Решение #841071 Экономические

ҚАРОР 2022 йил 6 июль 4-1801-2204/506-сонли иш Ўзбекистон Республикаси Олий суди Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати С.Рахмоновнинг раислигида, ҳайъат аъзолари Б.Убайдуллаев ва Т.Аннаевадан иборат таркибда, М.Мирзалиевнинг котиблигида, “Бешкент пахта тозалаш” акциядорлик жамиятининг вакиллари Э.Пардаев (2022 йил 5 июлдаги ишончнома билан), Ф.Қурбонов (2022 йил 9 мартдаги 53-сонли ишончнома билан), Б.Эшимбетов (2022 йил 9 мартдаги 54-сонли ишончнома билан), “Silver fiber agro kooperasiyasi” ишлаб чиқариш кооперативи ва С.Каролов, Б.Мейлиев, Ф.Рашидов, А.Олимов, Ж.Отамуродовларнинг вакили Ф.Нурмуратов (2022 йил 9 мартдаги 13-сонли ишончнома ва 2022 йил 1 мартдаги 99, 100, 101, 102, 103-сонли адвокатлик ордерлари билан), “Silver fiber agro kooperasiyasi” ишлаб чиқариш кооперативи аъзолари Ж.Отамуродов, Б.Мейлиев, Ф.Рашидовлар иштирокида Қарши туманлараро иқтисодий судининг 2022 йил 25 мартдаги ҳал қилув қарори ва Қашқадаре вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатининг 2022 йил 24 майдаги қарори устидан “Бешкент пахта тозалаш” акциядорлик жамияти томонидан берилган кассация шикоятини иш ҳужжатлари билан биргаликда Ўзбекистон Республикаси Олий суди Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати жойлашган суд биносида очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб куйидагиларни аниқлади: “Бешкент пахта тозалаш” акциядорлик жамияти судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, пахтачилик соҳасида қишлоқ хўжалиги кооперациясини ташкил этиш бўйича ташаббускор гуруҳнинг 2020 йил 17 июлдаги 1-сонли баённомаси иккинчи масала бўйича қабул қилинган қарор 3-бандининг “ҳамда жисмоний шахслар” қисмини ҳақиқий эмас деб топиб, жавобгар аъзолари бўлган 5 нафар жисмоний шахслар - Каролов Санжар Исмоилович, Мейлиев Бекзод Усмонқулович, Рашидов Фаррух Исмоилович, Олимов Алишер Чориевич, Отамуродов Жасур Юлдошевични ушбу кооперация аъзолигидан чиқаришни ҳамда жавобгар аъзоларининг 2021 йил 24 мартда бўлиб ўтган навбатдан ташқари умумий йиғилиши қарорининг даъвогарни кооперация таъсисчилигидан чиқариш қисмини ҳақиқий эмас деб топишни сўраган. Қарши туманлараро иқтисодий судининг 2022 йил 9 мартдаги ажрими билан ишга низонинг предметига нисбатан мустақил талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида “O’zpaxtasanoat” акциядорлик жамияти жалб этилган. Қарши туманлараро иқтисодий судининг 2022 йил 25 мартдаги ҳал қилув қарори билан даъво талабларини қаноатлантириш рад этилган. Қашқадарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатининг 2022 йил 24 майдаги қарори билан “Бешкент пахта тозалаш” акциядорлик жамиятининг апелляция шикояти қаноатлантирилмасдан, Қарши туманлараро иқтисодий судининг 2022 йил 25 мартдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилган. Қарши туманлараро иқтисодий судининг 2022 йил 25 мартдаги ҳал қилув қарори ва Қашқадаре вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатининг 2022 йил 24 майдаги қароридан норози бўлиб, “Бешкент пахта тозалаш” акциядорлик жамияти кассация шикояти билан мурожаат қилган. