзагролизинг” акциядорлик жамияти фойдасига 57 672 933 сўм асосий қарз, 5 100 000 сўм пеня ва олдиндан тўланган 24 000 сўм почта харажати; - Республика бюджетига 1 429 229,6 сўм давлат божи ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қароридан норози томон бир ой муддатда Бўстон туманлараро иқтисодий суди орқали Андижон вилоят судининг иқтисодий судлов ҳайъатига апелляция тартибида шикоят келтириши мумкин. Судья С.Умаралиев