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакиллари кассация шикоятида келтирилган важларни қўллаб-қувватлаб, биринчи ва апелляция инстанция судларининг қарорларини бекор қилиб, даъво талабини қаноатлантириш ҳақида янги қарор қабул қилишни сўраган, шунингдек суд мажлисини қолдириш ҳақида илтимосномасини тақдим қилган. Суд мажлисида иштирок этган жавобгар вакиллари кассация шикоятида келтирилган важларга эътироз билдириб, кассация шикоятини рад этишни ҳамда судлар томонидан қабул қилинган қарорларини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Судлов ҳайъати ишда иштирок этувчи шахслар вакилларининг тушунтиришларини тинглаб, кассация шикоятида келтирилган важларни иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўра биринчи ва апелляция инстанция судларининг қарорларини бекор қилиб, ишни янгидан кўриш учун биринчи инстанция судига юборишни, кассация шикоятини қисман қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (матнда ИПК деб юритилади) 171-моддасида назарда тутилган асослар даъвогарнинг суд мажлисини қолдириш ҳақида илтимосномасида назарда тутилмаганлиги боис, илтимосномаси қаноатлантирилмаслиги лозим. Иш ҳужжатларидан аниқланишича, Қарши тумани Давлат хизматлари маркази томонидан 2020 йил 27 апрелда “Вeshkent paxta tozalash” акциядорлик жамияти - 50%, фуқаро Астанов Бахриддин Эргашович - 25% ва фуқаро Муминов Нурбек Давронович -25% таъсисчилигида “Silver fiber agro kooperasiyasi” масъулияти чекланган жамияти ташкил этилиб, жамият устави давлат рўйхатига олинган. Уставнинг 7.3-бандига кўра жамият давлат рўйхатидан ўтказилганидан кейин бир йил мобайнида иштирокчиларнинг ҳар бири устав фондидаги улушни тўлиқ киритиш белгиланган. 2 Кейинчалик, “Silver fiber agro kooperasiyasi” масъулияти чекланган жамиятининг 2020 йил 17 июлда пахтачилик соҳасида қишлоқ хўжалиги кооперациясини ташкил этиш бўйича ташаббускор гуруҳининг умумий йиғилиши бўлиб ўтган ва бу ҳақда 1-сонли баённома расмийлаштирилган. 2020 йил 17 июлдаги 1-сонли баённома билан “Silver fiber agro kooperasiyasi” ишлаб чиқариш кооперативнинг Низомига кўра унинг аъзолигига “Вeshkent paxta tozalash” акциядорлик жамияти, ўттиз саккизта фермер хўжалиги ва йигирма битта жисмоний шахслар қабул қилинган. 2020 йил 20 июль куни “Silver fiber agro kooperasiyasi” ишлаб чиқариш кооперативнинг низоми давлат рўйхатига олинган. Мазкур Низомнинг 4.6-бандига кўра “Silver fiber agro kooperasiyasi” ишлаб чиқариш кооперативнинг Низом жамғармаси 2 200 000 000 сўмни ташкил этиши белгиланган. Кооперативнинг Низомида “Вeshkent paxta tozalash” акциядорлик жамияти томонидан улуш сифатида 1 739 980 000 сўм қийматидаги маъмурий бино, иссиқхона, маиший ва савдо дўкони бинолар билан улуш киритилиши белгиланган бўлиб, улушнинг қолган қиймати эса фермер хўжаликлари ва жисмоний шахслар томонидан шакллантирилиши назарда тутилган. “Silver fiber agro kooperasiyasi” ишлаб чиқариш кооперативи аъзоларининг 2021 йил 24 мартда навбатдан ташқари ўтказилган умумий йиғилиш қарори билан “Вeshkent paxta tozalash” акциядорлик жамияти ва кооператив аъзолари 2021 йил 20 мартга қадар ўз улушларини киритиши лозим бўлса-да, улуш киритилмаганлиги ва “Вeshkent paxta tozalash” акциядорлик жамиятининг 2021 йил 20 мартдаги кооператив аъзолигидан чиқариш ҳақидаги мурожаатига асосан кооператив аъзолигидан чиқарилган ва “Silver fiber agro kooperasiyasi” ишлаб чиқариш кооперативнинг устав капитали миқдори 100 000 000 сўм этиб белгиланиб, устав капитали аъзолари Каролов Санжар Исмоилович 20 000 000 сўм -20 фоиз, Мейлиев Бекзод Усмонқулович 20 000 000 сўм -20 фоиз, Рашидов Фаррух Исмоилович 20 000 000 сўм - 20 фоиз, Олимов Алишер Чориевич 20 000 000сўм - 20 фоиз, Отамуродов Жасур Юлдошевич 20 000 000 сўм - 20 фоиз миқдорида тақсимланган. “Кооперация тўғрисида” Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 1-моддаси биринчи қисмига асосан Ўзбекистон Республикасида кооперация жисмоний ва юридик шахсларнинг иқтисодий ҳамда ижтимоий фаолиятнинг турли соҳаларида умумий мақсадларга эришиш учун ташкилий жиҳатдан расмийлаштирилган, мулкнинг ширкат (жамоа) шаклига асосланган ихтиёрий бирлашмаларидан (кооперативларидан) иборатдир. “Кооперация тўғрисида” Қонунининг 4-моддаси иккинчи қисмига кўра, кооперативнинг мол-мулки ўз аъзоларининг пул ва моддий бадаллари, банкларнинг кредитлари, ўзи ишлаб чиқарган маҳсулотлар, бу маҳсулотларни сотишдан, кооператив уставида назарда тутилган ўзга хил 3 фаолиятдан келган даромадлар ҳамда қонун ҳужжатларида ман этилмаган бошқа манбалар ҳисобига ҳосил бўлади. Кооперативнинг мол-мулкини шакллантиришда, мулк шаклидан қатъи назар, корхоналар (ташкилотлар), шунингдек мазкур кооперативга аъзо бўлмаган, аммо унда меҳнат шартномасига (контрактига), битимига мувофиқ ишлаётган жисмоний шахслар шартнома асосларида пул ва моддий бадаллар тўлаш йўли билан иштирок этишлари мумкин. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Пахтачилик соҳасида бозор тамоилларини кенг жорий этиш чора-тадбирлари тўғрисида” 2020 йил 6 мартдаги ПҚ-4633-сонли қарори билан пахта-тўқимачилик кластерлари ташкил этилмаган ҳудудларда пахта тозалаш корхоналари негизида фермер хўжаликларининг ихтиёрий кооперациялари ташкил этилиши белгиланган. Биринчи ва апелляция инстанция судлари пахтачилик соҳасида қишлоқ хўжалиги кооперациясини ташкил этиш бўйича ташаббускор гуруҳнинг 2020 йил 17 июлдаги 1-сонли баённомаси иккинчи масала бўйича қабул қилинган қарор 3-бандининг “ҳамда жисмоний шахслар” қисмини ҳақиқий эмас деб топиш қисмини қаноатлантиришни рад этиш ҳақида хулосага келган. Давлат рўйхатига олинган жавобгарнинг уставига асосан даъвогар томонидан кооперацияга улуш сифатида 1 739 980 000 сўм қийматидаги маъмурий бино, иссиқхона, маиший ва савдо дўкони бинолари билан 2021 йилнинг 20 март ойига қадар шакиллантириш белгиланган бўлса-да, жавобгар аъзоларининг навбатдан ташқари ўтказилган умумий йиғилиш ҳолатига устав капитали улуши шакиллантирилмаганлиги боис, даъвогар бош директори 2021 йил 20 март куни жавобгар аъзоларининг умумий йиғилишига 10-сонли ёзма хат билан мурожаат этиб, 2021 йил 20 мартгача бўлган муддатда 1 739 980 000 сўмлик бино ва иншоотлар устав капиталига улуш сифатида киритилмаганлигини инобатга олиб, даъвогарни кооперация аъзолигидан (таъсисчилигида) чиқаришни сўраганлиги, даъвогарнинг 2021 йил 24 мартда бўлиб ўтган навбатдан ташқари умумий йиғилиши қарорининг “Вeshkent paxta tozalash” акциядорлик жамиятини кооперация таъсисчилигидан чиқариш қисмини ҳақиқий эмас деб топиш даъво талабини қаноатлантиришни рад этиш ҳақида ҳулосага келган. Бироқ, биринчи ва апелляция инстанция судлари томонидан қуйидаги моддий ва процессуал қонунбузилиш ҳолатларига йўл қўйилган. ИПК 302-моддасига кўра биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини, апелляция инстанцияси судининг қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун, шу жумладан, иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги; моддий ва (ёки) процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёхуд нотўғри қўлланилганлиги асос бўлади. Моддий ҳуқуқ нормаларининг бузилиши ёки нотўғри қўлланилиши қуйидагилардан иборат: қўлланилиши лозим бўлган қонунчилик ҳужжатининг қўлланилмаганлиги; қўлланилиши мумкин бўлмаган 4 қонунчилик ҳужжатининг қўлланилганлиги; қонунчилик ҳужжатининг нотўғри талқин қилинганлиги. Биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини, апелляция инстанцияси судининг қарорини ҳар қандай ҳолда бекор қилиш учун, шу жумладан, қуйидагилар асос бўлади: ишда иштирок этишга жалб қилинмаган шахсларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари тўғрисида суд томонидан ҳал қилув қарори қабул қилинганлиги; билдирилган талаб бўйича суд ҳал қилув қарори қабул қилмаганлиги. ИПК 179-моддаси 6-қисмига кўра ҳал қилув қарорининг хулоса қисмида билдирилган талаблардан ҳар бирини тўлиқ ёки қисман қаноатлантириш ҳақидаги ёки қаноатлантиришни рад этиш тўғрисидаги хулосалар бўлиши керак. Бироқ, биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг ҳулоса қисмида умумий тарзда “даъвогар “Beshkent paxta tozalash” акционерлик жамияти жавобгар “Silver Fiber Agro Kooperasiyasi” ишлаб чиқариш кооперацияси ва унинг аъзолари (таъсисчилари) Каролов Санжар Исмоилович, Мейлиев Бекзод Усмонқулович, Рашидов Фаррух Исмоилович, Олимов Алишер Чориевич, Отамуродов Жасур Юлдошевичга нисбатан даъво талаблари қаноатлантириш рад этилсин” деб баён этган. Бундан ташқари, даъвогар пахтачилик соҳасида қишлоқ хўжалиги кооперациясини ташкил этиш бўйича ташаббускор гуруҳнинг 2020 йил 17 июлдаги 1-сонли баённомаси иккинчи масала бўйича қабул қилинган қарор 3-бандининг “ҳамда жисмоний шахслар” қисмини ҳақиқий эмас деб топишни сўраган. Мазкур баенномадан аниқланишича, баённомани 21та жисмоний шахс имзолаган. Бундан келиб чиқиб, даъвогарнинг талабида “ҳамда жисмоний шахслар” қисми низолашилаётганлиги сабабли, ишда иштирок этишга жалб қилинмаган шахсларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари тўғрисида суд томонидан ҳал қилув қарори қабул қилинган. Қарши туман Давлат хизматлари маркази томонидан 2020 йил 20 июлдаги 836958-сонли реестр рақами билан “Silver Fiber Agro Kooperasiyasi” ишлаб чиқариш кооперативининг низоми руйхатга олинган. “Кооперация тўғрисида” Қонунининг 3-моддаси 1-қисмига кўра юридик шахс ҳуқуқига эга бўлган, жамоа мулки ҳуқуқи асосида ўзига қарашли мулкка эгалик қиладиган, ундан фойдаланадиган ва уни тасарруф этадиган мустақил хўжалик юритувчи субъект кооператив ҳисобланади. Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Пахтачилик соҳасида бозор тамоилларини кенг жорий этиш чора-тадбирлари тўғрисида” 2020 йил 6 мартдаги ПҚ-4633-сонли қарори 2-қисми “б”-бандига кўра пахта-тўқимачилик кластерлари ташкил этилмаган ҳудудларда пахта тозалаш корхоналари негизида фермер хўжаликларининг ихтиёрий кооперациялари ташкил этилиши ҳамда қуйидагилар кооперациянинг асосий вазифалари этиб белгиланган: 5 кооперация аъзолари билан шартномалар тузиш орқали пахта хом ашёси етиштириш юзасидан келишилган чора-тадбирларни амалга ошириш; кооперация аъзолари томонидан пахта хом ашёси етиштириш учун зарур бўлган мулк комплекслари, техника, ускуна, транспорт воситаларидан, пахта тозалаш заводларидан биргаликда фойдаланишни ташкил этиш; кооперация ва уларнинг аъзолари ўртасида имзоланадиган шартнома асосида кооперация аъзоларини қишлоқ хўжалиги техникаси, ёнилғимойлаш материаллари, минерал ўғит, уруғлик, шунингдек, кимёвий ва биологик ҳимоя воситалари билан таъминлаш; пахта хом ашёсини тайёрлаш, ташиш, сақлаш, қайта ишлаш ва тегирмон усулида қайта ишлашни шартномаларга асосан амалга ошириш ва воситачилик шартномалари асосида ишлаб чиқарилган маҳсулотларни сотишни ташкиллаштириш; кооперация аъзоларига агротехника, бухгалтерлик, консалтинг, воситачилик ва бошқа хизматларни кўрсатиш; кооперация билан ҳамкорлик қилиш учун экспорт қилувчиларни жалб этиш, ички ва ташқи бозорларда маркетинг тадқиқотлари ўтказиш; кооперация аъзолари томонидан ишлаб чиқариладиган пахта толаси ва иккиламчи маҳсулотларни биржада ёки биржада шаклланган нархларда тўғридан-тўғри шартномалар асосида сотиш. Бироқ, биринчи ва апелляция инстанция судлари Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Пахтачилик соҳасида бозор тамоилларини кенг жорий этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги 2020 йил 6 мартдаги ПҚ-4633-сонли қарори ҳамда “Кооперация тўғрисида” Қонунида белгиланган ташкилий-ҳуқуқий нормаларни ва кооперацияни ташкил этиш асосларни, ҳуқуқ ва мажбуриятларини чалкаштириб юборган. Юқорида қайд этилган ҳолатлар, судлар томонидан иш учун аҳамиятли ҳолатлар тўлиқ аниқланмаганлигидан, моддий ва процессуал қонун нормаларини бузганлигидан далолат беради. ИПК 301-моддасининг 3-бандида кассация инстанцияси суди кассация шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ушбу Кодекс 302-моддаси биринчи қисмининг 1-бандида ва тўртинчи қисмининг 4 ва 7-бандларида назарда тутилган асослар мавжуд бўлганда, ҳал қилув қарорини, қарорни бекор қилишга ва ишни янгидан кўриш учун суд ҳужжати бекор қилинган суд инстанциясига юборишга ҳақлилиги белгиланган. Қайд этилганларга кўра, суд қарорлари бекор қилиниши ва иш янгидан кўриш учун биринчи инстанция судига юборилиши лозим. Ишни янгидан кўришда биринчи инстанция суди иш учун аҳамиятли ҳолатларни тўлиқ аниқлаш мақсадида қуйидаги кўрсатмаларни бажариши лозим: 6 - даъво аризасида билдирилган ҳар бир даъво талаби, ҳамда у бўйича билдирилган эътирозда баён этилган ҳар бир важга баҳо бериб, ишдаги ва тақдим этилган янги далилларни ҳар томонлама, тўлиқ ва холис текшириш, уларга ҳуқуқий баҳо бериш; - ҳуқуқ ва мажбуриятларига таъсир этадиган шахсларни жалб қилиб, мазкур шахсларнинг суд муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли равишда хабардор қилиш; - моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллаган ҳолда қонуний ва асослантирилган суд ҳужжатини қабул қилиш; - ишни кўриш натижалари бўйича суд харажатларини ундириш масаласини ҳал этиш. Баён этилганларга асосан, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процесусал кодексининг 301 - 303-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати “Бешкент пахта тозалаш” акциядорлик жамиятининг ишни кўришни кейинги муддатга қолдириш ҳақидаги илтимосномасини қаноатлантириш рад этилсин. Қарши туманлараро иқтисодий судининг 2022 йил 25 мартдаги ҳал қилув қарори ва Қашқадаре вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатининг 2022 йил 24 майдаги қарори бекор қилинсин. Иш янгидан биринчи инстанция судида кўриш учун Қарши туманлараро иқтисодий судига юборилсин. “Бешкент пахта тозалаш” акциядорлик жамияти томонидан берилган кассация шикояти қисман қаноатлантирилсин. Мазкур қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Раислик қилувчи С. Рахмонов Ҳайъат аъзолари Б. Убайдуллаев Т. Аннаева 7